
Sukta 7.21
Vasiṣṭha
Indra
Triṣṭubh (likely)
વસિષ્ઠનું આ સૂક્ત સોમપિષણ સમયે ઇન્દ્રને આવાહન કરે છે; સોમના ઉલ્લાસમાં યજ્ઞ તરફ અને કવિની સ્તુતિ તરફ ‘જાગી’ આવવા તેને પ્રેરિત કરે છે. ઇન્દ્રની વિશાળતા અને અપ્રતિરોધ્ય પરાક્રમ—ખાસ કરીને વૃત્રવધ—નું ગાન કરીને, તે વિશ્વવિજયને ઉપાસકો માટે બળ, સમૃદ્ધિ અને સતત રક્ષણ માટેની વ્યવહારિક પ્રાર્થનામાં રૂપાંતરિત કરે છે.
Mantra 1
असावि देवं गोऋजीकमन्धो न्यस्मिन्निन्द्रो जनुषेमुवोच । बोधामसि त्वा हर्यश्व यज्ञैर्बोधा नः स्तोममन्धसो मदेषु ॥
દેવસમાન ગોઋજીક—પ્રકાશ જીતનાર—સોમરસનું પિષણ પ્રગટ થયું છે; આમાં ઇન્દ્રે પોતાના જન્મથી જ વાણી ઉચ્ચારી છે. હે હર્યશ્વ (પીળા ઘોડાવાળા) ઇન્દ્ર, અમે યજ્ઞોથી તને જગાડીએ છીએ; સોમના મદોમાં અમારા માટે સ્તોત્ર તરફ જાગૃત થા.
Mantra 2
प्र यन्ति यज्ञं विपयन्ति बर्हिः सोममादो विदथे दुध्रवाचः । न्यु भ्रियन्ते यशसो गृभादा दूरउपब्दो वृषणो नृषाचः ॥
તેઓ યજ્ઞ તરફ આગળ વધે છે; બર્હિ (પવિત્ર આસન) પાથરે છે. વિદથ (સભા)માં દૃઢ-વાણી આહ્વાનો દ્વારા સોમનો આનંદ તૈયાર થાય છે. યશસ (કીર્તિ-મહિમા) ગ્રહણમાંથી નીચે ઉતરી પ્રગટ થાય છે; મનુષ્યોમાં વિહરતા વૃષણ (વૃષ-શક્તિ) સુધી પહોંચતો દૂરગામી નાદ છે.
Mantra 3
त्वमिन्द्र स्रवितवा अपस्कः परिष्ठिता अहिना शूर पूर्वीः । त्वद्वावक्रे रथ्यो न धेना रेजन्ते विश्वा कृत्रिमाणि भीषा ॥
હે ઇન્દ્ર, તું જ અપાં સ્રવિતા—જળોને મુક્ત કરનાર—કર્મોમાં સક્રિય છે; શૂર, પ્રાચીન ધારોને અહિ (સર્પ)એ ચારે તરફથી રોકી રાખી હતી. તારા કારણે તેઓ વળી ને રથિયાં જેવી વેગવંતી ધેનુઓ સમા લોટી નીકળી; સર્વ કૃત્રિમ અવરોધો ભયથી કંપે છે.
Mantra 4
भीमो विवेषायुधेभिरेषामपांसि विश्वा नर्याणि विद्वान् । इन्द्रः पुरो जर्हृषाणो वि दूधोद्वि वज्रहस्तो महिना जघान ॥
ભયંકર એવા ઇન્દ્રે પોતાના આયુધો વડે તેમને વિખેરી નાખ્યા—તેમના સર્વ નર્ય (પુરુષાર્થભર્યા) કર્મો જાણનાર. આનંદિત ઇન્દ્રે તેમના પુરો (દુર્ગો) ચકનાચૂર કર્યા; વજ્રહસ્તે મહિમાથી તેમને ધરાશાયી કર્યા.
Mantra 5
न यातव इन्द्र जूजुवुर्नो न वन्दना शविष्ठ वेद्याभिः । स शर्धदर्यो विषुणस्य जन्तोर्मा शिश्नदेवा अपि गुॠतं नः ॥
હે ઇન્દ્ર, કોઈ યાતવ (ભટકતા/આક્રમક) અમને જીતે નહિ; હે અતિશય બળવાન, વેદ્યાભિઃ (વિધિ-જ્ઞાનભરી સ્તુતિઓ) સાથેની ખાલી વંદના પણ અમને દબાવે નહિ. વાંકાં સ્વભાવવાળા જંતુના આઘાતને આર્ય (ઉદાર) દબાવી દે; શિશ્નદેવા (મિથ્યા-પૂજક) અમારા ઋતને ઘી જેમ ઢાંકી ન નાખે.
