Sukta 61
Sukta 9.61
Traditionally attributed within the Pavamāna Soma corpus (RV 9) to Soma-pavamāna seers.
Soma Pavamāna (purifying Soma)
Jagatī (typical for many RV 9 stanzas; exact meter should be verified against pada syllable count)
RV 9.61 ଏକ ପବମାନ ସୋମ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସୋମଙ୍କର ଛାଣି ମାଧ୍ୟମରେ ବହୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧିକରଣକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଚୁର ଧାରା ସହ ଅବତରିତ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ଆନନ୍ଦ-ମଦ (ମଦ) ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁନ୍ତୁ। ସୋମ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ସମୟରେ ସେ ବିଶାଳ ଆଲୋକର ଦାତା ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ—ଦିବ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ମହା ବୈଶ୍ୱାନର ତେଜ ସହ ସମାନ କରାଯାଇଛି—ଏବଂ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନିତ, ଯିଏ ନିନ୍ଦା ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ନାକାରାତ୍ମକତାକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
अया वीती परि स्रव यस्त इन्दो मदेष्वा । अवाहन्नवतीर्नव ॥
ଏହି ଆମ ଆହ୍ୱାନ-ବୀତିର ପଥରେ, ହେ ଇନ୍ଦୁ (ସୋମ), ସବୁଦିଗରେ ଆମ ଚାରିପାଖେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ତୁମେ ମଦରେ (ଆନନ୍ଦ-ଉନ୍ମାଦରେ) ନବ-ନବତି ଅବରୋହୀ ଧାରାମାନଙ୍କୁ (ଶକ୍ତି-ପ୍ରବାହକୁ) ଆମ ଭିତରେ ଅବତରାଉଛ।
Mantra 2
पुरः सद्य इत्थाधिये दिवोदासाय शम्बरम् । अध त्यं तुर्वशं यदुम् ॥
ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେ ସତ୍-ଧୀ (ସୁବିଚାରବାନ) ଦିବୋଦାସ ପାଇଁ ଅବରୋଧକ ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କୁ ଭେଦି ଖୋଲିଦିଏ—ଶମ୍ବର (ଶତ୍ରୁ-ଅବରୋଧ)କୁ; ତାପରେ ସେ ତୁର୍ବଶ ଓ ଯଦୁକୁ ମୁକ୍ତ କରେ—ଅଟକାଇଥିବା ଗତିମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସତ୍ତାର ବନ୍ଦୀ ପ୍ରବାହମାନଙ୍କୁ ବିମୋଚିତ କରେ।
Mantra 3
परि णो अश्वमश्वविद्गोमदिन्दो हिरण्यवत् । क्षरा सहस्रिणीरिषः ॥
ହେ ଇନ୍ଦୁ (ସୋମ), ଆମ ଚାରିପାଖେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ବହ; ଅଶ୍ୱବିଦ୍—ଅଶ୍ୱକୁ ଜିତାଇବା ତେଜଶକ୍ତି ଆଣୁଥିବା, ଗୋମତ୍—ପ୍ରକାଶମୟ କିରଣ (ଗୋ)ରେ ସମୃଦ୍ଧ, ହିରଣ୍ୟବତ୍—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ। ସହସ୍ରଗୁଣୀ ବୃଦ୍ଧିର ଇଷା (ପ୍ରେରଣା) ଝରାଇଦେ।
Mantra 4
पवमानस्य ते वयं पवित्रमभ्युन्दतः । सखित्वमा वृणीमहे ॥
ହେ ସ୍ୱୟଂ-ପବମାନ (ସ୍ୱଶୁଦ୍ଧ) ସୋମ, ତୁମେ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ) ଉପରେ ଝରିବାବେଳେ, ଆମେ ତୁମ ସହ ସଖିତ୍ୱ—ମୈତ୍ରୀର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧନ—ବାଛୁ।
Mantra 5
ये ते पवित्रमूर्मयोऽभिक्षरन्ति धारया । तेभिर्नः सोम मृळय ॥
ହେ ସୋମ, ତୁମ ପବିତ୍ରର ଊର୍ମି (ତରଙ୍ଗ) ଧାରାରୂପେ ସ୍ଥିର ପ୍ରବାହରେ ଛାଣଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବହେ—ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ମୃଳୟ: ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ମୁକ୍ତି ଦିଅ; ତୁମ ଶୁଦ୍ଧିକାରକ ପ୍ରବାହରେ ସତ୍ତାକୁ ଆରୋଗ୍ୟ କର।
Mantra 6
स नः पुनान आ भर रयिं वीरवतीमिषम् । ईशानः सोम विश्वतः ॥
