Sukta 61

Mantra 1

अया वीती परि स्रव यस्त इन्दो मदेष्वा । अवाहन्नवतीर्नव ॥

આ અમારી આવાહન-વીતિના માર્ગે, હે ઇન્દુ (સોમ), સર્વત્ર અમારી આસપાસ વહે; તું જે મદોમાં (આનંદ-ઉન્માદોમાં) નવ-નવતી ઉતરતી ધારાઓને (શક્તિપ્રવાહોને) અમામાં અવતરાવે છે.

Mantra 2

पुरः सद्य इत्थाधिये दिवोदासाय शम्बरम् । अध त्यं तुर्वशं यदुम् ॥

તત્કાળ તે સદ્-ધી (સુવિચારવંત) દિવોદાસ માટે અવરોધક દુર્ગોને ભેદી ખોલે છે—શમ્બર (શત્રુ-અવરોધ)ને; અને પછી તે તુર્વશ અને યદુને મુક્ત કરે છે—બંધાયેલી ગતિઓને છોડીને સત્તાના કેદ થયેલા પ્રવાહોને વિમોચિત કરે છે.

Mantra 3

परि णो अश्वमश्वविद्गोमदिन्दो हिरण्यवत् । क्षरा सहस्रिणीरिषः ॥

હે ઇન્દુ (સોમ), અમારાં ચારે તરફ વહે; અશ્વવિદ્—અશ્વને જીતાવતી શક્તિ લાવનાર, ગોમત્—પ્રકાશમય કિરણો (ગાયો)થી સમૃદ્ધ, અને હિરણ્યવત્—સુવર્ણ તેજથી યુક્ત. સહસ્રગણી વૃદ્ધિની ઇષાઓ (પ્રેરણાઓ) વરસાવ.

Mantra 4

पवमानस्य ते वयं पवित्रमभ्युन्दतः । सखित्वमा वृणीमहे ॥

હે સ્વયં-પવમાન (આત્મશુદ્ધ) સોમ, જ્યારે તું પવિત્ર (છાણણી) પર વહે છે, ત્યારે અમે તારી સાથે સખિત્વ—મૈત્રીનું અંતરંગ બંધન—પસંદ કરીએ છીએ.

Mantra 5

ये ते पवित्रमूर्मयोऽभिक्षरन्ति धारया । तेभिर्नः सोम मृळय ॥

હે સોમ, તારી જે પવિત્રની ઊર્મિઓ (તરંગો) ધારારૂપે સ્થિર પ્રવાહમાં છાણણીમાંથી વહે છે—તેમના દ્વારા અમને મૃળય: શાંતિ અને આનંદમય મુક્તિ આપ; તારા શુદ્ધિકારક પ્રવાહથી સત્તાને આરોગ્ય આપ.

Mantra 6

स नः पुनान आ भर रयिं वीरवतीमिषम् । ईशानः सोम विश्वतः ॥

હે સોમ, તું પોતે પવિત્ર થતો અમારે માટે વીર્યવતી સમૃદ્ધિ (રયિ) અને પુષ્ટિભરી વૃદ્ધિ લઈને આવ; સર્વ દિશાઓથી ઈશાન, તું અમારી સમગ્ર સત્તાને શાસન કરી પરિપૂર્ણ કર.

Mantra 7

एतमु त्यं दश क्षिपो मृजन्ति सिन्धुमातरम् । समादित्येभिरख्यत ॥

આ જ તેને દસ ઝડપી હાથો શુદ્ધ કરે છે—જેની માતા નદી છે; તે આદિત્યો સાથે, વિશાળ ઋત અને સત્યના શક્તિઓ સાથે, સમરસ થઈ પ્રગટ થાય છે.

Mantra 8

समिन्द्रेणोत वायुना सुत एति पवित्र आ । सं सूर्यस्य रश्मिभिः ॥

સુત થયેલો તે પવિત્ર તરફ જાય છે—ઇન્દ્ર અને વાયુ સાથે સંયુક્ત થઈ; અને સૂર્યના રશ્મિઓ સાથે એકરૂપ થાય છે—આ રીતે આનંદ જ બળ, પ્રાણ અને પ્રકાશ બની એકસાથે વહે છે.

Mantra 9

स नो भगाय वायवे पूष्णे पवस्व मधुमान् । चारुर्मित्रे वरुणे च ॥

હે સોમ! અમારા માટે ભગ, વાયુ અને પૂષણ માટે મધુર-રસભર્યો બનીને પવિત્ર પ્રવાહે વહે; મિત્ર અને વરુણ માટે પણ મનોહર બનીને વહે.

Mantra 10

उच्चा ते जातमन्धसो दिवि षद्भूम्या ददे । उग्रं शर्म महि श्रवः ॥

હે સોમ! તારા રસમાંથી જન્મેલું ઊંચે ઉઠે છે; તે સ્વર્ગમાં બેસે છે, ધરતી તેને ગ્રહણ કરે છે—તારું ઉગ્ર શરણ અને મહાન યશ.

