Adhyaya 365

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मवर्गो नाम चतुःषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः क्षत्रविट्शूद्रवर्गाः अग्निर् उवाच मूर्धाभिशिक्तो राजन्यो बाहुजः क्षत्रियो विराट् राजा तु प्रणताशेषसामन्तः स्यादधीश्वरः

ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັກນິມະຫາປຸຣານະ ຈົບບົດທີ 364 ຊື່ «ວັກພຣາຫມັນ». ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 365 «ວັກກະສັດຕຣິຍ, ໄວສະຍະ, ແລະ ຊູດຣະ». ພຣະອັກນິກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບພິທີອະພິເສກທີ່ສີສະ ເອີ້ນວ່າ ຣາຊັນຍະ. ກະສັດຕຣິຍຜູ້ເກີດຈາກແຂນແຫ່ງວິຣາດ ແມ່ນ ວິຣາດ. ກະສັດຜູ້ທີ່ສາມັນຕະທັງປວງນົບນ້ອມ ຄວນຮູ້ວ່າເປັນ ອະທີອີສະວະຣະ (ຜູ້ເປັນເຈົ້າເຫນືອ)»

Verse 2

चक्रवर्ती सार्वभौमो नृपो ऽन्यो मण्डलेश्वरः मन्त्री धीसचिवो ऽमात्यो महामात्राः प्रधानकाः

ຈັກກະວັດຕິນ (cakravartin) ແມ່ນພຣະຈັກກະພັດຜູ້ຄອບຄອງທົ່ວສາກົນ; ສາຣະວະເພາມະ (sārvabhauma) ແມ່ນກະສັດຜູ້ເປັນເອກະລາດ; ກະສັດອີກປະເພດໜຶ່ງເອີ້ນວ່າ ມັນດະເລສະວະຣະ (maṇḍaleśvara) ເຈົ້າແຫ່ງແຂວງ. ທີ່ປຶກສາເອີ້ນວ່າ ມັນຕຣິນ (mantrin); ເລຂາທີ່ມີປັນຍາເອີ້ນວ່າ ທີ-ສະຈິວະ (dhī-saciva); ຂ້າລາຊການຜູ້ປະຕິບັດການເອີ້ນວ່າ ອະມາຕະຍະ (amātya); ແລະຂຸນນາງໃຫຍ່ເອີ້ນວ່າ ມະຫາມາຕຣະ (mahāmātra) ແລະ ປະທານມົນຕຣີ.

Verse 3

द्रष्टरि व्यवहाराणां प्राड्विवाकाक्षदर्शकौ भौरिकः कनकाध्यक्षो ऽथाध्यक्षाधिकृतौ समौ

ເພື່ອການກວດກາການພິພາກສາ ຄວນມີ ປຣາດວິວາກະ (Prāḍvivāka) ແລະ ອັກສະດັຣສະກະ (Akṣadarśaka) ເປັນຜູ້ກຳກັບ. ອີກທັງ ພໍຣິກະ (Bhaurika) ຜູ້ຄຸ້ມຄອງນ້ຳໜັກແລະມາດຕາ ແລະ ກະນະກາທະຍັກສະ (Kanakādhyakṣa) ຜູ້ຄຸ້ມຄອງຄຳ/ຄັງຫຼວງ ຖືວ່າມີຍົດເທົ່າກັນ; ແລະ ອັດທະຍັກສະ (Adhyakṣa) ກັບ ອັດທິກຣິຕະ (Adhikṛta) ກໍເທົ່າກັນໃນສະຖານະ.

Verse 4

अन्तःपुरे त्वधिकृतः स्यादन्तर्वंशिको जनः सौविदल्लाः कञ्चुकिनः स्थापत्याः सौविदाश् च ते

ໃນອັນຕະປຸຣະ (ພະລາຊວັງພາຍໃນ) ຜູ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນຜູ້ກຳກັບ ຄວນເປັນ ອັນຕະຣະວັງສິກະ (antarvaṃśika) ຄືຂ້າລາຊການພາຍໃນຜູ້ໄວ້ໃຈ. ພາຍໃຕ້ລາວມີ ສໍວິດັລລາ (sauvidalla) ຜູ້ຮັບໃຊ້, ກັນຈຸກິນ (kañcukin) ນາຍປະຕູ/ອາລັກຂາພາກສະຕຣີ, ສະຖາປັດຕະຍະ (sthāpatya) ຜູ້ຄຸ້ມງານກໍ່ສ້າງ, ແລະ ສໍວິດະ (sauvida) ພະນັກງານບໍລິການວັງ.

Verse 5

षण्डो वर्षवरस्तुल्याः सेवकार्थ्यनुजीविनः विषयानन्तरो राजा शत्रुर्मित्रमतः परं

ຊັນດະ (ṣaṇḍa) ຫຼືຂັນທີ ຖືວ່າເທົ່າກັບຍິງຜູ້ດີເລີດ; ແລະຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດໂດຍການຮັບໃຊ້ຜູ້ອື່ນ—ຜູ້ພຶ່ງພາທີ່ຢູ່ໄດ້ດ້ວຍການຮັບໃຊ້ ແລະການຂໍອຸປະຖຳ—ກໍຢູ່ໃນຊັ້ນດຽວກັນ. ກະສັດທີ່ຢູ່ຕິດກັບແດນຂອງຕົນ ຄວນຖືວ່າເປັນສັດຕູ; ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ຈຶ່ງນັບເປັນມິດ.

