Adhyaya 366

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे क्षत्रविट्शीद्रवर्गा माम पञ्चषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षट्षष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः सामान्यनामलिङ्गानि अग्निर् उवाच सामान्यान्य् अथ वक्ष्यामि नामलिङ्गानि तच्छृणु सुकृती पुण्यवान् ध्नयो महेच्छस्तु महाशयः

ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັກນິມະຫາປຸຣານະ ບົດທີ 365 ວ່າດ້ວຍຫມວດຊົນຊັ້ນກະສັດ (Kṣatriya), ວະຍະ (Vaiśya) ແລະ ຊູດຣະ (Śūdra) ໄດ້ສິ້ນສຸດ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 366: «ນາມທົ່ວໄປ ແລະ ລິງຄະ (ເພດວິຍາກອນ)». ພຣະອັກນິກ່າວວ່າ: «ບັດນີ້ເຮົາຈະອະທິບາຍນາມທົ່ວໄປ ແລະ ລິງຄະຂອງມັນ; ຈົ່ງຟັງ—ຄໍາເຊັ່ນ ‘ຜູ້ມີຄຸນ’, ‘ຜູ້ມີບຸນ’, ‘ຜູ້ໄດ້ພອນ/ໂຊກ’, ‘ຜູ້ມີຄວາມປາຖະໜາຍິ່ງ’, ແລະ ‘ຜູ້ໃຈສູງ’»។

Verse 2

प्रवीणनिपुणाभिज्ञविज्ञनिष्णातशिक्षिताः स्युर्वदान्यस्थूललक्षदानशौण्डा बहुप्रदे

ເຂົາເຈົ້າຄວນເປັນຜູ້ຊໍານານ, ຄ່ອງແຄ້ວ, ຮູ້ທັນ, ຮຽນຮູ້ດີ, ຝຶກຝົນລຶກຊຶ້ງ, ແລະ ໄດ້ຮັບການສຶກສາຢ່າງດີ—ເປັນຜູ້ໃຫ້ທານໃຈກວ້າງ, ກ້າຫານໃນການໃຫ້ທານໃຫຍ່ມູນຄ່າເປັນແສນເປັນລ້ານ, ແລະ ໃຫ້ຢ່າງອຸດົມຫຼາຍ.

Verse 3

कृती कृतज्ञः कुशल आसक्तोद्युक्त उत्सुकः इभ्य आढ्यः परिवृढो ह्य् अधिभूर्नायको ऽधिपः

ພຣະອົງມີຄວາມສາມາດແລະສໍາເລັດກິດ; ຮູ້ຄຸນ; ຊໍານານ; ແມ່ນຈະຜູກພັນແຕ່ກໍຕື່ນຕົວຂະຫຍັນດ້ວຍພະລັງ; ກະຕືລືລົ້ນແລະຮ້ອນໃຈ. ພຣະອົງເປັນຂຸນນາງແລະມັ່ງຄັ່ງ; ສຸກງອມມີປະສົບການ; ແທ້ຈິງເປັນຜູ້ປົກຄອງສູງສຸດ—ຜູ້ນໍາແລະອະທິປະຕິ.

Verse 4

लक्ष्मीवान् लक्ष्मणः श्रीलः स्वतन्त्रः स्वैर्यपावृतः खलपूः स्याद्वहुकरो दीर्घसूत्रश्चिरक्रियः

“ຜູ້ມີໂຊກລາບ” ເອີ້ນວ່າ lakṣmīvān; “ຜູ້ມີເຄື່ອງໝາຍມົງຄຸນ” ເອີ້ນວ່າ lakṣmaṇa; “ຜູ້ສະຫງ່າງາມຮຸ່ງເຮືອງ” ເອີ້ນວ່າ śrīla. “ຜູ້ກະທໍາດ້ວຍອິດສະລະ” ແມ່ນ svatantra; “ຜູ້ຖືກປົກຄຸມໂດຍຄວາມເອົາແຕ່ໃຈ” ແມ່ນ svairyapāvṛta. “ຄົນພາລະຍາດ/ຄົນຊົ່ວ” ແມ່ນ khalapū; “ຜູ້ເຮັດຫຼາຍວຽກ” ແມ່ນ bahukara; “ຜູ້ຍືດເລື່ອງໃຫ້ຍາວ” ແມ່ນ dīrghasūtra; ແລະ “ຜູ້ເຮັດຊ້າ” ແມ່ນ cirakriya.