Mantra 6
अभि क्रत्वेन्द्र भूरध ज्मन्न ते विव्यङ्महिमानं रजांसि । स्वेना हि वृत्रं शवसा जघन्थ न शत्रुरन्तं विविदद्युधा ते ॥
હે ઇન્દ્ર, તારા ક્રત્વ (સંકલ્પ/ઇચ્છાશક્તિ) વડે તું વિશાળ બન્યો; ત્યાર પછી તારો મહિમા રજાંસિ (લોકો/વિશ્વ-વિસ્તારો)માં વ્યાપી ગયો. કારણ કે તું પોતાના જ શવસ (બળ) વડે વૃત્રને સંહાર્યો; તારા યુદ્ધનો અંત કોઈ શત્રુએ શોધ્યો નથી.
Mantra 7
देवाश्चित्ते असुर्याय पूर्वेऽनु क्षत्राय ममिरे सहांसि । इन्द्रो मघानि दयते विषह्येन्द्रं वाजस्य जोहुवन्त सातौ ॥
હે ઇન્દ્ર! તારી અસુર્ય (પ્રભુત્વભરી) શક્તિ માટે પ્રાચીન દેવોએ પણ તારા ક્ષત્ર (રાજસત્તા) અનુસાર બળોનું માપન કર્યું. ઇન્દ્ર અપરાજેય એવા દાનો/મઘાઓ આપે છે; વિજય-સંગ્રામમાં બળની પૂર્ણતા (વાજ) માટે તેઓ ઇન્દ્રને વારંવાર આહ્વાન કરે છે.
Mantra 8
कीरिश्चिद्धि त्वामवसे जुहावेशानमिन्द्र सौभगस्य भूरेः । अवो बभूथ शतमूते अस्मे अभिक्षत्तुस्त्वावतो वरूता ॥
કારણ કે ગાયક પણ સહાય માટે તને જ આહ્વાન કરે છે—હે ઇન્દ્ર, ઈશાન, અતિપ્રચુર સૌભાગ્ય માટે. હે શતમૂતે (સો સહાયવાળા), તું અમારો આધાર બન્યો છે; તારા આશ્રય હેઠળ આગળ ધસી જનાર માટે તું રક્ષાકવચ સમો વરુતા (રક્ષક) છે.
Mantra 9
सखायस्त इन्द्र विश्वह स्याम नमोवृधासो महिना तरुत्र । वन्वन्तु स्मा तेऽवसा समीकेऽभीतिमर्यो वनुषां शवांसि ॥
હે ઇન્દ્ર! અમે સર્વદા તારા સખા બની રહીએ; નમસ્કારથી વૃદ્ધિ પામતા, તારી મહિમાથી પાર ઉતરીએ. સામસામેના મુકાબલામાં તારી સહાયથી પ્રયત્નશીલ આર્યના બળો ભયના ધાવાને જીતે—અને વિજય મેળવે.
Mantra 10
स न इन्द्र त्वयताया इषे धास्त्मना च ये मघवानो जुनन्ति । वस्वी षु ते जरित्रे अस्तु शक्तिर्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
હે ઇન્દ્ર, તારી તરફ દોડતી પ્રેરક ઇષા અમારે માટે સ્થાપિત કર; અને તારા સ્વ-સ્વરૂપથી તે દાતાઓ માટે પણ, જે મહાન દાતા બની શક્તિઓને પ્રજ્વલિત કરે છે. તારા સ્તુતિકાર માટે ધનસમૃદ્ધ અને સ્થિર શક્તિ રહે; અને તમે અમને સદા સ્વસ્તિભિઃ—કલ્યાણના સુસંગત આશીર્વાદોથી—રક્ષા કરો.
It calls Indra to the soma offering, praises his vast power and Vṛtra-slaying victory, and asks him to grant strength, prosperity, and ongoing protection to the worshippers.
In Vedic poetry, “awaken” means to rouse the deity to attend the sacrifice and respond to praise—especially in the energizing context of soma (andhas) and stoma (hymn).
It asks Indra to establish a strong inner impulse (iṣ) toward him, give the praiser lasting capacity and richness (śakti/vasu), and protect the community always with svasti (well-being).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.