Verse 6

उदासीनः परतरः पार्ष्णिग्राहस्तु पृष्ठतः चरः स्पर्शः स्यात्प्रणिधिरुत्तरः काल आयतिः

«ອຸດາສີນ» ຢູ່ໄກອອກໄປ; «ຜູ້ຈັບສົ້ນຕີນ» ຢູ່ທ້າຍຫຼັງ. ຜູ້ສອດແນມແມ່ນ «ການສຳຜັດ»; ຜູ້ແຈ້ງຂ່າວຖືກຈັດໄວ້ທາງເໜືອ. «ເວລາ» ແລະ «ອາຍະຕິ» (ການເຂົ້າມາ/ການຄືບໜ້າ) ກໍເປັນຊື່ທາງເຕັກນິກເຊັ່ນກັນ.

Verse 7

तत्कालस्तु तदात्वं स्यादुदर्कः फलमुत्तरं अदृष्टं वह्नितोयादि दृष्टं स्वपरचक्रजम्

«ຕັດກາລ» ແມ່ນເວລາທັນທີທີ່ໃຫ້ຜົນໃນທັນທີ; «ອຸດາຣະກະ» ແມ່ນຜົນທີ່ມາພາຍຫຼັງ. «ອະດຣິດຖະ» (ບໍ່ເຫັນ) ເກີດຈາກປັດໃຈເຊັ່ນ ໄຟ ແລະ ນ້ຳ ເປັນຕົ້ນ; «ດຣິດຖະ» (ເຫັນ) ແມ່ນສິ່ງທີ່ເກີດຈາກກອງທັບຂອງຕົນ ຫຼື ຂອງສັດຕູ.

Verse 8

भद्रकुम्भः पूर्णकुम्भो भृङ्गारः कनकालुका प्रभिन्नो गर्जितो मातो वमथुः करशीकरः

«ພັດຣະກຸມພະ», «ປູຣນະກຸມພະ», «ພຣິງຄາຣະ», «ກະນະກາລຸກາ», «ປຣະພິນນະ», «ກັຣຊິຕະ», «ມາຕະ», «ວະມະຖຸ», ແລະ «ກະຣະຊີກະຣະ»—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຊື່ທາງເຕັກນິກໃນປະເພນີແພດ ສຳລັບສະພາບໂຣກ ຫຼື ກຸ່ມອາການຈຳເພາະ.

Verse 9

स्त्रियां शृणिस्त्वङ्कुशो ऽस्त्री परिस्तोमः कुथो द्वयोः कर्णीरथः प्रवहणं दोला प्रेङ्खादिका स्त्रियां

«śṛṇi» (ທັບ/ຊ້ອນຕັກ) ເປັນຄຳເພດຍິງ. «aṅkuśa» (ໄມ້ງໍ້ຄວບຄຸມຊ້າງ) ບໍ່ແມ່ນເພດຍິງ (ເພດຊາຍ). «paristoma» ແລະ «kutha» ໃຊ້ໄດ້ສອງເພດ (ຊາຍ ແລະ ກາງ). «karṇīratha» ແລະ «pravahaṇa» ໝາຍເຖິງພາຫະນະ/ລົດເກວຽນ. «dolā» (ຊິງ/ເສດານ) ແລະ «preṅkhā» ແລະອື່ນໆ ເປັນຄຳເພດຍິງ.

Verse 10

आधोरणा हस्तिपका हस्त्यारोहा निषादिनः भटा योधाश् च योद्धारः कञ्चुको वारणो ऽस्त्रियां

«ādhoraṇā», «hastipakā», «hastyārohā» ແລະ «niṣādinaḥ» ແມ່ນຄຳຮຽກຜູ້ຂີ່ຊ້າງ/ທະຫານຊ້າງ. «bhaṭā», «yodhāḥ» ແລະ «yoddhāraḥ» ໝາຍເຖິງ “ນັກຮົບ/ທະຫານ”. «kañcuka» ແລະ «vāraṇa» ແມ່ນຊື່ຂອງຊ້າງ (ໃຊ້ໃນເພດທີ່ບໍ່ແມ່ນເພດຍິງ).

Verse 11

शीर्षण्यञ्च शिरस्त्रे ऽथ तनुत्रं वर्म दंशनं आमुक्तः प्रतिमुक्तश् च पिनद्धश्चापिनद्धवत्

ຄໍາ «śīrṣaṇya» ແລະ «śiras-tra» ໃຊ້ເພື່ອໝາຍເຖິງເຄື່ອງປ້ອງກັນສີສະ; ທັງ «tanutra», «varman», «daṃśana» ແມ່ນຊື່ຂອງເກາະປ້ອງກັນຮ່າງກາຍ. ກ່ຽວກັບການນຸ່ງ: «āmukta» ແມ່ນ ສວມເຂົ້າ, «pratimukta» ແມ່ນ ຖອດອອກ, «pinaddha» ແມ່ນ ຮັດ/ຜູກໃຫ້ແນ່ນ, ແລະ «apinaddha-vat» ແມ່ນ ຄືບໍ່ໄດ້ຮັດ (ນຸ່ງຫຼວມ ຫຼື ເບິ່ງຄືບໍ່ຜູກ).