Mantra 11

एना विश्वान्यर्य आ द्युम्नानि मानुषाणाम् । सिषासन्तो वनामहे ॥

આ (શુદ્ધિકારક સોમ-પ્રવાહ) દ્વારા આર્ય શક્તિ માનવના સર્વ તેજોમય દ્યુમ્નોને નજીક ખેંચે છે; અમે ઇચ્છુક અને જીતવા તત્પર બની તેમને પ્રાપ્ત કરીએ છીએ.

Mantra 12

स न इन्द्राय यज्यवे वरुणाय मरुद्भ्यः । वरिवोवित्परि स्रव ॥

હે સોમ! વિશાળ અવકાશોના જાણકાર બની, અમારા ચારે તરફ વહેતા રહો—જેથી ઇન્દ્રનું બળ, વરુણનો ઋત-નિયમ, અને મરુતોના પ્રેરણાવેગો અમારા અંતરમાં યજ્ઞયોગ્ય બની સ્થિર થાય.

Mantra 13

उपो षु जातमप्तुरं गोभिर्भङ्गं परिष्कृतम् । इन्दुं देवा अयासिषुः ॥

જન્મની નજીક જ, ઝડપી કાર્યકર્તા અપ્તુર સોમ—ગૌ-કિરણોથી શુદ્ધ અને સુશોભિત—તે તેજસ્વી ઇન્દુને દેવોએ યજ્ઞયાત્રા માટે આગળ ધપાવ્યો.

Mantra 14

तमिद्वर्धन्तु नो गिरो वत्सं संशिश्वरीरिव । य इन्द्रस्य हृदंसनिः ॥

અમારી ગિરાઓ તેને વધારતી રહે, જેમ માતાઓ વાછરડાને પોષે—તેને, જે ઇન્દ્રના હૃદયનો વિજેતા છે, અંતસ્તમ સંમતિનો ધારક છે.

Mantra 15

अर्षा णः सोम शं गवे धुक्षस्व पिप्युषीमिषम् । वर्धा समुद्रमुक्थ्यम् ॥

હે સોમ, અમારા માટે વહે; ગૌ (પ્રકાશ/ગાય) માટે શાંતિદાયક કલ્યાણ લાવ. પ્રેરણાના સમૃદ્ધ પોષણરસને ઢોળી દે; અને ઉક્થ્ય—પ્રેરિત સ્તુતિના મહાસાગરને વધાર.

Mantra 16

पवमानो अजीजनद्दिवश्चित्रं न तन्यतुम् । ज्योतिर्वैश्वानरं बृहत् ॥

પવમાન (શુદ્ધ થતો) સોમ સ્વર્ગમાંથી અદભુત વીજળી સમું ચિત્ર તેજ જન્માવે છે; વૈશ્વાનરનું મહાન જ્યોતિ—વિશ્વવ્યાપી અગ્નિ-ચેતનાનું વિશાળ પ્રકાશ.

Mantra 17

पवमानस्य ते रसो मदो राजन्नदुच्छुनः । वि वारमव्यमर्षति ॥

હે રાજન, તારા પવમાન સોમનો રસ—મદ (આનંદ-ઉન્માદ)—અચ્યુત, અવિફળ છે. તે ઊનની છણણી (અવ્ય)ને ફાડી ખુલ્લો કરે છે અને વિશાળ રીતે વહેતો તેમાંમાંથી પસાર થાય છે.

Mantra 18

पवमान रसस्तव दक्षो वि राजति द्युमान् । ज्योतिर्विश्वं स्वर्दृशे ॥

હે પવમાન! તારો રસ—તારો દક્ષ (વિવેક-શક્તિ)—દ્યુમાન તેજમાં વિરાજે છે; સ્વર્ (સૂર્યલોક)ના દર્શન માટે તે સર્વવ્યાપી જ્યોતિ બની જાય છે.

Mantra 19

यस्ते मदो वरेण्यस्तेना पवस्वान्धसा । देवावीरघशंसहा ॥

હે વરેણ્ય! તારો જે મદ (આનંદ-ઉલ્લાસ) સર્વોત્તમ છે, તેનાથી અંધસ (સોમરસ)ના પીડન સાથે તું પવિત્ર થા; હે દેવાવીર, અઘશંસહા (દુષ્ટ નિંદાનો સંહારક)!

Mantra 20

जघ्निर्वृत्रममित्रियं सस्निर्वाजं दिवेदिवे । गोषा उ अश्वसा असि ॥

તું વૃત્ર (અવરોધક) અને અમિત્રિય (શત્રુબળ)નો સંહારક છે; દિવસે દિવસે તું વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ) જીતે છે. તું ગોષા (ગાયો/કિરણો આપનાર) અને અશ્વસા (અશ્વો/શીઘ્ર ઊર્જાઓ આપનાર) છે.

