Dhanurveda
The Martial Science
The ancient science of archery and warfare (dhanurveda) covering weapons, military formations, training methods, and martial codes.
Adhyayas in Dhanurveda
Adhyaya 248
Chapter 248: धनुर्वेदः (Dhanurveda — Science of War and Archery Discipline)
ພຣະອັກນີເປີດຫົວໜ່ວຍທະນຸເວດ ໂດຍນິຍາມວິທະຍາສາດການສົງຄາມວ່າເປັນ “ສີ່ຂາ” ຕາມກອງທັບ 4 ປະເພດ: ລົດຮົບ, ຊ້າງ, ມ້າ, ທະຫານຮາບ; ແລະຕາມແນວສອນແບບເວດະເປັນ “ຫ້າປະການ” ຕາມວິທີໃຊ້ອາວຸດ: ອາວຸດຍິງ, ອາວຸດຂວ້າງດ້ວຍມື, ອຸປະກອນຕັ້ງແລ້ວປ່ອຍ, ອາວຸດບໍ່ຍິງ, ແລະການຕໍ່ສູ້ມືຕໍ່ມື. ຈາກນັ້ນຈັດໝວດເປັນຄູ່: śastra/astra (ອາວຸດ/ລູກສອນຫຼືມິສາຍ) ແລະ ວິທີຕົງ/ຫຼອກລວງ (māyā), ພ້ອມຍົກຕົວຢ່າງ yantra-mukta (ປ່ອຍດ້ວຍກົນໄກ) ແລະ pāṇi-mukta (ປ່ອຍດ້ວຍມື). ບົດນີ້ຍ້າຍໄປສູ່ລະບຽບວິໄນ: ຄວາມພ້ອມດ້ວຍເຄື່ອງປ້ອງກັນ, ການປະລອງຕາມຂັ້ນ (ເນັ້ນທະນູ ແລະ ຫອກ), ແລະລຳດັບການສອນ—ພຣາຫມັນເປັນອາຈານໃຫ້ກະສັດຕະຣິຍ/ໄວສະຍະ; ຊູດຣະອາດເຂົ້າຮຽນໄດ້ຜ່ານການຝຶກ ແລະການຮັບໃຊ້ຊ່ວຍພຣະຣາຊາ. ສ່ວນເຕັກນິກລະອຽດກ່າວເຖິງທ່າຢືນແລະມາດຕະວັດ (samapada, vaiśākha, maṇḍala, ālīḍha, pratyālīḍha, vikaṭa, sampuṭa) ແລະຂັ້ນຕອນຍິງທະນູ: ການນົບນ້ອມ, ການຂຶ້ນສາຍທະນູຢ່າງປອດໄພ, ການວາງທີ່ສະດື/ສະໂພກ, ແນວເລັງຕາ–ຫູ, ການຈັບລູກສອນ, ການດຶງ–ປ່ອຍ, ການຕາມທ່າຫຼັງປ່ອຍ ແລະການຈັດອັນດັບຝີມື. ກຳນົດຂະໜາດມາດຕະຖານຂອງລູກສອນແລະທະນູ ແລະຂະຫຍາຍໄປສູ່ການຮົບເທິງມ້າ, ລົດ, ແລະຊ້າງ ໂດຍຊູ້ຢູ່ໃນຂອບເຂດທຳມະ.
Adhyaya 249
Chapter 249 — धनुर्वेदकथनम् (Exposition of Dhanurveda): Archery Procedure, Target-Training, and Yogic Restraint
ພຣະອັກນີເປີດການສອນທະນູເວທດ້ວຍພິທີການຕຽມການ ແລະການຈັດເຄື່ອງມືໃຫ້ພ້ອມ: ຄັນທະນູຕ້ອງເຮັດໃຫ້ໄດ້ຄວາມຍາວຄົບຖ້ວນ ຊໍາລະໃຫ້ສະອາດ ແລະວາງໃນບັນບົດຂອງຍັດຍາ ເພື່ອຊີ້ວ່າການຝຶກສົງຄາມຕັ້ງຢູ່ເທິງທຳມະ. ນັກທະນູປະຕິບັດຕາມລໍາດັບຢ່າງແນ່ນອນ—ຈັບລູກສອນ ຜູກສາຍສະພາຍກະບອກລູກສອນໄວ້ຂ້າງຂວາ ດຶງລູກສອນດ້ວຍມືຂວາພ້ອມຈ້ອງເປົ້າໝາຍ ຍົກຄັນທະນູດ້ວຍມືຊ້າຍ ແລະສຽບລູກສອນໃຫ້ແນ່ນ (ລວມການໃຊ້ siṃhakarṇa ເພື່ອໃຫ້ນັ່ງລູກສອນໝັ້ນຄົງ)។ ວິທີການຄູ່ກັບວິໄນພາຍໃນ: ຈິດບໍ່ໃຫ້ຫົວໃຈຕົກ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເປົ້າໝາຍ ແລະປ່ອຍຈາກຈຸດໝາຍທີ່ຖືກຕ້ອງຂ້າງຂວາຂອງຮ່າງກາຍ. ການຝຶກກ້າວໜ້າຜ່ານຮູບແບບເປົ້າໝາຍທີ່ກໍານົດ (ເຊັ່ນ candraka 16 ອັງກຸລ) ການຝຶກຄວບຄຸມຫຼັງປ່ອຍ (ulkā-śikṣā) ແລະການຍິງທີ່ຊັບຊ້ອນຂຶ້ນ—ໝາຍຕາ ເປົ້າສີ່ຫຼ່ຽມ ຍິງຫັນຕົວ ຍິງເປົ້າເຄື່ອນໄຫວ ແລະການທະລຸຕໍ່າ/ສູງ. ບົດນີ້ແບ່ງເປົ້າໝາຍເປັນ ແນ່ນ (dṛḍha) ຍາກ (duṣkara) ແລະຍາກອັນອັດສະຈັນ (citra-duṣkara) ພ້ອມກໍາຊັບໃຫ້ຝຶກທັງຂວາ/ຊ້າຍ ແລະຕິດຕັ້ງເປົ້າໃຫ້ໝັ້ນຄົງ. ທ້າຍສຸດເຊື່ອມຄວາມຊໍານານຂັ້ນຕອນ (karma-yoga-vidhi) ກັບການສຶກສາໂຍຄະ: ວິໄນຈິດ ສາຍຕາ ແລະການຊະນະຍະມະ ເພື່ອຮວມສິລະປະການຮົບກັບການຄວບຄຸມຕົນທາງຈິດວິນຍານ.