Verse 12

व्यूहस्तु बलविन्यासश् चक्रञ्चानीकमस्त्रियां एकेभैकरथा त्र्यश्वाः पत्तिः पञ्चपदातिकाः

«vyūha» ແມ່ນການຈັດວາງກອງທັບຕາມຍຸດທະວິທີ. ໃນຄໍາສັບທາງທະຫານ «cakra» ແລະ «anīka» ແມ່ນແບບຮູບການຈັດຂະບວນມາດຕະຖານ. ໜ່ວຍພື້ນຖານໜຶ່ງມີ ຊ້າງ 1 ຄັນ, ລົດຮົບ 1 ຄັນ, ມ້າ 3 ຕົວ; ແລະ «patti» ປະກອບດ້ວຍທະຫານຮາບ 5 ຄົນ.

Verse 13

पत्त्यङ्गैस्त्रिगुणैः सर्वैः क्रमादाख्या यथोत्तरं सेनामुखं गुल्मगणौ वाहिनी पृतना चमूः

ການຈັດກອງທັບເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດ ເພີ່ມຂຶ້ນຕາມລໍາດັບໂດຍຄູນສາມໃນທຸກອົງປະກອບ (patti-aṅga) ແລະຖືກເອີ້ນຕາມລໍາດັບວ່າ: «senāmukha», «gulma», «gaṇa», «vāhinī», «pṛtanā», «camū».

Verse 14

अनीकिनी दशानीकिन्यो ऽक्षोहिण्यो गजादिभिः धनुः कोदण्ड+इष्वासौ कोटिरस्याटनी स्मृता

«anīkinī» 10 ໜ່ວຍ ຮວມກັນເປັນ «akṣauhiṇī» ໜຶ່ງ ທີ່ຄົບຖ້ວນດ້ວຍຊ້າງ ແລະກອງອື່ນໆ. ສໍາລັບມັນ ຈໍານວນຄັນທະນູ—ຮວມທັງ «kodaṇḍa» ແລະ «iṣvāsa»—ກ່າວວ່າມີໜຶ່ງກະໂຣ (crore); ແລະການນັບແບບນີ້ຖືກຈື່ຈໍາວ່າ «āṭanī» (ມາດຕະຖານການຄໍານວນທາງທະຫານ).

Verse 15

नस्तकस्तु धनुर्मध्यं मौर्वी ज्या शिञ्जिनी गुणः पृषत्कवाणविशिखा अजिह्मगखगाशुगाः

ສ່ວນກາງຂອງຄັນທະນູ ເອີ້ນວ່າ «nastaka». ສາຍທະນູ ເອີ້ນວ່າ «maurvī» ຫຼື «jyā»; ສາຍທີ່ໃຫ້ສຽງດັງເວລາດຶງ ເອີ້ນວ່າ «śiñjinī»; ແລະສາຍທະນູຍັງເອີ້ນວ່າ «guṇa» ອີກດ້ວຍ. ລູກສອນ ເອີ້ນວ່າ «pṛṣat», «kavāṇa», «viśikhā»; ແລະຍັງຖືກເອີ້ນວ່າ «ajihma», «ga», «khaga», «āśuga».

Verse 16

तूणोपासङ्गतूणीरनिषङ्गा इषुधिर्द्वयोः असिरृष्टिश् च निस्त्रिंशः करवालः कृपालःकृपाणवत्

ຄໍາວ່າ tūṇa, upāsaṅga, tūṇīra ແລະ niṣaṅga ໝາຍເຖິງຖົງບັນຈຸລູກທະນູ (ຫຼືຊະນິດຕ່າງໆ) ແລະ iṣudhi ກໍໃຊ້ໄດ້ທັງສອງ ຄືທັງຖົງທະນູ ແລະພາຊະນະໃສ່ລູກທະນູ. ສ່ວນອາວຸດຄົມ: asi ແລະ r̥ṣṭi (ດາບ ແລະ ຫອກ), nistriṁśa, karavāla, kṛpāla, kṛpāṇa ແມ່ນນາມຂອງອາວຸດປະເພດດາບທັງຫມົດ.

Verse 17

सरुः खड्गस्य सुष्टौ स्यादीली तु करपालिका द्वयोः कुठारः सुधितिः छुरिका चासिपुत्रिका

‘saru’ ແມ່ນຄໍາເອີ້ນດາບ. ‘suṣṭi’ ກໍເປັນອີກນາມໜຶ່ງ (ຂອງດາບ). ‘īlī’ ໝາຍເຖິງພາຊະນະຖ້ວຍກະໂຫຼກ (kapāla) ທີ່ຖືດ້ວຍມື. ສໍາລັບຄູ່ຄໍາ: ‘kuṭhāra’ ແມ່ນຂວານ; ‘sudhiti’ ແມ່ນມີດ/ດາບສັ້ນ; ແລະ ‘churikā’ ກໍເອີ້ນວ່າ ‘āsiputrikā’ (ມີດນ້ອຍ “ລູກສາວຂອງດາບ”).

