Sukta 62
Sukta 9.62
Traditionally attributed to a Soma-Pavamāna seer-family (often Kāśyapa/Āṅgirasa lineages in Book 9); exact r̥ṣi for 9.62 requires śākhā-anukramaṇī confirmation
Soma Pavamāna (the purifying Soma)
Gāyatrī (3 pādas of ~8 syllables; typical for many Pavamāna verses)
આ પવમાન સ્તુતિમાં સોમને પિચડીને કાઢ્યા પછી તે મુક્ત થઈ પવિત્ર (છાણણી)માંથી વહેતો શುದ್ಧ બને છે, તેજસ્વી થાય છે અને દેવો માટે યોગ્ય બને છે—તેનું ગાન કરવામાં આવ્યું છે. મંત્રોમાં વારંવાર સોમના શુદ્ધિકરણને ગાયક અને યજમાન માટે સૌભાગ્ય (શુભફળ), વાજ (બળ/સમૃદ્ધિ) અને સુવીર્ય (ઉન્નત વીરશક્તિ) પ્રાપ્ત થવા સાથે જોડવામાં આવ્યું છે.
Mantras
Mantra 1
एते असृग्रमिन्दवस्तिरः पवित्रमाशवः । विश्वान्यभि सौभगा ॥
આ ઝડપી ઇન્દુ (સોમ)ના બિંદુઓ મુક્ત થયા છે; તેઓ પવિત્રક (પવિત્ર)માંથી પસાર થઈ, સર્વ સૌભાગ્યો તરફ—અસ્તિત્વના સર્વ કલ્યાણ તરફ—પ્રવર્તે છે.
Mantra 2
विघ्नन्तो दुरिता पुरु सुगा तोकाय वाजिनः । तना कृण्वन्तो अर्वते ॥
દુરિતો અને કઠિન અવરોધોને વિઘ્નતા, આ વાજિનઃ (બળવાન, સમૃદ્ધિ-વાહક) આત્માના સંતાન માટે અનેક સુગમ માર્ગો રચે છે; યાત્રાશક્તિના અશ્વ માટે પ્રગતિની અવિચ્છિન્ન ધારા ગોઠવે છે.
Mantra 3
कृण्वन्तो वरिवो गवेऽभ्यर्षन्ति सुष्टुतिम् । इळामस्मभ्यं संयतम् ॥
ગૌઓ (પ્રકાશ-કિરણો) માટે વિશાળ અવકાશ રચતા, તેઓ સુસંસ્કૃત સ્તુતિ તરફ વહેતા જાય છે; અને અમારે માટે ઇળા (પોષણ તથા ઋતપ્રેરણા)ની સંયત—એકતામાં ગોઠવાયેલી—સમૃદ્ધિ લાવે છે.
Mantra 4
असाव्यंशुर्मदायाप्सु दक्षो गिरिष्ठाः । श्येनो न योनिमासदत् ॥
આંશુ (કિરણ) મદ માટે પિષાયો છે; અપ્સુ (જળોમાં) દક્ષ શક્તિ—ગિરિષ્ઠા, પર્વતજ—પોતાના યોનિ (નિવાસ)માં આવે છે; જેમ શ્યેન (બાજ) પોતાના ઘોસલામાં બેસે તેમ.
Mantra 5
शुभ्रमन्धो देववातमप्सु धूतो नृभिः सुतः । स्वदन्ति गावः पयोभिः ॥
શુભ્ર અંધસ (ઉજ્જ્વલ સાર), દેવવાત (દેવોથી પ્રેરિત શ્વાસ)થી ભરેલું, નૃભિઃ (મનુષ્યો દ્વારા) સુત (પિષાયેલું) અને અપ્સુ (જળોમાં) ધૂત (શુદ્ધ) થયેલું—આ સોમ; ગાવઃ (પ્રકાશ-કિરણો) પયોભિઃ (દૂધધારાઓથી) તેને સ્વાદે છે, પોષિત પ્રકાશની મધુરતા તેમાં પામે છે.
Mantra 6
आदीमश्वं न हेतारोऽशूशुभन्नमृताय । मध्वो रसं सधमादे ॥
પછી તેઓ, જેમ રથચાલકો ઘોડાને દોડાવે તેમ, તેને અમૃતત્વ તરફ પ્રેર્યા—મધુનો રસ, મીઠાશનો રસ—દેવોના સહ-આનંદ માટે।
Mantra 7
यास्ते धारा मधुश्चुतोऽसृग्रमिन्द ऊतये । ताभिः पवित्रमासदः ॥
હે ઇન્દુ, તારી જે ધારા મધુ ટપકાવે છે, તે અમારી રક્ષા માટે મુક્ત થઈ છે; તે ધારો દ્વારા તું પવિત્ર પર આસન ગ્રહણ કરે છે।
Mantra 8
सो अर्षेन्द्राय पीतये तिरो रोमाण्यव्यया । सीदन्योना वनेष्वा ॥
ઇન્દ્રના પાન માટે વહે, અને અવિનાશી ઊનના રોમોમાંથી પસાર થા; પછી વનોમાં રહેલા યોનિ—લાકડાના પાત્રોમાં—બેસ, જેથી તેજસ્વી મનોબળ તને ગ્રહણ કરે।
Mantra 9
त्वमिन्दो परि स्रव स्वादिष्ठो अङ्गिरोभ्यः । वरिवोविद्घृतं पयः ॥
હે ઇન્દુ (સોમ), તું સર્વત્ર પરિભ્રમણ કરીને વહે—અતિમધુર—અંગિરસો માટે. અમારે માટે વિશાળ અવકાશ (વરિવઃ) શોધી આપ; ઘૃત અને પયઃ—તેજસ્વી પોષણના સમૃદ્ધ સાર તત્ત્વો—પ્રદાન કર.
Mantra 10
अयं विचर्षणिर्हितः पवमानः स चेतति । हिन्वान आप्यं बृहत् ॥
આ (સોમ) વિશાળદર્શી અહીં સ્થાપિત થયો છે—પવમાન રૂપે; તે ચેતનામાં જાગે છે. પ્રેરિત કરતો તે આપ્યં—વિશાળ જળતત્ત્વ, મહાન ઊંડાણ—ને ઋતના યોગ્ય વિસ્તરણ તરફ ધકેલે છે.
Mantra 11
एष वृषा वृषव्रतः पवमानो अशस्तिहा । करद्वसूनि दाशुषे ॥
આ છે વૃષા—વૃષવ્રત:; પવમાન સોમ, અશસ્તિહા—વૈરી વાણીનો સંહારક. દાશુષે (દાનકર્તા) માટે તે વસૂની—સત્ય સમૃદ્ધિઓ, અસ્તિત્વની પૂર્ણતાના બળ—રચી આપે.
Mantra 12
आ पवस्व सहस्रिणं रयिं गोमन्तमश्विनम् । पुरुश्चन्द्रं पुरुस्पृहम् ॥
હે સ્વયં-પવિત્ર સોમ! સહસ્રગুণ સમૃદ્ધિ સાથે અમારી તરફ વહે; ગોમંત અને અશ્વિન—ગાયો તથા અશ્વશક્તિથી સમૃદ્ધ રયિ (ધન) આપ; બહુચંદ્ર—પ્રકાશમય, અને પુરુસ્પૃહ—ઘણાંને ઇચ્છનીય (આશીર્વાદરૂપ) બનીને આવ.
Mantra 13
एष स्य परि षिच्यते मर्मृज्यमान आयुभिः । उरुगायः कविक्रतुः ॥
આ સોમ સર્વત્ર ઢોળાય છે; આયુભિઃ—જીવનશક્તિઓ દ્વારા મર્મૃજ્યમાન—શુદ્ધ થતો જાય છે. ઉરુગાયઃ—વિસ્તૃત ગાનવાળો, કવિક્રતુઃ—ઋષિ-ઇચ્છાશક્તિવાળો (કવિની ક્રતુ ધરાવનાર) છે.
