
Sukta 6.22
Bharadvāja Bārhaspatya
Indra
Triṣṭubh (probable; needs verification)
આ સૂક્ત સર્વત્ર આવાહનયોગ્ય એવા ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે—તે સત્યસ્વરૂપ, વૃષભસમાન પરાક્રમી, અને અનેક પ્રભાવશાળી માયાશક્તિઓ (માયાઃ)નો અધિપતિ છે. અચળ લાગતું પણ ભેદી નાખવું અને બંધાયેલને મુક્ત કરવું જેવી તેની અપ્રતિહત કૃત્યોનું સ્મરણ કરે છે; ત્યારબાદ યજ્ઞમાં, નિયુત્ (યુક્ત શક્તિઓ/વાહનબળ) સાથે ઇન્દ્રને આવવા માટે સીધું આમંત્રણ આપે છે. યજ્ઞમાં રક્ષા, વિજય અને વરદાનપ્રાપ્તિ માટે સ્તવન તથા વિધિસંમત આવાહન—આ જ તેનો હેતુ છે.
Mantra 1
य एक इद्धव्यश्चर्षणीनामिन्द्रं तं गीर्भिरभ्यर्च आभिः । यः पत्यते वृषभो वृष्ण्यावान्त्सत्यः सत्वा पुरुमायः सहस्वान् ॥
જે એકમાત્ર સર્વ જનસમુદાયો દ્વારા સાચે હવનીય છે—તે ઇન્દ્રને હું આ ગીર્ભિઃ (સ્તુતિ-વચનો) વડે અભ્યર્ચું છું. જે વृषભ—વૃષણ્યવાન્ (વીર્યસભર) બળવાન બળદ સમ શાસન કરે છે; સત્યઃ સત્વા—સત્ય સ્વરૂપે સ્થિત સત્તા, પુરુમાયઃ—અਨੇક કાર્યકુશળ, અને સહસ્વાન્—મહાશક્તિમાન.
Mantra 2
तमु नः पूर्वे पितरो नवग्वाः सप्त विप्रासो अभि वाजयन्तः । नक्षद्दाभं ततुरिं पर्वतेष्ठामद्रोघवाचं मतिभिः शविष्ठम् ॥
તેને જ અમારા પૂર્વ પિતરો—નવગ્વાઃ, સાત વિપ્રાસઃ—વાજની પૂર્ણતા માટે અભિ વાજયંતઃ (આગ્રહપૂર્વક પ્રયત્ન કરતા) પ્રાપ્ત થયા. અદાભં—અપરાજેય, તતુરિં—વિજયી, પર્વતેષ્ઠામ—પર્વતશિખરો પર સ્થિત; અદ્રોઘવાચં—અવિશ્વાસઘાત રહિત વાણીવાળો; અને મતિભિઃ—એકાગ્ર ચિંતનોથી શવિષ્ઠમ—સર્વાધિક બળવાન.
Mantra 3
तमीमह इन्द्रमस्य रायः पुरुवीरस्य नृवतः पुरुक्षोः । यो अस्कृधोयुरजरः स्वर्वान्तमा भर हरिवो मादयध्यै ॥
અમે તેને જ—ઇન્દ્રને—આ સમૃદ્ધિભર્યા ધન માટે શોધીએ છીએ: જે બહુ વીરોથી યુક્ત, નરોથી પરિપૂર્ણ, અને વૃદ્ધિમાં પ્રચુર છે. જે દાનમાં અચૂક, અજર, અને સ્વર્ગીય પ્રકાશ (સ્વર્) ધરાવનાર છે—હે હરિવો (તામ્ર અશ્વોના સ્વામી), તેને અહીં લાવી દે, અમારા બળના આનંદોત્સવ (માદયધ્યૈ) માટે.
Mantra 4
तन्नो वि वोचो यदि ते पुरा चिज्जरितार आनशुः सुम्नमिन्द्र । कस्ते भागः किं वयो दुध्र खिद्वः पुरुहूत पुरूवसोऽसुरघ्नः ॥
હે ઇન્દ્ર, અમને સ્પષ્ટ કહી દે: જો પ્રાચીન કાળમાં પણ સ્તોતાઓએ તારો સુમ્ન (કૃપા) પ્રાપ્ત કર્યો હતો, તો હવે અમારો તારો કયો ભાગ છે? અમારા પિષિત પ્રયત્ન માટે કયું પોષક બળ? હે પુરુહૂત, પુરૂવસુ, અસુરઘ્ન—શત્રુ શક્તિઓના સંહારક!
Mantra 5
तं पृच्छन्ती वज्रहस्तं रथेष्ठामिन्द्रं वेपी वक्वरी यस्य नू गीः । तुविग्राभं तुविकूर्मिं रभोदां गातुमिषे नक्षते तुम्रमच्छ ॥
તેને હું પૂછું છું—વજ્રહસ્ત, રથેષ્ઠ, ઇન્દ્રને; મારી કંપતી, વળાંકદાર વાણી (ગીર) હવે તેની તરફ ધસી જાય છે. તુવિગ્રાભ—મહાબાહુ પકડવાળો, તુવિકૂર્મિ—બહુ આગળ વધનાર, રભોદા—ઉગ્ર બળ આપનાર—તે ઉગ્ર પુરુષ સુધી, માર્ગ (ગાતુ) શોધતી, પહોંચે છે.