Verse 18

प्रासस्तु कुन्तो विज्ञेयः सर्वला तोमरो ऽस्त्रियां वैतालिका बोधकरा मागधा वन्दिनस्तुतौ

prāsa ຄວນເຂົ້າໃຈວ່າແມ່ນອາວຸດທີ່ເອີ້ນວ່າ kunta. sarvalā ກໍເອີ້ນວ່າ tomara ເຊັ່ນກັນ. ໃນຮູບເພດຍິງ vaitālikā, bodhakarā ແລະ māgadhā ໝາຍເຖິງນັກສັນລະເສີນ (panegyrist); ແລະ vandin ກັບ stuti ໝາຍເຖິງການສັນລະເສີນ (eulogy).

Verse 19

संशप्तकास्तु समयात्सङ्ग्रामादनिवर्तिनः पताका वैजयन्ती स्यात्केतनं धजमिस्त्रियां

Saṁśaptaka ແມ່ນຜູ້ທີ່ປະຕິຍານໄວ້ ແລະບໍ່ຖອນຕົວຈາກສະໜາມຮົບ. ‘patākā’ (ທຸງ) ກໍເອີ້ນວ່າ ‘vaijayantī’; ແລະ ‘ketana’ ຖືກເອີ້ນວ່າ ‘dhaja’—ຄໍາເຫຼົ່ານີ້ເປັນເພດຍິງຕາມໄວຍາກອນ.

Verse 20

अहं पूर्वमहं पूर्वमित्यहंपूर्विका स्त्रियां अहमहमिका सास्याद्यो ऽहङ्कारः परस्परम्

“ຂ້ອຍກ່ອນ! ຂ້ອຍກ່ອນ!”—ນິໄສນີ້ ໃນກໍລະນີຂອງແມ່ຍິງ ເອີ້ນວ່າ ahaṃpūrvikā (“ຂ້ອຍໄປກ່ອນ”). ແລະ ahamahamikā (“ຂ້ອຍ-ຂ້ອຍ-ພາວະ”) ແມ່ນອະຫັງກາຣ (ahaṅkāra) ແບບຕໍ່ສູ້ກັນເອງ ທີ່ຜູ້ຄົນແຂ່ງຂັນກັນ.

Verse 21

शक्तिः पराक्रमः प्राणः शौर्यं स्थानसहोबलं मूर्छा तु कश्मलं मोहो ऽप्यवर्मद्दस्तु पीडनं

«Śakti» ແມ່ນຄວາມສາມາດຂອງກາຍ; «parākrama» ແມ່ນການພາກພຽນຢ່າງແຂງກ້າ; «prāṇa» ແມ່ນລົມຫາຍໃຈແຫ່ງຊີວິດ; «śaurya» ແມ່ນຄວາມກ້າຫານ; «sthāna» ແມ່ນທ່າທາງ/ຄວາມໝັ້ນຄົງ; «saho» ແມ່ນຄວາມອົດທົນ; «bala» ແມ່ນພະລັງ. «mūrchā» ແມ່ນຫມົດສະຕິ; «kaśmala» ແມ່ນຄວາມຫົວໃຈຕົກຕໍ່າອັນທຸກທໍລະມານ; «moha» ແມ່ນຄວາມຫຼົງ; ແລະ «avarmadda» ໝາຍເຖິງຄວາມທຸກທໍລະມານອັນເຈັບປວດ (pīḍana)។

Verse 22

अभ्यवस्कन्दनन्त्वभ्यासादनं विजयो जयः निर्वासनं संज्ञपनं सारणं प्रतिघातनं

«abhyavaskandana» ແມ່ນການພຸ້ນໂຈມກະທັນຫັນ; «abhyāsādana» ແມ່ນການກົດດັນຊ້ຳໆເພື່ອໃຫ້ອ່ອນແຮງ; «vijaya» ແລະ «jaya» ແມ່ນຊັຍຊະນະແລະຊັຍຊະນະອັນສົມບູນ; «nirvāsana» ແມ່ນຂັບໄລ່ສັດຕູອອກ; «saṃjñāpana» ແມ່ນເຮັດໃຫ້ຍອມຈຳນົນ/ຮັບຮູ້; «sāraṇa» ແມ່ນກະຈາຍໃຫ້ແຕກຫນີ; ແລະ «pratighātana» ແມ່ນການຕີຕອບ ຫຼືຕ້ານກັບ.

Verse 23

स्यात्पञ्चता कालधर्मो दिष्टान्तः प्रलयो ऽत्ययः विशो भूमिस्पृषो वैश्या वृत्तिर्वर्तनजीवने

«pañcatā» ໝາຍເຖິງຄວາມຕາຍ (ການກັບໄປເປັນທາດຫ້າ)។ «kāla-dharma» ແມ່ນກົດແຫ່ງເວລາ. «diṣṭānta», «pralaya», «atyaya» ແມ່ນຄຳເອີ້ນສຳລັບການພິນາດ/ພິບັດ (ການລະລາຍ). «viśaḥ» ໝາຍເຖິງຊົນຊັ້ນ Vaiśya; ພວກເຂົາເອີ້ນວ່າ «bhūmi-spṛśaḥ» ຜູ້ດຳລົງຊີວິດໂດຍການສຳຜັດດິນ (ກະສິກຳ). «vṛtti» ແມ່ນການດຳລົງຊີວິດ—ການຢູ່ດ້ວຍອາຊີບຂອງຕົນ.