Verse 5

जाल्मो ऽसमीक्ष्यकारी स्यात् कुण्ठो मन्दः क्रियासु यः कर्मशूरः कर्मठः स्याद्भक्षको घस्मरो ऽद्मरः

‘jālma’ ແມ່ນຜູ້ກະທໍາໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາໃຫ້ຖ້ວນຖີ່. ‘kuṇṭha’ ແມ່ນຄົນຊ້າແລະຂີ້ຄ້ານ—ຊ້າໃນການເຮັດວຽກ. ‘karmaśūra’ ແລະ ‘karmaṭha’ ໝາຍເຖິງຜູ້ກ້າຫານໃນວຽກ ແລະຂະຫຍັນຫມັ້ນເພີຍ. ‘bhakṣaka’, ‘ghasmara’, ‘admara’ ໝາຍເຖິງຜູ້ກິນ—ຜູ້ກືນກິນດ້ວຍຄວາມໂລບ.

Verse 6

लोलुपो गर्धलो गृध्रुर्विनीतप्रश्रितौ तथा धृष्टे धृष्णुर्वियातश् च निभृतः प्रतिभान्विते

“ໂລບ” ກໍເອີ້ນໄດ້ວ່າ lolupa, gardhala, gṛdhru. ທໍານອງດຽວກັນ “ຖ່ອມຕົນ ແລະມີມາລະຍາດ” ເອີ້ນວ່າ vinīta ແລະ praśrita. ຄໍາສໍາລັບ “ກ້າຫານ” ແມ່ນ dhṛṣṭa ແລະ dhṛṣṇu; ສໍາລັບ “ໄປແລ້ວ/ຈາກໄປ” ແມ່ນ viyāta; ສໍາລັບ “ສງົບງຽບ” ແມ່ນ nibhṛta; ແລະສໍາລັບ “ມີປັນຍາສະຫວ່າງ” ແມ່ນ pratibhānvita.

Verse 7

प्रगल्भो भीरुको भीरुर्वन्दारुरभिवादके भूष्णुर्भविष्णुर्भविता ज्ञाता विदुरबिन्दुकौ

ພຣະອົງກ້າຫານ ແລະມີຄວາມສະຫງົບຄວບຄຸມຕົນ. ສໍາລັບຄົນຊົ່ວ ພຣະອົງປາກົດເປັນທັງຜູ້ຢ້ານ ແລະສິ່ງທີ່ນ່າຢ້ານ. ພຣະອົງເປັນຜູ້ຮັບນະມັດສະການ ແລະເປັນຜູ້ຄວນອະພິວາດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ. ພຣະອົງເປັນອົງຜູ້ປະດັບປະດາ; ເປັນຜູ້ເກີດຂຶ້ນ, ຜູ້ຈະເກີດຂຶ້ນ, ແລະເປັນເຫດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນ. ພຣະອົງເປັນຜູ້ຮູ້; ຜູ້ສະຫລາດ (Vidura); ແລະຜູ້ບໍ່ມີ “ຈຸດ” ຈໍາກັດ—ບໍລິສຸດ ແລະບໍ່ດ່າງພ້ອຍ.

