Sukta 99
Sukta 9.99
Soma Pavamāna
हे पवमान सोमसूक्त शुद्धीकरणाच्या क्रियेतच असलेल्या सोमाचे स्तवन करते—पिळून काढलेला, वाहणारा, लोकराच्या गाळणीतून गाळलेला, आणि इंद्रासाठी उत्साहवर्धक पेय म्हणून सिद्ध केलेला. कवी या यज्ञकर्माला विश्वव्यापी प्रक्रिया म्हणून रंगवतात: तेजस्वी पेय तेजाने आच्छादित होते, दूताप्रमाणे मार्गदर्शित होते, आणि विजय, प्रेरणा व ऋतानुसार सुव्यवस्थित सामर्थ्य यांना बळ देण्यासाठी पात्रांत आसनस्थ होते.
Mantras
Mantra 1
आ हर्यताय धृष्णवे धनुस्तन्वन्ति पौंस्यम् । शुक्रां वयन्त्यसुराय निर्णिजं विपामग्रे महीयुवः ॥
प्रिय व धृष्ट (धृष्णु) अशा त्याच्यासाठी ते पौंस्य—पौरुषबलाचे धनुष्य—तानतात. असुर—अधिपत्यशक्ती—यासाठी ते शुक्ल, तेजस्वी वस्त्र विणतात—विपा (प्रेरित वाणी)च्या अग्रभागी—जे त्याची महिमा वाढवितात.
Mantra 2
अध क्षपा परिष्कृतो वाजाँ अभि प्र गाहते । यदी विवस्वतो धियो हरिं हिन्वन्ति यातवे ॥
मग तो, रात्रींमधून परिष्कृत होऊन, बल-संपत्ती (वाज) यांच्याकडे पुढे झेपावून प्रवेश करतो; जेव्हा विवस्वताच्या धिया हरि (तांबूसवर्ण) याला प्रवासासाठी प्रेरित करतात.
Mantra 3
तमस्य मर्जयामसि मदो य इन्द्रपातमः । यं गाव आसभिर्दधुः पुरा नूनं च सूरयः ॥
त्यालाच आम्ही शुद्ध करतो—हा मद (आनंद-रस) इंद्राच्या पानासाठी सर्वश्रेष्ठ आहे; ज्याला किरणांनी (गावः) आपल्या मुखांत धारण केले—पूर्वीही आणि आत्ताही, हे सूरीजन.
Mantra 4
तं गाथया पुराण्या पुनानमभ्यनूषत । उतो कृपन्त धीतयो देवानां नाम बिभ्रतीः ॥
त्याला—पवमान (शुद्ध होत असलेला) त्याला—प्राचीन गाथेने त्यांनी अभिगीत केले; आणि धीतयः (प्रेरणा)ही आकार घेतात, देवतांची नावे धारण करून.
Mantra 5
तमुक्षमाणमव्यये वारे पुनन्ति धर्णसिम् । दूतं न पूर्वचित्तय आ शासते मनीषिणः ॥
ओसंडून वाहणाऱ्या त्या सोमाला—ऋत-धारक धरणसीला—अव्यय लोकरच्या पवित्र (गाळणी)त मनीषी जन शुद्ध करतात. त्याला दूतासारखे—पूर्वस्मृती (आदि-चैतन्य)कडे—आज्ञा देतात, प्रेरित करतात व मार्ग दाखवून पाठवितात.
Mantra 6
स पुनानो मदिन्तमः सोमश्चमूषु सीदति । पशौ न रेत आदधत्पतिर्वचस्यते धियः ॥
शुद्ध होत होत, आनंदात अत्यंत मदिर असा तो सोम चमू (पात्रे) यांत स्थिर होतो. जसा पशूमध्ये बीज ठेवतात तसा तो अंतरी स्थापिला जातो; वाणीचा स्वामी होऊन तो धियः (विचार) वचनासाठी फलदायी करतो.
Mantra 7
स मृज्यते सुकर्मभिर्देवो देवेभ्यः सुतः । विदे यदासु संददिर्महीरपो वि गाहते ॥
सुकर्मांनी (ऋत-सम्मत कर्मांनी) तो देव—देवांसाठी पिळलेला सोम—शुद्ध केला जातो. आणि जेव्हा तो जाणण्याजोगा होतो, तेव्हा या आपः (जलां)मध्ये संधी करीत, एकत्र होत, महती प्रवाहांत खोलवर शिरतो.
Mantra 8
सुत इन्दो पवित्र आ नृभिर्यतो वि नीयसे । इन्द्राय मत्सरिन्तमश्चमूष्वा नि षीदसि ॥
हे इंदु (सोम), तू पिळून काढला जाऊन पवित्र (गाळणी)कडे नरांच्या कर्मशक्तींनी नेला जातोस. इंद्रासाठी सर्वाधिक मत्सर (परवश-उन्माद) जागवणारा तू चमू (पात्रां)मध्ये येऊन विसावतोस, जेणेकरून इंद्र तेजस्वी अधिपत्य-बलाचे पान करील.
Frequently Asked Questions
It praises Soma while he is being purified—pressed, strained through the filter, made radiant, and prepared as the sacred drink offered especially to Indra.
In the Soma ritual the juice is strained through a woolen filter (vāra/pavitra). The hymn treats this as both a physical purification and a symbol of refining consciousness and speech.
The poets describe purified Soma as carrying the sacrificer’s intention to the gods—directed by the wise like a messenger—so the offering reaches its divine goal and awakens ancient, foundational awareness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.