Mantra 6
अया ह त्यं मायया वावृधानं मनोजुवा स्वतवः पर्वतेन । अच्युता चिद्वीळिता स्वोजो रुजो वि दृळ्हा धृषता विरप्शिन् ॥
આ (શક્તિ) વડે જ—માયાથી વધતો, મન જેટલો ઝડપી, પોતાના તેજમાં બળવાન—(ઇન્દ્રે) પર્વત સાથે અચળ અને બંધાયેલા (શત્રુઓ/અવરોધો)ને પણ ભેદી નાખ્યા. સ્વજ ઓજથી તેણે દૃઢપણે પકડાયેલા બંધનોને તોડી નાંખ્યા—ધૈર્યપૂર્વક, હે વિશાળ-કર્મશક્તિધારી.
Mantra 7
तं वो धिया नव्यस्या शविष्ठं प्रत्नं प्रत्नवत्परितंसयध्यै । स नो वक्षदनिमानः सुवह्मेन्द्रो विश्वान्यति दुर्गहाणि ॥
તેને—અતિ બળવાનને—નવીન ધીથી અમે પ્રાચીનને પ્રાચીન રીતથી પરિતઃ આવરીએ, ઉપાસીએ. નિરહંકાર ઇન્દ્ર અમને સુપથેથી વહન કરે; સર્વ દુર્ગમ માર્ગો પાર કરાવી દે.
Mantra 8
आ जनाय द्रुह्वणे पार्थिवानि दिव्यानि दीपयोऽन्तरिक्षा । तपा वृषन्विश्वतः शोचिषा तान्ब्रह्मद्विषे शोचय क्षामपश्च ॥
દ્રોહી જન સામે પૃથ્વીજન્ય, દિવ્ય અને અંતરિક્ષીય (અગ્નિઓ) પ્રજ્વલિત થાઓ. હે વૃષભ, સર્વ દિશાઓમાં તમારી જ્વાળાથી દહો; બ્રહ્મદ્વેષીઓને દાઝાવો—તેમના માટે ધરતી અને જળને પણ દાઝાવો.
Mantra 9
भुवो जनस्य दिव्यस्य राजा पार्थिवस्य जगतस्त्वेषसंदृक् । धिष्व वज्रं दक्षिण इन्द्र हस्ते विश्वा अजुर्य दयसे वि मायाः ॥
હે ઇન્દ્ર, દિવ્ય જનનો અને પૃથ્વી પરના ચલિત જગતનો તેજસ્વી-દર્શી રાજા! તું તારા જમણા હાથે વજ્ર-શક્તિને ધારણ કર. અજર (અવિનાશી) હે, તારી સર્વ માયાઓ—કાર્યસાધક રચનાશક્તિઓ—અમારા માટે પ્રકાશનું વિશાળ કાર્ય બની રહે એમ વહેંચી ને વરસાવ.
Mantra 10
आ संयतमिन्द्र णः स्वस्तिं शत्रुतूर्याय बृहतीममृध्राम् । यया दासान्यार्याणि वृत्रा करो वज्रिन्त्सुतुका नाहुषाणि ॥
હે ઇન્દ્ર, અમારી પાસે નજીક આવ અને અમારે માટે શત્રુ-તૂર્ય (શત્રુઓને જીતવા) માટે વિશાળ, અવિભ્રમ, અક્ષુણ્ણ સ્વસ્તિ જોડ. જેના દ્વારા, હે વજ્રિન, દાસ-પ્રતિરોધો અને આર્યને અવરોધતી વૃત્રી રચનાઓ—સુતુકા, નાહુષાણિ—ને સહેલાઈથી હાંકી કાઢી શકાય તેવી બનાવી દે, જેથી આર્યભાવ વિજયમાં આગળ વધે.
Mantra 11
स नो नियुद्भिः पुरुहूत वेधो विश्ववाराभिरा गहि प्रयज्यो । न या अदेवो वरते न देव आभिर्याहि तूयमा मद्र्यद्रिक् ॥
હે પુરુહૂત વેધા, નિયુત્ (જોડાયેલી શક્તિઓ) સાથે અને સર્વ-વાંછનીય વરદાનો સાથે અમારી પાસે આવ, હે યજ્ઞમાં ત્વરિત. આ શક્તિઓને કોઈ અદેવ પસંદ કરી શકતો નથી, ન તો દેવો પણ (તારા અનુમોદન વિના); એ જ શક્તિઓ સાથે તું ઝડપથી અમારી આનંદમય દૃષ્ટિ તરફ આવ અને સોમ-આનંદનું પાન કર.
It is a praise-and-invocation hymn to Indra, declaring him the foremost god to be called by all peoples, recalling his power to break obstacles, and inviting him to come quickly to the sacrifice with boons.
In Vedic poetry, “bull” symbolizes overflowing strength, leadership, and virile energy. Here it highlights Indra’s commanding force and his ability to rule and protect.
Niyut refers to Indra’s yoked powers or harnessed energies (often imagined as teams that bring him swiftly). The hymn asks him to arrive with these powers and with every desirable gift for the worshipper.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.