Verse 8

मत्तशौण्डोत्कटक्षीवाश् चण्डस्त्वत्यन्तकोपनः देवानञ्चति देवद्र्यङ्विश्वद्र्यङ्विश्वगञ्चति

ຄໍາ «matta», «śauṇḍa», «utkaṭa», ແລະ «kṣīva» ໝາຍເຖິງຜູ້ມຶນເມົາຢ່າງຮຸນແຮງ ຫຼືຢູ່ໃນສະພາບຄືກຄືນດຸດັນ. «caṇḍa» ໝາຍເຖິງຜູ້ໂກດແຄ້ນຢ່າງຍິ່ງ. «devānañcati» ໃຊ້ສໍາລັບ «ຜູ້ເຄື່ອນໄຫວຢູ່ທ່າມກາງເທວະ»; ແລະ «devadryaṅ», «viśvadryaṅ», «viśvaga» ໝາຍເຖິງ «ຜູ້ທ່ອງໄປທົ່ວທຸກທິດ/ເຄື່ອນໄຫວໃນທຸກທາງ»។

Verse 9

यः सहाञ्चति स सध्र्यङ् स तिर्यङ् यस्तिरो ऽञ्चति वाचोयुक्तिः पटुर्वाग्मी वावदूकश् च वक्तरि

ຜູ້ທີ່ເຄື່ອນໄປພ້ອມກັນ (ໃນທິດທາງດຽວກັນ) ເອີ້ນວ່າ «sadhryaṅ»; ຜູ້ທີ່ເຄື່ອນຂວາງຂ້າມ ເອີ້ນວ່າ «tiryaṅ»; ແລະຜູ້ທີ່ເຄື່ອນອອກໄປຢ່າງອ້ອມເບື້ອງ/ສຽງຂ້າງ ເອີ້ນວ່າ «tiro’ñcati». ສໍາລັບຜູ້ເວົ້າ «vācoyukti» ແມ່ນຄວາມເໝາະສົມໃນການຮ້ອຍຄໍາ; «paṭu» ແມ່ນຄວາມຊໍານານດ້ານຖ້ອຍຄໍາ; «vāgmī» ແມ່ນຄວາມຄາລົມດີ; «vāvadūka» ແມ່ນຜູ້ເວົ້າຫຼາຍ (ຊ່າງເວົ້າ).

Verse 10

स्याज्जल्पकस्तु वाचालो वाचाटो बहुगर्ह्यवाक् अपध्वस्तो धिक्कृतः स्याद्बद्धे कीलितसंयतौ

ຜູ້ຊອກເວົ້າຈົນຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ «jalpaka», «vācāla» ຫຼື «vācāṭa»—ຜູ້ທີ່ຖ້ອຍຄໍາຖືກຕໍານິຫຼາຍ. ຜູ້ທີ່ຖືກຫຼຸດກຽດ ເອີ້ນວ່າ «apadhvasta» ຫຼື «dhikkṛta». ສໍາລັບຜູ້ທີ່ຖືກມັດຫຼືຖືກຄວບຄຸມ ໃຊ້ຄໍາ «kīlita» ແລະ «saṃyata».

Verse 11

वरणः शब्दनो नान्दीवादी नान्वीकरः समाः व्यसनार्तोपरक्रौ द्वौ बद्धे कीलितसंयतौ

«varaṇa», «śabdana», «nandīvādī» ແລະ «nānvīkara» ເປັນຄໍາທີ່ມີຄວາມໝາຍຄືກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ «vyasanārta» ແລະ «uparakrau» ເປັນຄໍາຄູ່ທີ່ສະເໝີຄວາມ; ແລະ «baddha» ກັບ «kīlita» ກໍສະເໝີຄວາມ (ດັ່ງດຽວກັນ «saṃyata» ກັບຄໍາທີ່ເທົ່າກັນອີກຄໍາໜຶ່ງ).