ହେ ସୋମ, ତୁମେ ନିଜେ ପବିତ୍ର ହେଉଥିବାବେଳେ ଆମ ପାଇଁ ବୀର୍ୟବତୀ ସମୃଦ୍ଧି (ରୟି) ଓ ପୁଷ୍ଟିମୟ ବୃଦ୍ଧି ଆଣ; ସର୍ବଦିଗରୁ ଈଶାନ ହୋଇ ତୁମେ ଆମ ସମଗ୍ର ସତ୍ତାକୁ ଶାସନ କରି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କର।
Mantra 7
एतमु त्यं दश क्षिपो मृजन्ति सिन्धुमातरम् । समादित्येभिरख्यत ॥
ଏହି ତାହାକୁ ଦଶ ଦ୍ରୁତ ହାତ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି—ଯାହାର ମାତା ନଦୀ; ସେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ, ବିଶାଳ ଋତ ଓ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ, ସମରସ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
Mantra 8
समिन्द्रेणोत वायुना सुत एति पवित्र आ । सं सूर्यस्य रश्मिभिः ॥
ସୁତ ହୋଇ ସେ ପବିତ୍ର ନିକଟକୁ ଯାଏ—ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମିମାନଙ୍କ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ—ଏଭଳି ଆନନ୍ଦ ନିଜେ ବଳ, ପ୍ରାଣ ଓ ପ୍ରକାଶ ହୋଇ ଏକସାଥି ଧାରାବାହି ହୁଏ।
Mantra 9
स नो भगाय वायवे पूष्णे पवस्व मधुमान् । चारुर्मित्रे वरुणे च ॥
ହେ ସୋମ! ଆମ ପାଇଁ ଭଗ, ବାୟୁ ଓ ପୂଷଣ ପାଇଁ ମଧୁର-ରସପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପବିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମନୋହର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ।
Mantra 10
उच्चा ते जातमन्धसो दिवि षद्भूम्या ददे । उग्रं शर्म महि श्रवः ॥
ହେ ସୋମ! ତୋର ସାରରୁ ଜନ୍ମିତ ତତ୍ତ୍ୱ ଉଚ୍ଚରେ ଉଠେ; ତାହା ଦିବିରେ ଆସୀନ ହୁଏ, ପୃଥିବୀ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ—ତୋର ଉଗ୍ର ଶରଣ ଓ ମହାନ ଯଶ।
Mantra 11
एना विश्वान्यर्य आ द्युम्नानि मानुषाणाम् । सिषासन्तो वनामहे ॥
ଏହି (ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ ସୋମ-ପ୍ରବାହ) ଦ୍ୱାରା ଆର୍ୟ ଶକ୍ତି ମାନବର ସମସ୍ତ ଦ୍ୟୁମ୍ନ—ତେଜୋମୟ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ—ନିକଟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ; ଆମେ ଆକାଂକ୍ଷୀ ହୋଇ, ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ।
Mantra 12
स न इन्द्राय यज्यवे वरुणाय मरुद्भ्यः । वरिवोवित्परि स्रव ॥
ହେ ସୋମ! ବିଶାଳ ଅବକାଶର ଜ୍ଞାତା ହୋଇ ଆମ ଚାରିପାଖେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ—ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି, ବରୁଣଙ୍କ ଋତ-ନିୟମ, ଏବଂ ମରୁତମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାବେଗ ଆମ ଭିତରେ ଯଜ୍ଞାର୍ହ ହୋଇ ନିବିଡ଼ ହେଉ।
Mantra 13
उपो षु जातमप्तुरं गोभिर्भङ्गं परिष्कृतम् । इन्दुं देवा अयासिषुः ॥
ଜନ୍ମର ନିକଟରେଇ, ଦ୍ରୁତକର୍ମୀ ଅପ୍ତୁର ସୋମ—ଗୋ-କିରଣଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ—ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଇନ୍ଦୁକୁ ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆଣିଲେ।
Mantra 14
तमिद्वर्धन्तु नो गिरो वत्सं संशिश्वरीरिव । य इन्द्रस्य हृदंसनिः ॥
ଆମ ଗିରମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଢ଼ାଉନ୍ତୁ, ଯେପରି ମାଆମାନେ ବଛାକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟର ବିଜେତା, ଅନ୍ତସ୍ଥ ସମ୍ମତିର ଧାରକ।
Mantra 15
अर्षा णः सोम शं गवे धुक्षस्व पिप्युषीमिषम् । वर्धा समुद्रमुक्थ्यम् ॥
ହେ ସୋମ, ଆମ ପାଇଁ ବହ; ଗୋ (ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆଲୋକ) ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଆଣ। ପ୍ରେରଣାର ପ୍ରଚୁର ପୋଷକ ରସକୁ ଢାଳିଦେ; ଏବଂ ଉକ୍ଥ୍ୟ—ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତିର ସମୁଦ୍ରକୁ ବଢ଼ା।