Adhyaya 250
Dhanurveda-kathanam (The Teaching of Martial Science)
ໃນອັດທະຍາຍະທະນຸຣະເວດນີ້ ພຣະອັກນີຊີ້ແຈງວ່າ ຄວາມຊໍານານການຮົບແມ່ນການຝຶກຝົນຢ່າງມີວິໄນເປັນຂັ້ນຕອນ: ຝຶກມື ຈິດ ແລະ ສາຍຕາ ໃຫ້ຍິງເປົ້າໄດ້ແນ່ນອນ ແລ້ວຈຶ່ງພ້ອມປະຕິບັດຈາກຫຼັງມ້າ ຫຼື ພາຫະນະ. ຕໍ່ມາເປັນຂໍ້ກໍານົດທາງເຕັກນິກ: ຂະໜາດຂອງເຊືອກ ແລະ ບ່ວງ/ບ່ວງຄ້ອງ, ຮູບຮ່າງທີ່ຄວນເລືອກ, ແລະ ວັດສະດຸທີ່ເໝາະສໍາລັບເຊືອກຄັນທະນູ ສະແດງວ່າ ຊະນະພຶງພາການປະກອບສ້າງທີ່ຖືກຕ້ອງພໍໆກັບຄວາມກ້າຫານ. ການຝຶກຢູ່ໃນລະບົບຄູ-ສິດ ຄູຈັດທ່າທາງ ແລະ ນໍາພາການເຄື່ອນໄຫວມືໃຫ້ປະສານກັນ. ມີການນໍາໃຊ້ໃນສົງຄາມ: ມ້ວນແລະໂຍນອາວຸດທີ່ໝຸນໄປຫາຄູ່ຕໍ່ສູ້ທີ່ໃສ່ເກາະ, ຮູບແບບການເຄື່ອນ valgita, pluta, pravrajita ພາຍໃຕ້ samayoga, ແລະ ການມັດຄຸມຫຼັງຊະນະ. ກໍານົດການພົກອາວຸດແລະວິທີຊັກດາບ (ດາບຢູ່ຂ້າງຊ້າຍ, ຈັບດ້ວຍມືຊ້າຍໃຫ້ແນ່ນ, ຊັກອອກດ້ວຍມືຂວາ) ພ້ອມມາດຕາຂະໜາດອຸປະກອນ, ເຫຼັກແຫຼມ, ແລະ ຕໍາແໜ່ງຕິດເກາະ. ທ້າຍສຸດເນັ້ນການຝຶກມ້າ/ພາຫະນະໃຫ້ຄ່ອງຕົວແລະພ້ອມນໍາໃຊ້ ປະສານທັກສະສ່ວນບຸກຄົນກັບການກະກຽມດ້ານລໍຈິສຕິກຕາມທໍາມະວິທີ.