Verse 12

विहिस्तव्याकुलौ तुल्यौ नृशंसक्रूरघातुकाः पापो धूर्तो वञ्चकः स्यान्मूर्खे वैदेहवालिशौ

«vihista» ແລະ «ākula» ເປັນຄໍາທີ່ສະເໝີຄວາມ. «nṛśaṃsa», «krūra» ແລະ «ghātuka» ໝາຍເຖິງຜູ້ຂ້າທີ່ໂຫດຮ້າຍ ແລະບໍ່ມີເມດຕາ. «pāpa», «dhūrta» ແລະ «vañcaka» ອາດໃຊ້ເອີ້ນຄົນບາບ, ຄົນຫຼອກລວງມີເລ່ຫຼຽມ, ແລະຜູ້ຕົວະຫຼອກ. ສໍາລັບຄົນໂງ່ ໃຊ້ຄໍາ «vaideha» ແລະ «vāliśa».

Verse 13

कदर्ये कृपणक्षुद्रौ मार्गणो याचकार्थिनौ अहङ्कारवानहंयुः स्याच्छुभंयुस्तु शुभान्वितः

«ກະດັຣຍ» ໝາຍເຖິງຄົນຂີ້ຕະໜີ; «ກຶປະນ» ແລະ «ກະສຸດຣ» ໝາຍເຖິງຄົນຈິດແຄບ ແລະຕໍ່າຕ້ອຍ. «ມາຣຄະນ» ແມ່ນຜູ້ສະແຫວງຫາຜົນກໍາໄລ; «ຢາຈະກ» ແລະ «ອັຣຖິນ» ແມ່ນຜູ້ຂໍ ແລະຜູ້ປາຖະໜາຊັບ. ຜູ້ມີອະຫັງກາຣ ເອີ້ນ «ອະຫັງກາຣະວານ»; «ອະຫັມຢຸḥ» ແມ່ນຜູ້ຫຼົງຕົນ. ແຕ່ «ສຸພະມຢຸḥ» ແມ່ນຜູ້ມີນິໄສມົງຄຸນດີງາມ។

Verse 14

कान्तं मनोरमं रुच्यं हृद्याभीष्टे ह्य् अभीप्सिते असारं फल्गु शून्यं वै मुख्यवर्यवरेण्यकाः

ແມ່ນແຕ່ວ່າມັນຈະງາມ ນ່າຮັກ ນ່າພໍໃຈ ແລະຈັບໃຈ—ຈົນເຖິງຂັ້ນເປັນສິ່ງທີ່ປາຖະໜາ ແລະສະແຫວງຫາ—ແຕ່ກໍຍັງຂາດສານະ ເປັນເພີຍຂອງຕື່ນຕາ ແລະຫວ່າງເປົ່າ; ດັ່ງນີ້ແມ່ນຄໍາພິພາກສາຂອງຜູ້ສູງສຸດ ແລະອາຈານຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ।

Verse 15

श्रेयान् श्रेष्ठः पुष्कलः स्यात्प्राग्र्याग्र्यग्रीयमग्रिमं वड्रोरु विपुलं पीनपीव्नी तु स्थूलपीवरे

«ສຣະຍານ», «ສຣະຖະ», ແລະ «ປຸສກະລະ» ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍ “ດີເລີດ/ເຫນືອກວ່າ”. «ປຣາກຣະຍ», «ອັກຣະຍ», «ອັກຣີຍ», «ອັກຣິມ» ໝາຍເຖິງ “ຜູ້ນໍາ/ອັນດັບທໍາອິດ”. «ວັດຣໂຣຣຸ» ແລະ «ວິປຸລະ» ໝາຍ “ກວ້າງ/ແຜ່ຂະຫຍາຍ”. «ປີນະ» ແລະ «ປີວນີ» ໃຊ້ສໍາລັບ “ອ້ວນອຸດົມເນື້ອ”; ແລະ «ສະຖູລະ» ແລະ «ປີວະຣະ» ສໍາລັບ “ອ້ວນໜາ/ອ້ວນກ້ອນ”.