Mantra 16
पवमानो अजीजनद्दिवश्चित्रं न तन्यतुम् । ज्योतिर्वैश्वानरं बृहत् ॥
ପବମାନ (ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା) ସୋମ ଦିବରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ବିଜୁଳି ସଦୃଶ ଚିତ୍ର ତେଜକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା; ବୈଶ୍ୱାନରର ବୃହତ୍ ଜ୍ୟୋତି—ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଅଗ୍ନି-ଚେତନାର ବିଶାଳ ଆଲୋକ।
Mantra 17
पवमानस्य ते रसो मदो राजन्नदुच्छुनः । वि वारमव्यमर्षति ॥
ହେ ରାଜନ, ତୁମ ପବମାନ ସୋମର ରସ—ମଦ (ଆନନ୍ଦ-ଉନ୍ମାଦ)—ଅଚ୍ୟୁତ, ଅଦୁଚ୍ଛୁନଃ (ଅବିଫଳ) ଅଟେ। ସେ ଉନର ଛାଣଣୀ (ଅବ୍ୟ)କୁ ଖୋଲି ଭାଙ୍ଗିଦେଇ, ବିଶାଳ ଭାବେ ବହି ତାହାର ମଧ୍ୟରୁ ପାର ହୁଏ।
Mantra 18
पवमान रसस्तव दक्षो वि राजति द्युमान् । ज्योतिर्विश्वं स्वर्दृशे ॥
ହେ ପବମାନ! ତୁମ ରସ—ତୁମ ଦକ୍ଷ (ବିବେକ-ଶକ୍ତି)—ଦ୍ୟୁମାନ ତେଜରେ ବିରାଜେ; ସ୍ୱର୍ (ସୂର୍ୟଲୋକ) ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଜ୍ୟୋତି ହୋଇଯାଏ।
Mantra 19
यस्ते मदो वरेण्यस्तेना पवस्वान्धसा । देवावीरघशंसहा ॥
ହେ ବରେଣ୍ୟ! ତୁମ ଯେ ମଦ (ଆନନ୍ଦ-ଉଲ୍ଲାସ) ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଥିରେ ଅନ୍ଧସ (ସୋମରସ)ର ପୀଡନ ସହିତ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଅ; ହେ ଦେବାବୀର, ଅଘଶଂସହା (ଦୁଷ୍ଟ ନିନ୍ଦାର ସଂହାରକ)!
Mantra 20
जघ्निर्वृत्रममित्रियं सस्निर्वाजं दिवेदिवे । गोषा उ अश्वसा असि ॥
ତୁମେ ବୃତ୍ର (ଅବରୋଧକ) ଓ ଅମିତ୍ରିୟ (ଶତ୍ରୁବଳ)ର ସଂହାରକ; ଦିବେଦିବେ ତୁମେ ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ଜିତ। ତୁମେ ଗୋଷା (ଗାଈ/କିରଣ ଦାତା) ଓ ଅଶ୍ୱସା (ଅଶ୍ୱ/ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତି ଦାତା) ଅଟ।
Mantra 21
सम्मिश्लो अरुषो भव सूपस्थाभिर्न धेनुभिः । सीदञ्छ्येनो न योनिमा ॥
ହେ ସୋମ, ସମ୍ୟକ୍ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇ ଅରୁଣ-ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ହେଅ; ସୁସ୍ଥିତ ପୋଷକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ, ଗାଈମାନେ ଗୋଶାଳା ଚାରିପାଖେ ଯେପରି ରହନ୍ତି ସେପରି। ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଯେପରି ନିଜ ନୀଡ଼ରେ ବସେ, ସେପରି ତୁମ ଯୋନି—ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ନିବାସ କର; ଆମ ଭିତରେ ଋତ (ସତ୍ୟ-କ୍ରମ)ର ସୁସ୍ଥାପିତ ଆସନରେ ପ୍ରବେଶ କର।
Mantra 22
स पवस्व य आविथेन्द्रं वृत्राय हन्तवे । वव्रिवांसं महीरपः ॥
ହେ ସୋମ, ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଅ—ବୃତ୍ରକୁ ହନନ କରିବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିବା ତୁମେ; ମହାନ ଆପଃ (ଜଳ)ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଥିଲ। ଆମ ଭିତରେ ସେଇ ଶକ୍ତି ହେଅ, ଯାହା ଅବରୋଧର ଗାଠରୁ ମହା ପ୍ରବାହମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
Mantra 23
सुवीरासो वयं धना जयेम सोम मीढ्वः । पुनानो वर्ध नो गिरः ॥
ହେ ମୀଢ୍ୱଃ ସୋମ, ଆମେ ସୁବୀର—ସତ୍ୟବୀର୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ—ହୋଇ ଧନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରୁ। ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଉଥିବାବେଳେ ଆମ ଗିରଃ—ମନ୍ତ୍ରବାଣୀ—କୁ ବୃଦ୍ଧି କର; ଆମ ବାଣୀ ସତ୍ୟର ବଢୁଥିବା ଶକ୍ତି ହେଉ।
