Kosha
The Lexicon
A lexicographic section providing synonyms, technical terminology, and word-lists essential for understanding Vedic and Puranic literature.
Adhyayas in Kosha
Adhyaya 360
Chapter 360 — अव्ययवर्गाः (Groups of Indeclinables)
ໃນບົດກໍຊະນີ້ ພຣະອັກນີໄດ້ຖ່າຍທອດໃຫ້ພຣະລິສີວະສິດຖະ ແຜນທີ່ຄວາມໝາຍຢ່າງກະທັດຮັດຂອງອະວະຍະ (ຄໍາບໍ່ຜັນ) ເປັນພະຈະນານຸກົມໜ້າທີ່ສໍາລັບການສື່ສານ ຄໍາພິທີ ແລະຄວາມແມ່ນຍໍາທາງໄວຍາກອນ. ເລີ່ມຈາກອະນຸພາກ «ā» ກັບຄວາມໝາຍ (ຄວາມບໍ່ຄົບ, ການແຜ່ຊຶມ, ຂອບເຂດ, ການເກີດຈາກທາດ-ໂຍກ) ແລະພຶດຕິກໍາ pragṛhya; ຈາກນັ້ນຈັດກຸ່ມອະວະຍະສໍາລັບການຕໍານິ (ku, dhig) ການປະສານ/ເພີ່ມ (ca) ພອນດີ (svasti) ການເກີນ/ລ່ວງລໍ້າ (ati) ຄໍາຖາມແລະຄວາມສົງໄສ (svit, nu, nanu) ຄວາມຕັດກັນແລະການກໍານົດ (tu, hi, eva, vai). ຍັງລວມເຄື່ອງໝາຍເວລາ (adya, hyas, śvaḥ, tadā, idānīm, sāmpratam) ທິດ/ສະຖານທີ່ (purastāt, pratīcyām, agrataḥ) ການຊໍ້າແລະຄວາມຖີ່ (muhuḥ, asakṛt, abhīkṣṇam) ແລະຄໍາອຸທານອາລົມ (hanta, hā, aho). ຄໍາອຸທານພິທີ (svāhā, vauṣaṭ, vaṣaṭ, svadhā) ຖືກໃສ່ເພື່ອຊີ້ວ່າອະນຸພາກພາສາຮັບໃຊ້ທຳມະດ້ວຍການໃຊ້ລິຕູຣຈີຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ໂດຍລວມ ບົດນີ້ສະທ້ອນວິທີສາລະບານຂອງອັກນີປຸຣານະ: ວິທະຍາພາສາຖືກນໍາສະເໜີເປັນຄໍາສອນສັກສິດ ເພື່ອຄວາມແຈ້ງໃນໂລກ (bhukti) ແລະຄໍາເວົ້າຖືກທຳມະ ເປັນຫຼັກຊ່ວຍສູ່ mukti.
Adhyaya 361
Adhyāya 361 — अव्ययवर्गः (Avyaya-vargaḥ) — The Section on Indeclinables (Colophon/Closure)
ບົດນີ້ເປັນການປິດສ່ວນ Avyaya-varga ໃນຊັ້ນ Kośa ຂອງ ອັກນິປຸຣານະ. ຕາມລຳດັບການສອນແບບອັກເນຍ ພະຈະນານຸກົມເຄື່ອນຈາກຄຳທີ່ບໍ່ຜັນຮູບ (avyaya) ໄປສູ່ການຈັດການຄວາມໝາຍໃນຖ້ອຍຄຳ. ສູດປິດທ້າຍຊີ້ວ່າໜ່ວຍວິຊາການໄດ້ສຳເລັດ ແລະກຽມການຜ່ານໄປຫາວິທະຍາຕໍ່ໄປໃນວິຊາພາສາ: ການຈັດປະເພດ nānārtha (ຄຳຫຼາຍຄວາມໝາຍ). ດ້ວຍການວາງຄວາມຮູ້ດ້ານຄຳສັບເປັນຄຳສອນທີ່ເປີດເຜີຍ ຂໍ້ຄວາມຍົກຍ້ອງຄວາມຊັດເຈນທາງພາສາເປັນຫົວໃຈສຳລັບພິທີກຳທີ່ຖືກຕ້ອງ, ການໃຫ້ເຫດຜົນທາງກົດໝາຍ (vyavahāra) ແລະການອະທິບາຍ śāstra ເພື່ອໃຫ້ bhukti ສອດຄ່ອງກັບ dharma ແລະມຸ່ງສູ່ mukti.