Verse 16

स्तोकाल्पक्षुल्लकाः सूक्ष्मं श्लक्ष्णं दभ्रंकृशन्तनु मात्राकुटीलवकणा भूयिष्ठं पुरुहं पुरु

ພວກເຂົາມີຮ່າງກາຍນ້ອຍ ແລະຂາດແຄນ—ລະອຽດນ້ອຍ, ນຸ່ມເນີຍລື່ນ, ມີເນື້ອນ້ອຍ ແລະຮ່າງບາງ. ຂະໜາດສັດສ່ວນບໍ່ສະໝໍ້າເສມ ແລະຄົດງໍ; ຂົນຜົມລະອຽດ ແລະຫຍຸ້ງຫຍິກ. ລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ພົບເຫັນຫຼາຍ ແລະດົກດື່ນໂດຍທົ່ວໄປ.

Verse 17

अखण्डं पूर्णसकलमुपकण्ठान्तिकाभितः समीपे सन्निधाभ्यासौ नेदिष्टं सुसमीपकं

«ອະຂັນດະ» ໝາຍເຖິງ “ບໍ່ແຕກຂາດ/ທັງໝົດ”. «ປູຣນະ» ໝາຍເຖິງ “ສົມບູນ” ຄື “ມີຄົບທຸກສ່ວນ” («ສະກະລະ»). «ອຸປະກັນຖະ», «ອານຕິກະ», ແລະ «ອະພິຕະḥ» ສະແດງຄວາມໝາຍ “ໃກ້”; «ສະມີປະ» ແມ່ນ “ຢູ່ໃນຄວາມໃກ້ຊິດ”. «ສັນນິທິ» ແລະ «ອະພະຍາສະ» ບອກເຖິງ “ການຢູ່ຊິດ/ການປະຈໍາຢູ່ໃກ້”. «ເນດິດຖະ» ໝາຍ “ໃກ້ທີ່ສຸດ” ແລະ «ສຸ-ສະມີປະກະ» ໝາຍ “ໃກ້ຫຼາຍ”.

Verse 18

सुदूरे तु दविष्ठं स्याद्वृत्तं निस्तलवर्तुले उच्चप्रांशून्नतोदग्रा ध्रुवो नित्यः सनातनः

ແທ້ຈິງ ມັນຢູ່ໄກຫຼາຍ—ໄກທີ່ສຸດ; ມັນເປັນຮູບວົງມົນ ເປັນແຜ່ນກົມກ້ຽງ. ສູງແລະຍາວ ຊູງຂຶ້ນດ້ວຍຍອດໂດດເດັ່ນ—ທຣຸວາ (ດາວເໜືອ) ແນ່ນອນ ນິດທິ ແລະ ບູຮານດັ້ງເດີມ.

Verse 19

आविद्धं कुटिलं भुग्नं वेल्लितं वक्रमित्यपि पाठो ऽयं पुररुक्तिदोषेण दुष्टः चञ्चलं तरलञ्चैव कठोरं जठरं दृढं

“ຖືກຈິ້ມ/ຖືກກະຊາກ”, “ຄົດຄ້ຽວ”, “ງໍ້”, “ຄື້ນໄຫວຄືລອຍຄື້ນ”, ແລະ “ໂຄ້ງ” — ການອ່ານແບບນີ້ກໍເປັນການອ່ານທີ່ເສຍ ເນື່ອງຈາກຄວາມຜິດຂອງການຊ້ຳຄໍາ (punaḥ-ukti). ອີກທັງ ບໍ່ໝັ້ນຄົງ, ລື່ນເກີນ, ຫຍາບກະດ້າງ, ສຽງໜັກຈາກຄໍ, ແລະ ແຂງຕຶງ ກໍເປັນການອອກສຽງທີ່ຜິດ.

