Rig Veda 9.61.3 — Mandala 9, Sukta 61, Mantra 3

Sukta 9.61

Rishi: RV 9 Pavamāna tradition; specific attribution requires Anukramaṇī.

Devata: Soma Pavamāna

Chandas: Jagatī (to be verified)

Samhita Patha (Devanagari)

परि णो अश्वमश्वविद्गोमदिन्दो हिरण्यवत् । क्षरा सहस्रिणीरिषः ॥

Transliteration

pári no áśvam aśvavíd gómad indo híraṇyavat | kṣárā sahasríṇīr íṣaḥ ||

Translation

હે ઇન્દુ (સોમ), અમારાં ચારે તરફ વહે; અશ્વવિદ્—અશ્વને જીતાવતી શક્તિ લાવનાર, ગોમત્—પ્રકાશમય કિરણો (ગાયો)થી સમૃદ્ધ, અને હિરણ્યવત્—સુવર્ણ તેજથી યુક્ત. સહસ્રગણી વૃદ્ધિની ઇષાઓ (પ્રેરણાઓ) વરસાવ.

Word by Word

• परि: around, all around
• परि: Adhikaraṇa (परितः/समन्तात्—क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• णः: to us / for us; our
• णः: Sampradāna (हितार्थे ‘to us/for us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अश्वम्: a horse
• अश्वम्: Karma (प्राप्य/प्रदत्त-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• अश्ववित्: finder/knower of horses
• अश्ववित्: Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृ-सम्बन्धः)
• Type: Adjective
• Root: अश्व-विद् (विद् ‘to know/find’ → ‘वित्’)

• गोमत्: possessing cows; rich in cattle
• गोमत्: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: गो-मत् (मतुप् प्रत्ययान्त)

• इन्दो: O Indu (Soma)
• इन्दो: (सम्बोधन) — संबोधितः कर्ता
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)

• हिरण्यवत्: golden; possessing gold
• हिरण्यवत्: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्य-वत् (वतुप् प्रत्ययान्त)

• क्षर: flow; stream forth
• क्षर: (क्रिया) — इन्दोः प्रवाह-क्रिया
• Type: Verb
• Root: क्षर् (धातु)

• सहस्रिणीः: thousandfold; in thousands
• सहस्रिणीः: Karma (इषः—प्राप्य-वस्तु-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सहस्रिन्/सहस्रिणी (प्रातिपदिक; ‘having thousands’)

• इषः: refreshments; nourishment; invigorating draughts
• इषः: Karma (क्षर—यत् प्रवहति)
• Type: Noun
• Root: इष्/इषा (प्रातिपदिक; ‘refreshment, nourishment, strength’)