Adhyaya 362
Bhūmi–Vana–Auṣadhi–Ādi Vargāḥ (भूमिवनौषध्यादिवर्गाः) — Lexical Groups on Earth, Settlements, Architecture, Forests, Materia Medica, and Fauna
ພຣະອັກນີສືບຕໍ່ການສອນແບບໂກສະແກ່ິສີວະສິດຖະ ໂດຍລຽນລຳດັບກຸ່ມຄຳພ້ອມຄວາມໝາຍ (vargāḥ) ເພື່ອໃຫ້ຄຳສັບທາງວິຊາການແລະກະວີມີຄວາມໝັ້ນຄົງ. ບົດເລີ່ມຈາກຄຳສຳລັບດິນ ແລະດິນເຫນຽວ ແລ້ວໄປສູ່ພາສາກ່ຽວກັບໂລກ ແລະເສັ້ນທາງ/ມັກຄະ. ຕໍ່ມາເຂົ້າສູ່ນາມສັບເມືອງແລະວາສະຕຸ: ເມືອງ ຕະຫຼາດ ຖະໜົນ ປະຕູເມືອງ ກຳແພງ ຝາ ຫ້ອງໂຖງ ເຮືອນ ວັງ ປະຕູ ຂັ້ນໄດ ແລະຄຳກ່ຽວກັບການທຳຄວາມສະອາດ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າວັດຈະນານຸກົມຊ່ວຍການພັນລະນາສິ່ງກໍ່ສ້າງ (Vāstu Śāstra) ແລະການປົກຄອງ (nigama, sthānīya). ຫຼັງນັ້ນປ່ຽນໄປຫາປະເພດທຳມະຊາດ: ພູ ປ່າ ສວນປູກ ແລະເຂົ້າສູ່ສາຍນິຄັນຕຸອາຍຸເວດທີ່ຍາວ: ຕົ້ນໄມ້ ເຄືອ ສະໝຸນໄພ ແລະຊື່ຢາພ້ອມຄວາມໝາຍ ພ້ອມການແຍກຊະນິດຕາມສີ ຫຼືຮູບຮ່າງ. ຕອນທ້າຍເພີ່ມຄຳພ້ອມຄວາມໝາຍຂອງສັດແລະນົກ (ເສືອ ໝູປ່າ ໝາປ່າ ແມງມຸມ ນົກ ເຜິ້ງ) ແລະຄຳນາມຮວມສຳລັບກອງ ກຸ່ມ ແລະພວງ ເປັນປະໂຫຍດຕໍ່ຄຳພີ ລັດຖະການ ແລະການພັນລະນາທາງວິທະຍາສາດ. ບົດນີ້ສະທ້ອນ samanvaya ຂອງອັກເນຍະວິທະຍາ: ຄວາມແມ່ນຍຳທາງພາສາເປັນເຄື່ອງມືແຫ່ງທຳມະ ໃຫ້ການແພດ ສະຖາປັດຕະຍະ ແລະລະບຽບໂລກ ສອດຄ່ອງກັບວິໄນທາງຈິດວິນຍານ.
Adhyaya 363
Chapter 363: नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गाः (Groups of terms for Men, Brahmins, Kṣatriyas, Vaiśyas, and Śūdras)
ພຣະອັກນີສືບຕໍ່ລຳດັບໂກຊະ ໂດຍຍ້າຍຈາກການຈັດໝວດທາງສິ່ງແວດລ້ອມໄປສູ່ການຈັດໝວດທີ່ເນັ້ນມະນຸດ. ບົດນີ້ເລີ່ມດ້ວຍຄຳພ້ອມຄວາມໝາຍສຳລັບ “ຜູ້ຊາຍ”“ຜູ້ຍິງ”“ເຈົ້າສາວ” ແລ້ວຂະຫຍາຍໄປຫາປະເພດຜູ້ຍິງຕາມສັງຄົມ–ຈັນຍາບັນ, ຄວາມເປັນຍາດແລະສາຍຕະກູນ (sapinda/sanābha; gotra) ພ້ອມຄຳຄູ່ລະຫວ່າງຜົວ–ເມຍ. ຕໍ່ມາເຂົ້າສູ່ຄຳສັບອະນາຕະໂມທີ່ເປັນເທັກນິກ: ຕົວອ່ອນ ແລະການສືບພັນ, ສະພາບຮ່າງກາຍ/ຄວາມພິການ, ຊື່ໂລກ (ໂດຍສະເພາະໂລກຜິວໜັງ ແລະໂລກທາງຫາຍໃຈ/ຊຸດໂຊມ) ແລະສານທາງສະລີລະ (ນ້ຳເຊື້ອ, ເນື້ອ, ໄຂມັນ, ເສັ້ນເລືອດ). ມັນຍັງລຽນລຳດັບຄຳກ່ຽວກັບກະດູກ ແລະອະວັຍະວະ, ຂໍ້ສັງເກດເພດໃນໄວຍາກອນ, ແລະຄຳສ່ວນຮ່າງກາຍລະອຽດຈາກສະໂພກ–ອະວັຍະວະເພດ ຫາບ່າ, ເລັບ, ບໍລິເວນຄໍ, ແລະຜົມ. ທ້າຍສຸດ ກຳນົດມາດຕາວັດ (aṅgula, vitasti, ratni/aratni), ຄຳອະທິບາຍເຄື່ອງປະດັບ–ເຄື່ອງນຸ່ງ, ອັນດັບປະດັບ, ຜ້າແພ, ຄຳບອກຂະໜາດ ແລະຮູບແບບໂຄງສ້າງ ເພື່ອສະແດງວ່າ ອັກນິປຸຣານະເຮັດໃຫ້ວິຊາໂລກີກາຍເປັນຄວາມຮູ້ທາງທຳມະ ຜ່ານການຕັ້ງຊື່ຢ່າງແມ່ນຍຳ।
Adhyaya 364
Chapter 364 — ब्रह्मवर्गः (Brahmavarga: Lexical Classification of Brahminical/Ritual Terms)
ສືບຕໍ່ວິທີກອຊະທີ່ອະທິບາຍແບບຫຍໍ້ ພຣະອັກນິໄດ້ລຽນລຳດັບແລະຊີ້ແຈງຄຳສັບທີ່ແມ່ນຫຼັກສຳຄັນສຳລັບຄວາມຮູ້ພິທີເວດ ແລະບົດບາດພຣາຫມະນິກ. ກ່ອນອື່ນກຳນົດເຄື່ອງໝາຍເຊື້ອສາຍ—vaṃśa (ສາຍຕະກູນ), anvavāya (ການສືບທອດບັນພະບຸລຸດ), gotra (ສາຍກຸ່ມຕະກູນ), kula/abhijana-anvaya (ເຮືອນຕະກູນ ແລະຊາດຕະກູນສູງ). ຕໍ່ມາຊີ້ບົດບາດພິທີ: ācārya ເປັນຜູ້ອະທິບາຍມັນຕຣາ, ādeṣṭā ເປັນຜູ້ກຳກັບພິທີ adhvara. ບົດນີ້ຍັງຈັດແຜນລະບົບຍັດຍະ: yajamāna/yaṣṭā, ຜູ້ຮ່ວມພິທີ ແລະບົດບາດໃນສະພາ, ພ້ອມທັງ ṛtvij ສາມຄົນ (Adhvaryu, Udgātṛ, Hotṛ) ທີ່ສອດຄ່ອງກັບ Yajus, Sāman, Ṛk. ຕໍ່ໄປອະທິບາຍເຄື່ອງໃຊ້ແລະເຄື່ອງບູຊາ (caṣāla ເທິງ yūpa, ສີ່ຫຼ່ຽມແທ່ນບູຊາ, āmikṣā, pṛṣadājya, paramānna, ສັດ upākṛta) ແລະໃຫ້ຊຸດຄຳພ້ອມຄວາມໝາຍສຳລັບການສະຫວັດ/ພອຍນ້ຳ ແລະການນະມັດສະການ. ທ້າຍສຸດແຍກ niyama ກັບ vrata, kalpa ກັບ anukalpa, ການພິຈາລະນາຂັ້ນຕອນ, ກ່າວເຖິງ upākaraṇa ສຳລັບການຮຽນ śruti, ປະເພດນັກບຳເນັດ, ແລະປິດດ້ວຍການທຽບ yama (ການສຳລວມຄົງທີ່ ດ້ວຍວິໄນກາຍ) ກັບ niyama (ການປະພຶດເປັນຄັ້ງຄາວ ອາໄສຕົວຊ່ວຍພາຍນອກ) ຈົນເຖິງ brahma-bhūya/brahmatva/brahma-sāyujya.