Verse 20

प्रत्यग्रो ऽभिनवो नव्यो नवीनो नूतनो नवः एकतानो ऽनन्यवृत्तिरुच्चण्डमविलम्बितं

ພຣະອົງແມ່ນສົດໃໝ່ຢູ່ເສມອ ແລະເກີດຂຶ້ນໃໝ່—ໃໝ່, ໃໝ່ກວ່າ, ໃໝ່ທີ່ສຸດ; ຖືກຟື້ນຟູໃໝ່ຢູ່ເລື້ອຍ. ພຣະອົງມີໃຈເປັນໜຶ່ງ ບໍ່ຂາດຕອນ ບໍ່ເບື້ອງໄປທາງອື່ນ; ເຂັ້ມແຂງນ່າຢ້ານ ແລະບໍ່ລ່າຊ້າ (ວ່ອງໄວໃນການກະທຳ).

Verse 21

उच्चावचं नैकभेदं सम्बाधकलिलं तथा तिमितं स्तिमितं क्लिन्नमभियोगत्वभिग्रहः

“ສູງແລະຕ່ຳ”, “ຫຼາຍປະເພດ”, “ແອດແນ່ນແລະສັບສົນ” ພ້ອມທັງ “ມືດ”, “ນິ່ງສະຫງົບ”, ແລະ “ຊຸ່ມຊື່ນ/ຊຶມ” — ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຄໍາທີ່ຖືກຮັບເອົາເປັນຄໍາກໍານົດທາງເຕັກນິກ (abhigraha) ໃນການນໍາໃຊ້ຈິງ (abhiyoga).

Verse 22

स्फातिर्वृद्धौ प्रथा ख्यातौ समाहारः समुच्चयः अपहारस्त्वपचयो विहारस्तु परिक्रमः

“Sphāti” ໝາຍເຖິງ ການເພີ່ມຂຶ້ນ (ການເຕີບໂຕ). “Prathā” ໝາຍເຖິງ ຊື່ສຽງກວ້າງຂວາງ. “Samāhāra” ແມ່ນ ການຮວບຮວມ ຫຼື ການລວມເຂົ້າກັນ. “Apahāra” ສະແດງເຖິງ ການຫຼຸດລົງ (ການຫົດຫຼຸດ). ແລະ “Vihāra” ໝາຍເຖິງ ການທ່ອງທ່ຽວໄປມາ ຫຼື ການເດີນວົນຮອບ (perambulation).

Verse 23

प्रत्याहार उपादानं निर्हारो ऽभ्यवकर्षणं विघ्नो ऽन्तरायः प्रत्यूहः स्यादास्यात्वासना स्थितिः

“ປຣັດຍາຫາຣ” ແມ່ນການຖອນຄືນອິນທຣີ; “ນິຣຫາຣ” ແມ່ນການດຶງອອກ; “ອັບຍະວະກັຣສະນະ” ແມ່ນການດຶງໃຫ້ຫ່າງ. “ວິຄນະ” ແມ່ນອຸປະສັກ; “ອັນຕະຣາຍະ” ແມ່ນການຂັດຂວາງ; “ປຣັດຍູຫະ” ແມ່ນອຸປະສັກຕອບໂຕ. “ອາສຍັດວະ” ແມ່ນສະພາບການນັ່ງ ແລະ “ອາສະນະ-ສະຖິຕິ” ແມ່ນຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທ່ານັ່ງ.

Verse 24

सन्निधिः सन्निकर्षः स्यात्मंक्रमो दुर्गसञ्चरः उपलम्भस्त्वनुभवः प्रत्यादेशो निराकृतिः

“ສັນນິທິ” ໝາຍເຖິງຄວາມໃກ້ຊິດ; “ສັນນິກັຣສະ” ໝາຍເຖິງການສຳຜັດຢ່າງໃກ້ຊິດ. “ອາດມະກຣະມະ” ຊີ້ເຖິງລຳດັບພາຍໃນ (ໂດຍຕົນເອງ) ແລະ “ດຸຣກະສັນຈະຣະ” ແມ່ນການຜ່ານໄປທີ່ຍາກ. “ອຸປະລັມພະ” ແມ່ນການຮັບຮູ້ໂດຍກົງ (ປະສົບການ) ແລະ “ປຣັດຍາເດສະ” ແມ່ນການໂຕ້ຖຽງຫັກລ້າງ; “ນິຣາກຣິຕິ” ແມ່ນການປະຕິເສດ/ລົບລ້າງ.

