Rig Veda 7.21.3: Mandala 7, Sukta 21, Mantra 3

Sukta 7.21

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमिन्द्र स्रवितवा अपस्कः परिष्ठिता अहिना शूर पूर्वीः । त्वद्वावक्रे रथ्यो न धेना रेजन्ते विश्वा कृत्रिमाणि भीषा ॥

Transliteration

tvámindra srávitavā́ apáskaḥ páriṣṭhitā́ áhīnā śūra pū́rvīḥ | tvád vāvakre rathyò ná dhénā réjante víśvā kṛtrímāṇi bhīṣā́ ||

Translation

હે ઇન્દ્ર, તું જ અપાં સ્રવિતા—જળોને મુક્ત કરનાર—કર્મોમાં સક્રિય છે; શૂર, પ્રાચીન ધારોને અહિ (સર્પ)એ ચારે તરફથી રોકી રાખી હતી. તારા કારણે તેઓ વળી ને રથિયાં જેવી વેગવંતી ધેનુઓ સમા લોટી નીકળી; સર્વ કૃત્રિમ અવરોધો ભયથી કંપે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• स्रवितवा: to stream/flow forth
• स्रवितवा: प्रयोजन/क्रिया-विशेषण (infinitival complement)
• Type: Verb (infinitive)
• Root: √स्रु (स्रवति) + तवा (तुमुन्-प्रत्ययः; Vedic infinitive)

• अपस्कः: active in deeds / working
• अपस्कः: कर्तृ (त्वम्…अपस्कः—विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपस् (प्रातिपदिक; ‘work, deed’) + क (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-आधारित विशेषण)

• परिष्ठिताः: standing around / surrounding
• परिष्ठिताः: कर्तृ (पूर्वीः—विशेषण)
• Type: Participle/Adjective
• Root: परि-√स्था (तिष्ठति) → परिष्ठित (कृत-प्रत्यय; PPP)

• अहिना: with the serpent (Ahi)
• अहिना: करण
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• शूर: O hero
• शूर: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: शूर (प्रातिपदिक)

• पूर्वीः: many former/ancient (ones)
• पूर्वीः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)

• त्वत्: from thee
• त्वत्: अपादान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वावक्रे: has chosen / has preferred
• वावक्रे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृणोति/वृणुते ‘to choose, prefer’) with reduplication (वा-व-) ; perfect/middle form

• रथ्यः: chariot-going / of the chariot
• रथ्यः: कर्तृ (धेना—विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रथ्य (प्रातिपदिक; ‘belonging to a chariot, chariot-going’)

• न: like
• न: सम्बन्ध (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• धेना: a milch-cow
• धेना: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• रेजन्ते: tremble / quake
• रेजन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रज्/√रञ्ज् (Vedic: ‘to tremble, quiver, shake’) → रेजते

• विश्वा: all (things)
• विश्वा: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• कृत्रिमाणि: contrivances / artifices
• कृत्रिमाणि: कर्तृ (विश्वा…कृत्रिमाणि—apposition)
• Type: Noun/Adjective (substantivized)
• Root: कृत्रिम (प्रातिपदिक; ‘artificial, fabricated’; in RV often ‘wrought/contrived devices, stratagems’)

• भीषा: through fear / in dread
• भीषा: करण
• Type: Noun
• Root: भीषा (प्रातिपदिक; from √भी ‘to fear’)