Verse 24

कृष्यादिवृत्तयो ज्ञेयाः कुसीदं वृद्धिजीविका उद्धरो ऽर्थप्रयोगः स्यात्कणिशं सस्यमञ्जरी

ອາຊີບທີ່ເລີ່ມຈາກກະສິກຳ ແລະອື່ນໆ ພຶງຮູ້ໄວ້. «kuśīda» ແມ່ນການກູ້ຢືມກິນດອກ ເປັນການດຳລົງຊີວິດດ້ວຍດອກເບ້ຍ. «uddhāra» ຄວນເຂົ້າໃຈວ່າເປັນການຈ່າຍອອກ/ຈ່າຍລ່ວງໜ້າເງິນ. ແລະ «kaṇiśa» ແມ່ນຮວງ ຫຼືຊໍ່ຂອງພືດທັນຍາຫານ.

Verse 25

किंशारुः सस्यशूकं स्यात् स्तम्बो गुत्सस्तृणादिनः धाम्यं व्रीहिः स्तम्बकरिः कडङ्गरो वुपं स्मृतं

«kiṃśāru» ໝາຍເຖິງຮວງພືດທີ່ມີຫນາມ/ຂົນ (awned head). «stamba» ໝາຍເຖິງກອງ ຫຼືກຸ່ມຫຍ້າ ແລະສິ່ງຄ້າຍກັນ. «dhāmya» ແມ່ນຊື່ໜຶ່ງຂອງເຂົ້າ (vrīhi). «stambakarī» ກໍໃຊ້ເປັນຄຳເອີ້ນໄດ້ເຊັ່ນກັນ; ແລະ «kaḍaṅgara» ຖືກຈື່ຈຳວ່າ «vupa» ເປັນຄຳພ້ອມຄວາມໝາຍ.

Verse 26

माषादयः शमीधान्ये शुकधान्ये यवादयः तृणधान्यानि नीवाराः शूर्पं प्रस्फोटनं स्मृतं

ຖົ່ວດໍາ ແລະ ຖົ່ວອື່ນໆ ຈັດເປັນ «ເມັດພືດ śamī»; ເຂົ້າບາເລີ ແລະ ພືດຄ້າຍກັນ ຈັດເປັນ «ເມັດພືດ śuka». ເຂົ້າປ່າ (nīvāra) ຖືກນັບເປັນ «ເມັດພືດຫຍ້າ»; ແລະ ກະຕ່າຝັດ (śūrpa) ຕາມຈາຣີດເອີ້ນວ່າ «prasphoṭana» ເຄື່ອງມືຝັດຊໍາລະເມັດພືດ.

Verse 27

स्यूतप्रसेवौ कण्डोलपिटौ कटकिनिञ्जकौ समानौ रसवत्यान्तु पाकस्थानमहानसे

«Syūta» ແລະ «Praseva» ເປັນຄໍາທີ່ມີຄວາມໝາຍດຽວກັນ; ເຊັ່ນດຽວກັນ «Kaṇḍola» ກັບ «Piṭa», ແລະ «Kaṭakin» ກັບ «Niñjaka» ກໍເທົ່າກັນ. ໃນບົດ «Rasavatī» (ວ່າດ້ວຍຄົວ) ບ່ອນປຸງອາຫານເອີ້ນ «Pāka-sthāna» ແລະ ຄົວໃຫຍ່ເອີ້ນ «Mahānasa».

Verse 28

पौरोगवस्तदध्यक्षः सूपकारास्तु वल्लवाः आरालिका आन्धसिकाः सूदा औदनिका गुणाः

ໄດ້ກ່າວເຖິງ «pauroga» ເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງ/ຜູ້ກຳກັບຂອງເຈົ້າເມືອງ; ພ້ອມທັງພໍ່ຄົວ ແລະ ຄົນລ້ຽງງົວ. ຜູ້ເຮັດເຄື່ອງປຸງ ແລະ ຜູ້ຈັດທໍານ້ໍາຊອດ; ຄົນຮັບໃຊ້ໃນຄົວ ແລະ ຜູ້ຫຸງເຂົ້າ—ເຫຼົ່ານີ້ເອີ້ນວ່າ «guṇāḥ» ຄືພະນັກງານຕາມໜ້າທີ່ຂອງສະຖານທີ່ນັ້ນ.

Verse 29

क्लीवे ऽम्बरीषं भ्राष्टो ना कर्कर्यालुर्गलन्तिका आलिञ्जरः स्यान्मणिकं सुषवी कृषजीरके

ໃນນະປຸງສະກຸນ (neuter) ໃຊ້ຄໍາວ່າ «ambārīṣa»; ສ່ວນ «bhrāṣṭa» ໃຊ້ເປັນພຸງສະກຸນ (masculine). «karkaryā», «ālu», «galantikā» ແມ່ນຊື່ທີ່ກ່າວໄວ້. «āliñjara» ກໍຖືກກ່າວວ່າເປັນຄໍາທົດແທນ. ສໍາລັບຢີຣາດໍາ (kṛṣa-jīraka) ໃຊ້ຊື່ «maṇika» ແລະ «suṣavī».