Mantra 24
त्वोतासस्तवावसा स्याम वन्वन्त आमुरः । सोम व्रतेषु जागृहि ॥
ହେ ସୋମ! ତୁମ ଆଶ୍ରୟ ଓ ତୁମ ସହାୟକ ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ବିଜୟ ଲାଭ କରୁଥିବା ସାଧକ-ଅନ୍ୱେଷକ ହେଉ। ବ୍ରତମାନେ ଜାଗ୍ରତ ରୁହ—ଆମ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ସତ୍କର୍ମରେ ପାହାରା ଦିଅ।
Mantra 25
अपघ्नन्पवते मृधोऽप सोमो अराव्णः । गच्छन्निन्द्रस्य निष्कृतम् ॥
ସୋମ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ଶତ୍ରୁତାମୟ ଚାପକୁ ହଣି ଦିଏ; ଦୋଷରହିତ ସୋମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂରେ ହଟାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଷ୍କୃତ—ମୋକ୍ଷର ଖୋଲା କ୍ଷେତ୍ର ଦିଗକୁ ସେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
Mantra 26
महो नो राय आ भर पवमान जही मृधः । रास्वेन्दो वीरवद्यशः ॥
ହେ ପବମାନ! ଆମ ପାଖକୁ ମହାନ ରାୟ—ସମୃଦ୍ଧି ଆଣ; ଶତ୍ରୁ ଚାପକୁ ହଣି ଦିଅ। ହେ ଇନ୍ଦୁ! ବୀର୍ୟସମୃଦ୍ଧ ଯଶ ଦିଅ—କର୍ମଶକ୍ତି ବହନ କରୁଥିବା ଆତ୍ମଯଶ।
Mantra 27
न त्वा शतं चन ह्रुतो राधो दित्सन्तमा मिनन् । यत्पुनानो मखस्यसे ॥
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ରାଧସ୍ (ଦାନ-ଧନ) ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅ, ସେତେବେଳେ ସେଂଖ୍ୟାରେ ଶତ ଠକ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କେବେ ହ୍ରାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। କାରଣ, ହେ ସୋମ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ପୁନାନ (ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା) ହୁଅ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଅଧିପତି ହୁଅ—ଦାନ କରିବାର ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅଚଳ ରହେ।
Mantra 28
पवस्वेन्दो वृषा सुतः कृधी नो यशसो जने । विश्वा अप द्विषो जहि ॥
ହେ ଇନ୍ଦୁ, ବଳବାନ ବୃଷଭ ସଦୃଶ, ସୁତ (ନିଷ୍ପିଡିତ) ତୁମେ ପବିତ୍ର ହୁଅ; ଆମକୁ ଯଶସ୍ବୀ ଜନ କର। ଯେମାନେ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୂର କର—ସତ୍ୟର ବିକାଶକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ଅନ୍ତର୍ଗତ ନାକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିହତ କର।
Mantra 29
अस्य ते सख्ये वयं तवेन्दो द्युम्न उत्तमे । सासह्याम पृतन्यतः ॥
ହେ ଇନ୍ଦୁ, ତୁମ ଏହି ସଖ୍ୟରେ, ତୁମ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୟୁମ୍ନ (ପ୍ରକାଶମୟ ପରାକ୍ରମ)ରେ, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆମେ ବିଜୟୀ ହେଉ। ଦୀପ୍ତ ସୋମଙ୍କର ମିତ୍ରତା-ସହାୟତାରେ ଧୃତ ହୋଇ, ବିଭାଜନର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆମେ ଅତିକ୍ରମ କରୁ।
Mantra 30
या ते भीमान्यायुधा तिग्मानि सन्ति धूर्वणे । रक्षा समस्य नो निदः ॥
ହେ ସୋମ (ଇନ୍ଦୁ), ତୋର ଯେ ଭୟଙ୍କର ଆୟୁଧ—ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଧ୍ୱଂସକ ଶକ୍ତି—ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ନିନ୍ଦକଠାରୁ ରକ୍ଷା କର। ଆମ ଭିତରର ସତ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ନାକାରର ବାଣୀଠାରୁ ଆମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରକ୍ଷା କର।
Inside Sukta 61
How it unfolds
- Where it opens
An invitation for Soma (Indu) to flow by the ‘path of approach,’ encircling the worshippers and descending with abundant currents of power (9.61.1).