Adhyaya 365
Chapter 365 — क्षत्रविट्शूद्रवर्गाः (The Classes of Kṣatriyas, Vaiśyas, and Śūdras)
ພຣະອັກນິສືບຕໍ່ໂຄງການ «Kosha» ໂດຍກຳນົດຄຳສັບທີ່ໃຊ້ໃນສັງຄົມແລະການປົກຄອງ. ເລີ່ມຈາກລຳດັບກະສັດ (rājanya, kṣatriya/virāṭ, adhīśvara; cakravartin, sārvabhauma, maṇḍaleśvara) ແລະລະບົບມະນຕຣີ-ຂະຫນາດລາຊການ (mantrin, dhī-saciva, amātya, mahāmātra) ຈົນເຖິງການກວດກາຕຸລາການແລະພາສີ (prāḍvivāka, akṣadarśaka, bhaurika, kanakādhyakṣa). ອະທິບາຍການບໍລິຫານພາຍໃນວັງ (antarvaṃśika, sauvidalla, kañcukin, sthāpatya). ຕໍ່ມາເຂົ້າສູ່ກຸລະຍຸດທີ່ໃກ້ກັບ rājadharma: ສັດຕູ/ມິດ, udāsīna, pāṛṣṇigrāha; ສາຍລັບແລະຜູ້ແຈ້ງຂ່າວ; ຜົນທັນທີ/ຜົນຊ້າ; ເຫດປັດໃຈທີ່ເຫັນ/ບໍ່ເຫັນ. ມີການຫັນໄປຫາຊື່ທາງແພດ, ໝາຍເພດໃນໄວຍາກອນ, ແລະ Dhanurveda: ເກາະປ້ອງກັນ, ຮູບແບບກອງທັບ (vyūha, cakra, anīka), ການນັບຫນ່ວຍກອງທັບຈົນເຖິງ akṣauhiṇī, ແລະຊື່ອາວຸດ (ຄັນທະນູ, ສາຍ, ລູກສອນ, ກະບອກລູກສອນ, ດາບ, ຂວານ, ມີດ, ຫອກ, ທຸງ). ທ້າຍສຸດກ່າວເຖິງຄຳສັບອາຊີບຂອງ Vaiśya (ກະສິກຳ, ປ່ອຍກູ້, ຄ້າຂາຍ), ມາດຕາວັດແລະເງິນຕາ, ໂລຫະແລະສານຣາສາຍນະ, ແລະຄຳສັບກຸ່ມຊ່າງ-ອາຊີບຂອງ Śūdra/antyaja ເພື່ອຊີ້ວ່າ ທຳມະຕ້ອງອາໄສພາສາທີ່ແນ່ນອນໃນການປົກຄອງ ເສດຖະກິດ ແລະຫັດຖະກຳ.
Adhyaya 366
Chapter 366 — सामान्यनामलिङ्गानि (Common Noun-Forms and Their Grammatical Genders)
ພຣະອັກນີຫັນຈາກຄໍາສັບວ່າດ້ວຍອາຊີບ ແລະ ສະຖາບັນ ໄປສູ່ການມາດຕະຖານພາສາ ໂດຍນໍາເສີນບັນຊີຄໍາສັບແບບໂກສະ ຂອງນາມທົ່ວໄປ ຄຸນນາມ ແລະ ຂົງເຂດຄວາມໝາຍ ພ້ອມການເນັ້ນຄໍາພ້ອງແລະການໃຊ້. ບົດນີ້ຈັດກຸ່ມຄໍາບັນຍາຍຄຸນທໍາແລະຄວາມດີເລີດ (sukṛtī, puṇyavān, dhanya, mahāśaya) ຄວາມສາມາດແລະການຮຽນຮູ້ ຄວາມໃຈບຸນແລະການໃຫ້ທານ ອໍານາດແລະຄວາມເປັນຜູ້ນໍາ (nāyaka, adhipa) ແລ້ວຕໍ່ດ້ວຍຄວາມຕົກຕ່າງທາງຈິດທໍາແລະພຶດຕິກໍາ: ຄວາມກະລຸນາບໍ່ດີ/ຄົນພາລະ, ການຊັກຊ້າ, ຄວາມຫຸນຫັນ, ຄວາມຂີ້ຄ້ານ, ຄວາມຂະຫຍັນ, ຄວາມໂລບ, ຄວາມຖ່ອມຕົນ, ຄວາມກ້າຫານ, ການສໍາລວມ, ຄວາມເວົ້າຫຼາຍ, ຄວາມອັບອາຍ, ຄວາມໂຫດຮ້າຍ, ການຫລອກລວງ, ຄວາມຕະໜີ, ຄວາມຍິ່ງຍະໂສ ແລະ ນິໄສມົງຄຸນ. ຍັງມີລໍາດັບຄໍາສໍາລັບຄວາມງາມກັບຄວາມຫວ່າງເປົ່າ, ຄວາມເຫນືອກວ່າ, ຂະໜາດແລະຄວາມອ້ວນ/ຜອມ, ໃກ້/ໄກ, ຄວາມກົມ, ຄວາມສູງ ແລະ ຄວາມຖາວອນ (dhruva, nitya, sanātana) ພ້ອມຂໍ້ບົກພ່ອງໃນການສວດທ່ອງ. ຕໍ່ມາຂະຫຍາຍໄປຫາຄໍາບັນຍາຍເຊິ່ງໃຊ້ໃນວຽກປະຍຸກຕ໌ (abhiyoga/abhigraha) ແລະສຸດທ້າຍດ້ວຍຄໍາສັບວ່າດ້ວຍປຣະມານ: śabda-pramāṇa (ພະຍານຄໍາເວົ້າ), upamāna (ອຸປະມາ), arthāpatti (ການສັນນິດານເພີ່ມເຕີມ), parārthadhī ແລະການຮູ້ຈັກອະພາວະ, ພ້ອມຫຼັກທາງເທວະ-ປັດຊະຍາວ່າ ພຣະຫຣິແມ່ນ “aliṅga” ສໍາລັບຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງມະນຸດ; ດັ່ງນັ້ນ ໄວຍາກອນ, ຄວາມໝາຍ ແລະ ທິດສະດີປຣະມານ ຖືກຮວມເປັນຄວາມຮູ້ທິບທີ່ຄໍ້າຈຸນທໍາມະ।
Adhyaya 367
Chapter 367 — नित्यनैमीत्तिकप्राकृतप्रलयाः (The Nitya, Naimittika, and Prākṛta Dissolutions)
ພຣະອັກນິຈັດລະບົບຄຳສອນເລື່ອງປຣະລະຍະເປັນ 4 ປະເພດ: ນິຕະຍະ (ການເສື່ອມສູນຂອງສັດທັງຫຼາຍຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ), ໄນມິຕຕິກະ (ການລະລາຍເປັນຄາບຕາມວົງຈອນຂອງພຣະພຣະຫມາ), ປຣາກຣິຕະ (ການດູດກັບຄືນຂອງຈັກກະວານໃນທ້າຍວົງຈອນຍຸກອັນຍາວ), ແລະ ອາຕຽນຕິກະ (ການດັບສິ້ນສຸດທ້າຍດ້ວຍປັນຍາປົດປ່ອຍ ໃຫ້ອາດຕະມາຮວມເຂົ້າກັບປຣະມາຕະມັນ)។ ລຳດັບໄນມິຕຕິກະຖືກພັນລະນາຢ່າງຊັດ: ໄພແຫ້ງແລ້ງຍາວນານ, ພຣະອາທິດດູດນ້ຳດ້ວຍລັງສີ 7, ປາກົດຮູບພຣະອາທິດ 7 ປະການ, ໄຟລຸກລາມທົ່ວສາກົນຈົນເຖິງ ກາລາກນິ-ຣຸດຣະ, ເຜົາຈາກໂລກໃຕ້ດິນຮອດສະຫວັນ ແລະສັດທັງຫຼາຍຍ້າຍໄປໂລກສູງ. ຕໍ່ມາຝົນດັບໄຟ, ລົມພັດໃຫ້ເມກແຕກ, ພຣະຫຣິນອນພັກເທິງເສສະໃນມະຫາສະໝຸດອັນດຽວ ເຂົ້າສູ່ໂຍກນິດຣາ ແລ້ວສ້າງໃໝ່ເປັນພຣະພຣະຫມາ. ປຣາກຣິຕະປຣະລະຍະຖືກວາງເປັນການຍ້ອນກັບແບບສາງຂະຍະ: ດິນ→ນ້ຳ→ໄຟ→ລົມ→ອາກາດ→ອະຫັງກາຣະ→ມະຫັດ→ປຣະກຣິຕິ; ສຸດທ້າຍທັງປຣະກຣິຕິແລະປຸຣຸສະລະລາຍເຂົ້າສູ່ພຣະສູງສຸດ ເກີນຊື່ແລະຈັດປະເພດ. ບົດຈົບດ້ວຍຄຳສອນວ່າ ໃນພຣະສູງສຸດ ການປຸງແຕ່ງແນວຄິດທັງປວງຢຸດລົງ។