Verse 25

परिरम्भःपरिष्वङ्गः संश्लेष उपगूहनं अनुमा पक्षहेत्वाद्यैर् डिम्बे भ्रमरविप्लवौ

“ປະຣິຣັມພະ”, “ປະຣິສວັງກະ”, “ສັມເສລະສະ”, ແລະ “ອຸປະກູຫະນະ” ແມ່ນນາມເອີ້ນການກອດ ແລະການກອດກຸ້ມຢ່າງໃກ້ຊິດ. ທຳນອງດຽວກັນ “ອະນຸມານະ” (ອະນຸມານ—ການອະນຸມານອອກຜົນ) ພ້ອມດ້ວຍ “ປັກສະ” (ຂໍ້ຕັ້ງ), “ເຫດຸ” (ເຫດຜົນ) ແລະອື່ນໆ. ອີກທັງ “ຑິມບະ”, “ພຣະມະຣະ”, ແລະ “ວິປລະວະ” ກໍຄວນເຂົ້າໃຈວ່າເປັນຄຳກຳນົດເຊິ່ງໃຊ້ໃນກາວຍະ/ວັນນະຄະດີ.

Verse 26

असन्निकृष्तार्थज्ञानं शब्दाद्धि शाब्दमीरितं सादृश्यदर्शनात्तुल्ये बुद्धिः स्यादुपमानकं

ຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບວັດຖຸທີ່ບໍ່ປາກົດຕໍ່ອິນທຣີໂດຍກົງ ແຕ່ເກີດຈາກຖ້ອຍຄຳ ຖືກປະກາດວ່າເປັນ “ສັບດະ (śabda-pramāṇa)” ຫຼືພະຍານດ້ວຍຄຳເວົ້າ. ແລະຈາກການເຫັນຄວາມຄ້າຍຄື ຈຶ່ງເກີດປັນຍາຮູ້ວ່າສິ່ງໜຶ່ງເທົ່າທຽບກັບອີກສິ່ງໜຶ່ງ—ນີ້ແມ່ນ “ອຸປະມານະ (upamāna-pramāṇa)”.

Verse 27

कार्यं दृष्ट्वा विना नस्यादर्थापत्तिः परार्थधीः प्रतियोगिन्यागृहीते भुवि नास्तीत्यभावकः इत्यादिनामलिङ्गो हि हरिरुक्तो नृबुद्धये

“ອັຣຖາປັດຕິ (arthāpatti)” ແມ່ນປັນຍາທີ່ເກີດຈາກການເຫັນຜົນ ແລ້ວສະຫຼຸບວ່າ ຖ້າບໍ່ສົມມຸດເຫດທີ່ຈຳເປັນ ກໍຈະບໍ່ເປັນໄປໄດ້. “ປະຣາຣຖະທີ (parārthadhī)” ແມ່ນຄວາມຮູ້ທີ່ມຸ່ງເພື່ອຜູ້ອື່ນ (ເຫດຜົນທີ່ກ່າວເພື່ອຊັກຈູງຜູ້ອື່ນ). “ອະພາວະກະ (abhāvaka)” ຫຼືຄວາມຮູ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີ ແມ່ນດັ່ງຄຳວ່າ “ບໍ່ມີຢູ່ທີ່ນີ້ໃນພື້ນດິນ” ເມື່ອຍັງບໍ່ໄດ້ຈັບຮູ້ຄູ່ຕອບໂຕ. ແລະທຳນອງດຽວກັນ—ຮະຣິ (ວິສນຸ) ຖືກກ່າວວ່າ “ອະລິງກະ (aliṅga)” ຄືບໍ່ມີເຄື່ອງໝາຍ/ຄຸນລັກສະນະ ເພື່ອໃຫ້ມະນຸດເຂົ້າໃຈ.