- Development
Soma’s purification is unfolded as both ritual process and cosmic action: he becomes bright, forceful, and inspiration-giving, turning purification into the birth of higher light and ordered power.
- Climax
The hymn’s revelatory crest identifies Soma’s purifying flow with the manifestation of vast luminous principle—‘the great Vaiśvānara Light,’ like wondrous lightning from heaven (9.61.16).
- Where it settles
Soma is invoked in his fierce protective aspect: with sharp crushing powers he guards the community from the slanderer and the voice of denial that wounds truth (9.61.30).
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma as Indu, the bright drop, pressed and set to flow through the woolen filter (pavitra), becoming clarified, radiant, exhilarating, and life-strengthening; he is praised for bestowing joy (mada), inspiration, and victorious force.
- Cosmic functionMediator of vitality between heaven and earth: he renews strength, fertilizes creation, awakens the fires and lights (including the Vaiśvānara principle), and empowers the gods and the sacrificer for order (ṛta) and triumph.
- Inner significanceThe clarifying of consciousness: as Soma is filtered, the mind/heart is purified, luminous insight is born, and inner ‘currents’ of power descend—protecting truth in us from denial, hostility, and corrosive speech.
The seer
- Soma-pavamāna seer(s) (Anukramaṇī attribution uncertain for RV 9.61)Associated with the RV 9 Pavamāna corpus: visionary-poets who articulate Soma’s ritual purification as a cosmic and inner transformation (clarity, inspiration, victory).
Famous verses
navatīr nava
jyotir vaiśvānaraṃ bṛhat
या ते भीमान्यायुधा तिग्मानि सन्ति धूर्वणे । रक्षा समस्य नो निदः ॥Attributes of the deity
- Purifying/clarifying power (pavamāna)
- Radiance and illumination (indu, jyotis)
- Ecstatic inspiration (mada)
- Life-giving and strengthening (ojas, āyuḥ)
- Protector and crusher of hostility (tigmāni āyudhāni)
- Linked with universal fire/light (Vaiśvānara)
Also by this seer
- Pavamāna Soma hymns across Mandala 9 (general corpus attribution)
- Transmission in Anukramaṇī traditions that assign RV 9 hymns to various seer-families (e.g., Kaśyapa and others), though RV 9.61’s specific ṛṣi is not securely recoverable from the provided data
The rite, step by step
- Soma is pressed (abhisava) and mixed/strengthened according to rite.
- The juice is poured onto/through the filter (pavitra) to become pavamāna (clarified).
- Recitation/chant of Pavamāna verses accompanies the flowing and collection in vessels.
- Libations are made to the gods; Soma is offered into the fire and/or presented for ritual drinking where appropriate.
- Prayers for inspiration, protection from hostility/slander (nid), and victorious increase conclude the sequence.
Offerings
- Pressed Soma juice (primary)
- Ghee/clarified butter (ancillary offerings)
- Grain cakes or simple oblations as per soma rite context (secondary)
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified (pavamāna) through the ritual filter, asking him to bring inspiration and power, reveal great light, and protect worshippers from harm and slander.
It presents Soma’s purification as the arising of a vast universal radiance—connected with the Vaiśvānara (universal fire) principle—symbolizing awakened illumination and ordered energy.
It asks Soma’s sharp protective powers to guard the community and the seeker from hostile speech, false accusation, and inner negation that undermines truth and confidence.
Ask anything about Sukta 61 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