Verse 30

आरनालस्तु कुल्माषं वाह्लीकं हिङ्गु रामठं निशा हरिद्रा पीता स्त्री खण्डे मत्स्यण्डिफाणिते

«Āranāla» ແມ່ນອີກຊື່ໜຶ່ງຂອງ «kulmāṣa» (ນ້ໍາຂົມສົ້ມ/ອາຫານຖົ່ວທີ່ຫມັກ). «Vāhlīka» ແມ່ນ hinggu (asafoetida) ແລະ ເອີ້ນອີກວ່າ «rāmaṭha». «Niśā» ແມ່ນຂະໜົມຂີ້ໝິ້ນ (haridrā) ແລະ ເອີ້ນວ່າ «pītā» ແລະ «strī». «Khaṇḍa» ແມ່ນ «matsyaṇḍī-phāṇita» ຄືນ້ໍາອ້ອຍ/ນ້ໍາຕານຂົມຊະນິດໜຶ່ງ.

Verse 31

कूर्चिका क्षिरविकृतिः स्निग्धं मसृणचिक्कणं पृथुकः स्याच्चिपिटको धाना भ्रष्टयवास्त्रियः

Kūrcikā ແມ່ນອາຫານທີ່ປຸງຈາກນ້ຳນົມ. ຖືກພັນລະນາວ່າມີຄວາມມັນນວນ ນຸ່ມລື່ນ ແລະເງົາງາມ. Pṛthuka ແມ່ນເມັດທັນຍາຫານທີ່ບີບໃຫ້ແປ; ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ cipiṭaka, dhānā ແລະ ເມັດບາເລທີ່ຄົ້ວສາມເທື່ອ (bhraṣṭa-yava).

Verse 32

जेमनं लेप आहारो माहेयी सौरभी च गौः युगादीनाञ्च बोढारो युग्यप्रसाङ्ग्यशाटकाः

Jemana, Lepa ແລະ Āhāra ແມ່ນຊື່/ຄຳເອີ້ນ. ອີກທັງ Māheyī ແລະ Saurabhī ກໍເປັນຊື່ທີ່ໃຊ້ເອີ້ນ “ງົວ” (gauḥ). ງົວທີ່ແບກຄານຍົກ ແລະສິ່ງຄ້າຍຄື ເອີ້ນວ່າ boḍhāra; ແລະຊື່ອື່ນໆ ຄື yugya, prasāṅgya ແລະ śāṭaka.

Verse 33

चिरसूता वष्कयणी धेनुः स्यान्नवसूतिका सन्धिनी वृषभाक्रान्ता वेहद्गर्भोपघातिनी

ງົວຖືກເອີ້ນວ່າ: (1) cirasūtā ງົວທີ່ເຄີຍຄອດດົນແລ້ວ; (2) vaṣkayaṇī ງົວນົມທີ່ການໃຫ້ນົມຕິດຂັດ/ບົກພ່ອງ; (3) nava-sūtikā ງົວທີ່ພຶ່ງຄອດ; (4) sandhinī ງົວທີ່ກຳລັງເຂົ້າລະດູຜະລິດພັນ ຫຼືພຶ່ງຕັ້ງທ້ອງອີກ; (5) vṛṣabhākrāntā ງົວທີ່ຖືກງົວຜູ້ຂຶ້ນຄຸມ; (6) vehad-garbhopaghātinī ງົວທີ່ເປັນໝັນ ຫຼືທ້ອງຖືກທຳລາຍ (ແທ້ງ/ແທກ).

Verse 34

पण्याजीवो ह्य् आपणिको न्यासश्चोपनिधिः पुमान् विपणो विक्रयः सङ्ख्या सङ्ख्येये ह्य् आदश त्रिषु

ຜູ້ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການຄ້າ ເອີ້ນວ່າ āpaṇika (ພໍ່ຄ້າ/ເຈົ້າຮ້ານ). ການຝາກໄວ້ເປັນຄວາມໄວ້ວາງໃຈ (nyāsa) ແລະ ຝາກຊ່ອນໄວ້ (upanidhi) ແມ່ນຄຳທີ່ໃຊ້ກັບບຸກຄົນ (ຜູ້ຮັບຜິດຊອບ). ການຄ້າເອີ້ນ vipaṇa, ການຂາຍເອີ້ນ vikraya, ຈຳນວນເອີ້ນ saṅkhyā; ແລະໃນສິ່ງທີ່ນັບໄດ້ “ສິບ” ເອີ້ນ ādaśa ໃນ triṣu (ສາມຈຳນວນທາງໄວຍາກອນ).

Verse 35

विंशत्याद्याः सदैकत्वे सर्वाः संख्येयसंख्ययोः संख्यार्थे द्विबहुत्वे स्तस्तासु चानवतेः स्त्रियः

ຈຳນວນທີ່ເລີ່ມຈາກ “ຊາວ” ເປັນຕົ້ນໄປ ຖືກນັບເປັນເອກພົດເສມອ. ໃນຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຂອງທີ່ຖືກນັບ ແລະ ຈຳນວນ—ເມື່ອໃຊ້ຈຳນວນໃນຄວາມໝາຍ “ຈຳນວນ”—ມັນປາກົດແຕ່ໃນທະວີພົດ ແລະ ພະຫຸພົດເທົ່ານັ້ນ; ແລະໃນພວກນັ້ນ ຈົນເຖິງ “ເກົ້າສິບ” ຖືກຈັດເປັນເພດຍິງ.