Adhyaya 251
Dhanurveda-kathana (Exposition of Martial Science): Movements, Weapon-Operations, Combat Postures, and Battle Readiness
ພຣະອັກນິຊີ້ແຈງການແບ່ງປະເພດທາງເຕັກນິກຂອງການເຄື່ອນໄຫວແລະແບບການໂຈມຕີໃນສະໜາມຮົບ (bhrānta, udbhrānta, śyenapāta, ākula) ແລ້ວຫັນໄປຫາຄູ່ຊື່ ແລະ ໜ່ວຍໂຄງສ້າງທີ່ໃຊ້ເປັນໝວດມາດຕະຖານສໍາລັບຝຶກຫັດແລະທ່ອງຈໍາ. ບົດນີ້ດໍາເນີນຕາມຫຼັກສູດປະຕິບັດ: (1) ວິທີດາບ-ໂລ່ ມີທ່າ 32 (pratyālīḍha, ālīḍha, varāha, lulita) (2) ການຈັບປະລະ/ມວຍ—ຫັນ, ຈັບ, ໂຍນຂຶ້ນ-ລົງ, ກົດຄຸມ ແລະ ປົດອອກ (3) ການແບ່ງປະເພດເຊືອກມັດ/ບ່ວງບາດໂທດ ແລະ ການໃຊ້ງານ (vyasta-pāśa ພ້ອມການກະທໍາກໍານົດ) (4) ກຳລັງງານອາວຸດເຉພາະສໍາລັບ cakra, śūla, tomara, gadā, parāśu, mudgara, bhindipāla, laguḍa, vajra, paṭṭiśa ແລະ ດາບ—ສຸດທ້າຍເຖິງ yantra-karman (ວຽກງານເຄື່ອງກົນ/ກົນໄກ). ຍັງລາຍຊື່ທ່າມື (hastas/mudrās), ອາການຜົນຕໍ່ຮ່າງກາຍ, ແລະ ຂອງຄຸ້ມຄອງ ຫຼື ຢາ/ພິທີ. ທ້າຍບົດກ່າວເຖິງລະບົບຈັດການສົງຄາມ: ຕິດອາວຸດໃຫ້ຊ້າງແລະລົດຮົບ, ຈັດຄົນຖືຕະຂໍ, ນັກທະນູ, ຄົນຖືດາບ ແລະ ໂລ່, ຊໍາລະອາວຸດດ້ວຍມັນຕຣາ; ແລ້ວປິດດ້ວຍພຣະບັນຊາໃຫ້ກະສັດຊະນະ ແລະ ປົກປ້ອງອານາຈັກຕາມທຳມະ.
Adhyaya 252
Chapter 252 — व्यवहारकथनं (Vyavahāra-kathana: On Legal Procedure)
ອັກນິເລີ່ມຄູ່ມືນິຕິສາດໃນສາຍທະນູຣະເວດ ໂດຍກຳນົດ «ວະຍະວະຫາຣະ» ເປັນການຈຳແນກນະຍະ ແລະ ອະນະຍະ ແລະອະທິບາຍດ້ວຍການຈັດໝວດຊັ້ນໆ: ມີສີ່ສ່ວນ, ສີ່ຖານ, ແລະສຳເລັດດ້ວຍວິທີນະໂຍບາຍສີ່ປະການ. ການພິພາກສາຕັ້ງຢູ່ເທິງທຳມະ, ຂັ້ນຕອນສານ, ຈະຣິຕຣະ/ປະເພນີ (caritra) ແລະ ພຣະຣາຊະບັນຍັດ (raja-sasana) ໂດຍເນັ້ນການຟ້ອງຮ້ອງ–ການໂຕ້ຕອບ ແລະບົດບາດສຳຄັນຂອງພະຍານ. ບົດນີ້ລຽງ 18 ຫົວຂໍ້ຄະດີ: ຫນີ້ສິນ, ຝາກຮັກສາ, ຫຸ້ນສ່ວນ, ຖອນຄືນການໃຫ້, ຮັບໃຊ້–ຄ່າແຮງງານ, ຂາຍໂດຍບໍ່ແມ່ນເຈົ້າຂອງ, ບໍ່ສົ່ງມອບ, ການຊື້ຂາຍບໍ່ຍຸດຕິທຳ, ຜິດຂໍ້ຕົກລົງ, ຄະດີທີ່ດິນ, ການແຕ່ງງານ, ມໍຣະດົກ, ຄວາມຮຸນແຮງ, ດ່າທໍ–ທຳຮ້າຍກາຍ, ພະນັນ, ແລະຄະດີອື່ນໆ; ແລະກ່າວວ່າແຕກອອກເປັນຮ້ອຍປະເພດຕາມການກະທຳຂອງມະນຸດ. ຕໍ່ມາອັກນິວາງຈັນຍາບັນສານ (ສະພະຍະທີ່ບໍ່ເລືອກຂ້າງ, ພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້), ລະບຽບເອກະສານ, ກົດເກນການຟ້ອງກັບ ແລະຜູ້ຄ້ຳປະກັນ, ໂທດຕໍ່ການກ່າວຫາເທັດ, ແລະລຳດັບພິສູດ (ເອກະສານ, ການຄອບຄອງ, ພະຍານ; ບໍ່ມີຈຶ່ງໃຊ້ການທົດສອບ/ordeal). ທ້າຍສຸດກ່າວເຖິງອາຍຸຄວາມ, ສິດຕາມໃບກຳກັບກັບການໃຊ້ປະໂຫຍດ, ການເຮັດໃຫ້ໂມຄະດ້ວຍການຫລອກລວງ/ບັງຄັບ, ເງື່ອນໄຂຜ່ອນໂທດ, ການຊົດໃຊ້ການລັກ, ແລະມາດຕະຖານດອກເບ້ຍ; ວາງພຣະຣາຊາເປັນຜູ້ຮັບປະກັນຄວາມສະຫງົບດ້ວຍຂັ້ນຕອນທີ່ມີວິໄນ។