Mantra 14
सहस्रोतिः शतामघो विमानो रजसः कविः । इन्द्राय पवते मदः ॥
સહસ્રોતિઃ—સહસ્ર સહાયવાળો, શતામઘઃ—સો ગણી દાનસમૃદ્ધિવાળો; રજસઃ વિમાનઃ—રજસો (મધ્યલોક/અંતરિક્ષ)ને માપનાર કવિ (ઋષિ) છે. ઇન્દ્રાય મદઃ પવતે—ઇન્દ્ર માટે સોમનો મદ (આનંદ-ઉલ્લાસ) પ્રવાહિત થાય છે.
Mantra 15
गिरा जात इह स्तुत इन्दुरिन्द्राय धीयते । विर्योना वसताविव ॥
પ્રેરિત વાણીમાંથી જન્મેલો અને અહીં સ્તુત થયેલો, ઇન્દુ (સોમબિંદુ) ઇન્દ્ર માટે અંતરમાં સ્થાપિત થાય છે; વીર જેમ પોતાના નિવાસમાં સ્થિર રહે, તેમ તે પોતાના યોનિમાં—યજ્ઞાસન અને હૃદયમાં—સુસ્થિત રહે છે.
Mantra 16
पवमानः सुतो नृभिः सोमो वाजमिवासरत् । चमूषु शक्मनासदम् ॥
પવમાન, નરશક્તિઓ દ્વારા સુત થયેલો સોમ બળની સમૃદ્ધિ સમાન વહેતો નીકળ્યો; ચમૂઓમાં તે પોતાની શક્તિમય અસરથી બેસે છે—સજ્જ પાત્રોમાં પોતાનું આસન ગ્રહણ કરે છે.
Mantra 17
तं त्रिपृष्ठे त्रिवन्धुरे रथे युञ्जन्ति यातवे । ऋषीणां सप्त धीतिभिः ॥
તેને યાત્રા માટે ત્રિપૃષ્ઠ, ત્રિવન્ધુર રથમાં જોડે છે—ઋષિઓની સાત ધીતિઓ દ્વારા; આમ સોમ વ્યવસ્થિત ચેતનાપટલોમાં આરોહણનું વાહન બને છે.
Mantra 18
तं सोतारो धनस्पृतमाशुं वाजाय यातवे । हरिं हिनोत वाजिनम् ॥
તેને—સોમને—સોતારો (દબાવનાર યજ્ઞિકો) વાજ માટે, યાત્રા કરવા માટે, ધનને જીતનાર અને અતિશીઘ્ર એવા રૂપે પ્રેરિત કરે છે। વાજિન (બળવાન અશ્વ) એવા હરિ (તામ્રવર્ણ)ને આગળ ધપાવો॥
Mantra 19
आविशन्कलशं सुतो विश्वा अर्षन्नभि श्रियः । शूरो न गोषु तिष्ठति ॥
સુત (દબાવેલો) સોમ કલશમાં પ્રવેશીને સર્વ શ્રી (ઐશ્વર્ય-કાંતિ) તરફ વહે છે। શૂર (વીર) જેમ ગોષુ (પ્રકાશ-કિરણોના ગોઠ)માં સ્થિર રહે છે તેમ તે અડગ ઊભો રહે છે॥
Mantra 20
आ त इन्दो मदाय कं पयो दुहन्त्यायवः । देवा देवेभ्यो मधु ॥
હે ઇન્દુ, તારા મદ (ઉલ્લાસ) માટે આયવઃ પયઃ (રસ) દોહે છે—દેવો દેવો માટે મધુ (મધુર રસ) અર્પે છે॥
Mantra 21
आ नः सोमं पवित्र आ सृजता मधुमत्तमम् । देवेभ्यो देवश्रुत्तमम् ॥
હે સોમ! અમારા માટે પવિત્ર (પવિત્રક)માં પ્રવેશ; તેને વહાવો—અતિ મધુર-રસસભર, દેવોમાં સર્વાધિક શ્રુતિપ્રિય—જેથી દેવો તેને ગ્રહણ કરી પ્રતિઉત્તર આપે.
Mantra 22
एते सोमा असृक्षत गृणानाः श्रवसे महे । मदिन्तमस्य धारया ॥
આ સોમધારાઓ મુક્ત થઈ છે; સ્તુતિથી ગુંજતાં, તે મહાન શ્રવસ (યશ-મહિમા) તરફ ગતિ કરે છે—આનંદની અતિ મદિર ધારા દ્વારા.
Mantra 23
अभि गव्यानि वीतये नृम्णा पुनानो अर्षसि । सनद्वाजः परि स्रव ॥
યોગ્ય ભોગ માટે પ્રકાશકિરણો તરફ, નરબળથી શુદ્ધ થતો તું ઉછળે છે; સનત્-વાજ (ચિરંજીવ બળ-સમૃદ્ધિ) જીતતો, અમારા ચારે તરફ વહે.
Mantra 24
उत नो गोमतीरिषो विश्वा अर्ष परिष्टुभः । गृणानो जमदग्निना ॥
અને અમારે માટે પ્રકાશ-સમૃદ્ધ સર્વ પ્રેરણાઓ વહેતી આવો; પરિષ્ટુભ્ (પરિઘેરા) સ્તુતિથી અમને ચારે તરફથી આવરી લો, જેમ જમદગ્નિ દ્વારા તમે સ્તુત થાઓ છો.
Mantra 25
पवस्व वाचो अग्रियः सोम चित्राभिरूतिभिः । अभि विश्वानि काव्या ॥
હે સોમ, વાણીના અગ્રણી રૂપે તું પોતાને પવિત્ર કર; ચિત્રવર્ણ સહાયશક્તિઓ સાથે સર્વ કાવ્ય-રહસ્યો પર અભિપ્રેરણા કર, તેમને જાગૃત કર.
Mantra 26
त्वं समुद्रिया अपोऽग्रियो वाच ईरयन् । पवस्व विश्वमेजय ॥
તું અગ્રણી, સમુદ્રીય જળોને ઉથલાવી, વાણીને ગતિમાં મૂકે છે; હે વિશ્વમેજય, તું પવિત્ર થા અને સમગ્ર સત્તાને કંપાવી જાગૃત કર.
Mantra 27
तुभ्येमा भुवना कवे महिम्ने सोम तस्थिरे । तुभ्यमर्षन्ति सिन्धवः ॥
હે કવિ સોમ! આ સર્વ ભૂવન તારા મહિમામાં તારા માટે સ્થિર થઈ ઊભાં છે; તારા માટે જ શક્તિના સિંધુઓ (નદીઓ) પ્રવાહિત થાય છે.
Mantra 28
प्र ते दिवो न वृष्टयो धारा यन्त्यसश्चतः । अभि शुक्रामुपस्तिरम् ॥
તારી ધારા આગળ ધસી જાય છે—આકાશના વરસાદ જેવી—અવિરત; તેજસ્વી ઉપસ્તર, ઉજ્જ્વલ આસન તરફ.
Mantra 29
इन्द्रायेन्दुं पुनीतनोग्रं दक्षाय साधनम् । ईशानं वीतिराधसम् ॥
ઇન્દ્ર માટે સોમબિંદુને શુદ્ધ કરો—ઉગ્ર, દક્ષ માટે સાધન; ઈશાન, વિતિ (યોગ્ય ભોગ) આપનાર, અને રાધસ (સમૃદ્ધિ)થી પરિપૂર્ણ.
Mantra 30
पवमान ऋतः कविः सोमः पवित्रमासदत् । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥
પવમાન, ઋતનો કવિ—સોમ—પવિત્રમાં આસન ગ્રહણ કરે છે; અમારા સ્તોત્રમાં સુવીર્ય, ઉત્તમ વીર્ય-શક્તિ, સ્થાપે છે.
Frequently Asked Questions
Soma Pavamāna is Soma in the act of purification—flowing as bright drops through the strainer (pavitra) so the offering becomes fit for the gods and fruitful for the worshippers.
Because the hymn is closely tied to the Soma-pressing ritual: Soma is pressed, filtered through wool, and collected in bowls (camū) before being offered. The poetry follows these steps.
It asks for saubhaga (good fortune), vāja (strength and abundance), and suvīrya (noble heroic power), understood both as outer success and as inner clarity and inspired speech.
Ask anything about Sukta 62 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.