Verse 36

पङ्क्तेः शतसहस्रादि क्रमाद्दशगुणोत्तरं मानन्तु लाङ्गुलिप्रस्थैर् गुञ्जाः पञ्चाद्यमाषकः

ເລີ່ມຈາກໜ່ວຍທີ່ເອີ້ນວ່າ paṅkti ມາດຕາຊັ່ງນ້ຳໜັກເພີ່ມຂຶ້ນເປັນສິບເທົ່າຕາມລຳດັບ—ຕໍ່ໄປຫາ śata, sahasra ແລະອື່ນໆ. ໃນລະບົບນີ້ guñjā 5 ເມັດ ຕາມມາດຕະຖານ lāṅguli-prastha ເປັນ māṣaka ຕົ້ນ.

Verse 37

ते षोडशाक्षः कर्षो ऽस्त्री पलं कर्षचतुष्टयम् सुवर्णविस्तौ हेम्नो ऽक्षे कुरुविस्तस्तु तत्पले

akṣa 16 ໜ່ວຍ ເປັນ karṣa 1; karṣa 4 ເປັນ pala 1. ໃນລະບົບຊັ່ງນ້ຳໜັກຄຳ suvarṇa ນັບຕາມ akṣa; ແລະ kuru ນັບຕາມ pala.

Verse 38

तुला स्त्रियां पलशतं भारः स्याद्विंशतिस्तुलाः कार्षापणः कार्षिकः स्यात् कार्षिके ताम्रिके पणः

tulā ໜຶ່ງເທົ່າກັບ pala 100; bhāra ເທົ່າກັບ tulā 20. ເງິນ kārṣāpaṇa ກໍເອີ້ນວ່າ kārṣika; ແລະໃນມາດຕະຖານ kārṣika ເງິນທອງແດງເອີ້ນວ່າ paṇa.

Verse 39

द्रव्यं वित्तं स्वापतेयं रिक्थमृथक्थं धनं वसु रीतिः स्त्रियामारकूटो न स्त्रियामथ ताम्रकम्

ຄຳວ່າ ‘ດຣັວຍະ’ (ຊັບສິນ/ຊັບສົມບັດ) ຍັງເອີ້ນໄດ້ວ່າ ຄວາມຮັ່ງມີ, ຊັບສິນສ່ວນຕົວ, ມໍຣະດົກ, ຊັບສິນແຍກຕ່າງຫາກ, ເງິນ, ແລະ vasu. ຄຳ rīti ເປັນນາມເພດຍິງ; ārakūṭa ບໍ່ແມ່ນເພດຍິງ; ແລະ tāmraka ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ.

Verse 40

शुल्वमौदुम्बरं लौहे तीक्ष्णं कालांयसायसी क्षारः काचो ऽथ चपलो रसः सूतश् च पारदे

śulva (ທອງແດງ), ໂລຫະ udumbara, lauha (ເຫຼັກ), tīkṣṇa (ເຫຼັກກ້າຄົມ), kālāyas (ເຫຼັກດຳ), ແລະ āyasī; ອີກທັງ kṣāra (ດ່າງ), kāca (ແກ້ວ); ຕໍ່ມາ capala (ໄມກາ), rasa (ປາຣະດາ/ເມີຄິວຣີ), ແລະ sūta—ທັງໝົດນີ້ນັບເປັນສິ່ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ pārada (quicksilver).

Verse 41

गरलं माहिषं शृङ्गं त्रपुसीसकपिच्चटं हिण्डीरो ऽब्धिकफः फेणो मधूच्छिष्टन्तु सिक्थकम्

ພິດ ເອີ້ນວ່າ «garala»; ເຂົາຄວາຍ ເອີ້ນ «māhiṣa-śṛṅga»; ດີບຸກ ເອີ້ນ «trapu»; ຕະກົ່ວ ເອີ້ນ «sīsaka»; ສານແຮ່/ດິນຊະນິດໜຶ່ງ ເອີ້ນ «piccaṭa»; ໂຟມທະເລ ເອີ້ນ «hiṇḍīra» ຊຶ່ງກໍເອີ້ນ «abdhikapha» ຫຼື «pheṇa»; ແລະ ຂີ້ເຜິ້ງແມ່ນເສດນ້ຳເຜິ້ງ «madhūcchiṣṭa» ຄື «sikthaka»។

Verse 42

रङ्गवङ्गे पिचुस्थूलो कूलटी तु मनःशिला यवक्षारश् च पाक्यः स्यात् त्वक्क्षीरा वंशलोचनाः

ດີບຸກ ແລະ ຕະກົ່ວ ຄວນເອົາໃນຮູບເມັດຫຍາບ ຄ້າຍກ້ອນຝ້າຍ (pichu-sthūla)។ «kūlaṭī» ແລະ ແຮ່ realgar «manaḥśilā» ກໍຖືກລະບຸໄວ້. ດ່າງຈາກຂ້າວບາເລ «yava-kṣāra» ຄວນຈັດເຮັດໂດຍການຕົ້ມ/ເຜົາໃຫ້ສຸກ. ອີກທັງ ເປືອກໄມ້ທີ່ມີນ້ຳຢາງ (tvak-kṣīrā) ແລະ «vaṁśa-locana» (ມະນາໄມ້ໄຜ່) ກໍຢູ່ໃນຈຳພວກວັດຖຸທີ່ໃຊ້ໄດ້.