Mantra 21

सम्मिश्लो अरुषो भव सूपस्थाभिर्न धेनुभिः । सीदञ्छ्येनो न योनिमा ॥

હે સોમ, સંપૂર્ણ રીતે મિશ્રિત અને અરુણ-પ્રભાસ્વરૂપ થા; સુસ્થિત પોષક શક્તિઓ સાથે, ગૌઓ જેમ ગોશાળાની આસપાસ રહે તેમ. શ્યેન (બાજ) જેમ પોતાના નીડમાં બેસે તેમ, તું પોતાની યોનિ—જન્મસ્થાનમાં સ્થિર થા; અમામાં ઋત (સત્યવ્યવસ્થા)ના સુસ્થાપિત આસનમાં પ્રવેશ કર.

Mantra 22

स पवस्व य आविथेन्द्रं वृत्राय हन्तवे । वव्रिवांसं महीरपः ॥

હે સોમ, પવિત્ર થા—તું જેણે ઇન્દ્રને વૃત્રને હણવામાં સહાય કરી; મહાન આપઃ (જળો)થી તેને આવરી દીધો. અમામાં તે શક્તિ બની રહે, જે અવરોધના ગાંઠમાંથી મહાન પ્રવાહોને મુક્ત કરે.

Mantra 23

सुवीरासो वयं धना जयेम सोम मीढ्वः । पुनानो वर्ध नो गिरः ॥

હે મીઢ્વઃ સોમ, અમે સુવીર—સાચા વીર્યથી સમૃદ્ધ—થઈ ધનો, પૂર્ણતાઓ જીતીએ. તું પવિત્ર થતો રહે ત્યારે અમારી ગિરઃ—મંત્રવાણી—વધાર; અમારી વાણી સત્યની વધતી શક્તિ બને.

Mantra 24

त्वोतासस्तवावसा स्याम वन्वन्त आमुरः । सोम व्रतेषु जागृहि ॥

હે સોમ! તારા સહારે અને તારી કૃપાશક્તિથી અમે વિજય મેળવનારા સાધક-શોધક બનીએ. વ્રતોમાં જાગૃત રહેજે—અમારા સંકલ્પો અને સદ્કર્મોમાં રક્ષા-જાગરણ રાખજે.

Mantra 25

अपघ्नन्पवते मृधोऽप सोमो अराव्णः । गच्छन्निन्द्रस्य निष्कृतम् ॥

સોમ વહે છે, શત્રુતાભર્યા દબાણોને હણતો; નિર્દોષ સોમ તેમને દૂર હાંકે છે. ઇન્દ્રના નિષ્કૃત—મુક્તિના ખુલ્લા ક્ષેત્ર તરફ ગતિ કરે છે.

Mantra 26

महो नो राय आ भर पवमान जही मृधः । रास्वेन्दो वीरवद्यशः ॥

હે પવમાન! અમને મહાન રાય—સમૃદ્ધિ લાવી આપ; શત્રુ દબાણોને હણી નાખ. હે ઇન્દુ! વીર્યસભર યશ આપ—કર્મશક્તિ વહન કરતું આત્મયશ.

Mantra 27

न त्वा शतं चन ह्रुतो राधो दित्सन्तमा मिनन् । यत्पुनानो मखस्यसे ॥

જ્યારે તું દાનરૂપ બક્ષિસ આપવા તત્પર હોય છે, ત્યારે સો ઠગો પણ તારા રાધસ્ (દાન-ધન)ને કદી ઘટાડી શકતા નથી. કારણ કે, હે સોમ, જ્યારે તું પુનાન (પવિત્ર થતો) થાય છે, ત્યારે તું યજ્ઞનો અધિપતિ બને છે—દાન કરવાની તારી ઇચ્છા અચળ રહે છે.

Mantra 28

पवस्वेन्दो वृषा सुतः कृधी नो यशसो जने । विश्वा अप द्विषो जहि ॥

હે ઇન્દુ, બળવાન વૃષભ સમા, સુત (પિષાયેલ) તું પવિત્ર થા; અમને યશસ્વી જન બનાવ. જે દ્વેષ કરે છે તે સર્વને દૂર હાંકી દે—સત્યના વિકાસને વિરોધ કરતી આંતરિક નકારશક્તિઓને પણ હણી કાઢ.

Mantra 29

अस्य ते सख्ये वयं तवेन्दो द्युम्न उत्तमे । सासह्याम पृतन्यतः ॥

હે ઇન્દુ, તારી આ સખ્યતામાં, તારા ઉત્તમ દ્યુમ્ન (પ્રકાશમય પરાક્રમ)માં, અમે યુદ્ધ કરનારાઓ પર વિજય પામીએ. તેજસ્વી સોમની સહાય-મૈત્રીથી ધારિત રહી, અમે વિભાજનની શક્તિઓને જીતીએ.

Mantra 30

या ते भीमान्यायुधा तिग्मानि सन्ति धूर्वणे । रक्षा समस्य नो निदः ॥

હે સોમ (ઇન્દુ), તારા જે ભયંકર આયુધો—તીક્ષ્ણ, ધ્વંસક શક્તિઓ—છે, તેનાથી અમને નિંદકથી રક્ષા કર. સત્યને ઘાયલ કરવા ઇચ્છતી નકારની વાણીથી અમને સર્વથા બચાવ.