Verse 43

वृषला जधन्यजाः शूद्राश्चाण्डालान्त्याश् चशङ्कराः कारुः शिल्पी संहतैस्तैर् द्वयोः श्रेणिः सजातिभिः

ພວກ Vṛṣala, ຜູ້ເກີດຕ່ຳ, ພວກ Śūdra, Cāṇḍāla ແລະ Antya, ພ້ອມທັງກຸ່ມວັນນະປົນ (Śaṅkara)—ໃນນັ້ນມີຊ່າງຝີມື «kāru» ແລະຊ່າງສິລະປະ «śilpī»—ເມື່ອຮ່ວມກັນຢ່າງເປັນລະບຽບກັບພວກພ້ອມພັນຂອງຕົນ ຈຶ່ງເປັນສະຫະກອນ/ກິລດ «śreṇī» ສອງປະເພດ.

Verse 44

रङ्गाजीवश्चित्रकरस्त्वष्टा तक्षा च वर्धकिः नाडिन्धमः स्वर्णकारो नापितान्तावसायिनः

ຍັງມີຜູ້ຫາກິນດ້ວຍການຍ້ອມສີ, ຊ່າງແຕ້ມຮູບ, ຊ່າງຫຼໍ່ໂລຫະ (tvāṣṭā), ຊ່າງໄມ້/ຜູ້ຕັດໄມ້ (takṣā), ແລະຊ່າງກໍ່ສ້າງ (vardhakī). ອີກທັງຜູ້ເຮັດທໍ່ ຫຼືເຄື່ອງມືກົງກົງ (nāḍi-ndhama), ຊ່າງຄຳ, ຊ່າງຕັດຜົມ/ໂກນ, ແລະຜູ້ປະກອບອາຊີບບໍລິການຫຼືງານສຳເລັດຂັ້ນຕ່ຳ.

Verse 45

जावालः स्यादजाजीवो देवाजीवस्तु देवलः जायाजीवस्तु शैलूषा भृतको भृतिभुक्तथा

ຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດໂດຍລ້ຽງແບ້ ເອີ້ນວ່າ «jāvāla»; ຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດໂດຍຮັບໃຊ້ເທວະ/ວັດວາ ເອີ້ນວ່າ «devala». ຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍລາຍໄດ້ຂອງພັນລະຍາ ເອີ້ນ «śailūṣa»; ແລະຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍຄ່າຈ້າງ ເອີ້ນ «bhṛtaka» (ລູກຈ້າງ).

Verse 46

विवर्णः पामरो नीचः प्राकृतश् च पृथग्जनः विहीनोपसदो जाल्मो भृत्ये दासेरचेटकाः

(ຄົນແບບນີ້) ຖືກເອີ້ນວ່າ ຜູ້ມີສະຖານະຕົກຕໍ່າ, ຄົນຫຍາບຄາຍ, ເກີດຕໍ່າ ແລະ ພາສາຊາວບ້ານ; ເປັນຊາວບ້ານທົ່ວໄປ; ຂາດຄວາມລະອຽດ, ຖືກຂັບອອກໂດຍການຄົບຄົນ, ແລະ ຄົນຕໍ່າຊ້າ—ຄວນເອີ້ນວ່າ ຜູ້ຮັບໃຊ້, ທາດ, ແລະ ຜູ້ຮັບໃຊ້ຈິບຈ້ອຍ.

Verse 47

पटुस्तु पेशलो दक्षो मृगयुर्लुब्धकः स्मृतः चाण्डालस्तु दिवाकीर्तिः पुस्तं लेप्यादिकर्मणि

‘Paṭu’, ‘peśala’, ແລະ ‘dakṣa’ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ “ຊໍານານ/ມີຄວາມສາມາດ”. ນັກລ່າສັດເອີ້ນວ່າ ‘mṛgayu’ ແລະ ຍັງເອີ້ນ ‘lubdhaka’ ອີກ. ‘cāṇḍāla’ ກໍຖືກເອີ້ນວ່າ ‘divākīrti’. ‘pustam’ ໝາຍເຖິງການສາບປູນ/ສີທາ ແລະ ວຽກເຄືອບທາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ.

Verse 48

पञ्चालिका पुत्रिका स्याद्वर्करस्तरुणः पशुः मञ्जूषा पेटकः पेडा तुल्यसाधारणौ समौ प्रतिमा स्यात् प्रतिकृतिर्वर्गा ब्रह्मादयः स्मृताः

‘pañcālikā’ ກໍເອີ້ນວ່າ ‘putrikā’ (ຕຸກກະຕາ/ຮູບຈໍາລອງນ້ອຍ). ‘varkara’ ໝາຍເຖິງສັດອ່ອນ. ຫີບຫຼືກ່ອງເອີ້ນວ່າ ‘mañjūṣā’, ‘peṭaka’ ຫຼື ‘peḍā’. ‘tulya’ ແລະ ‘sādhāraṇa’ ເປັນຄໍາພ້ອມຄວາມກັບ ‘sama’ (“ເທົ່າກັນ/ທົ່ວໄປ”). ‘pratimā’ ເອີ້ນອີກວ່າ ‘pratikṛti’ (“ຮູບ/ສໍາເນົາ”). ແລະ ‘vargāḥ’ ເຂົ້າໃຈວ່າ ໝາຍເຖິງຫມູ່ຄະນະ ເຊັ່ນ ພຣະພຣະຫມາ ແລະ ເທວະອື່ນໆ.