Rig Veda Sukta 23
Mandala 6Sukta 2310 Mantras

Sukta 23

Sukta 6.23

Rishi

Bharadvāja Bārhaspatya

Devata

Indra

Chandas

Triṣṭubh (probable)

આ સૂક્ત સદા સચેત બલના અધિપતિ ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે. સોમપિષણ (સોમ દબાવવાની ક્રિયા) અને ભારદ્વાજ ઋષિઓના પ્રેરિત સ્તોત્રો તરફ તે આકર્ષાય છે એમ કહે છે. તે પોતાના પિંગળ અશ્વો સાથે આવે, વજ્ર ધારણ કરે, અને ઉપાસકોને શાંતિદાયક સમૃદ્ધિ, રક્ષણ તથા ‘સર્વકામ્ય’ એવી સર્વઇચ્છિત સમૃદ્ધિ અર્પે એવી પ્રાર્થના કરે છે.

Mantras

Mantra 1

सुत इत्त्वं निमिश्ल इन्द्र सोमे स्तोमे ब्रह्मणि शस्यमान उक्थे । यद्वा युक्ताभ्यां मघवन्हरिभ्यां बिभ्रद्वज्रं बाह्वोरिन्द्र यासि ॥

સોમ પિષાય ત્યારે તું સર્વથા સાવધાન રહે છે, હે ઇન્દ્ર—સોમસ્તોત્રમાં, બ્રહ્મવચનમાં અને ઉચ્ચારિત ઉક્થમાં તારી સ્તુતિ થાય છે. અથવા, હે મઘવન, તારા બે હરિઓ (તામ્રવર્ણ અશ્વો) જોડાયેલા હોય ત્યારે, બાહુઓ પર વજ્ર ધારણ કરીને, હે ઇન્દ્ર, તું અહીં આવે છે.

Mantra 2

यद्वा दिवि पार्ये सुष्विमिन्द्र वृत्रहत्येऽवसि शूरसातौ । यद्वा दक्षस्य बिभ्युषो अबिभ्यदरन्धयः शर्धत इन्द्र दस्यून् ॥

અથવા દૂરસ્થ દ્યૌમાં, હે ઇન્દ્ર, તું વૃત્રહત્યામાં—અવરોધના સંહાર માટે, શૂરવિજય માટે—બળવાન થયો છે; અથવા, નિર્ભય બની, તારી શક્તિ અને દક્ષતાથી ભયભીત દસ્યુઓના ટોળાંને તું વશમાં કર્યા. તેથી પ્રકાશના યુદ્ધમાં તું અમારો સહાયક છે.

Mantra 3

पाता सुतमिन्द्रो अस्तु सोमं प्रणेनीरुग्रो जरितारमूती । कर्ता वीराय सुष्वय उ लोकं दाता वसु स्तुवते कीरये चित् ॥

પિષાયેલો સોમ ઇન્દ્ર પીવે; ઉગ્ર નેતા, પોતાની રક્ષાથી જરિતાને આગળ ધપાવનાર. જે સારા રીતે પિષે તે વીર માટે તે વિશાળ લોક (વિસ્તૃત અવકાશ) રચે; અને સ્તુતિ કરનાર કવિને પણ—કીર્તિ માટે—વસુ (ધન-સંપત્તિ) આપે.

Mantra 4

गन्तेयान्ति सवना हरिभ्यां बभ्रिर्वज्रं पपिः सोमं ददिर्गाः । कर्ता वीरं नर्यं सर्ववीरं श्रोता हवं गृणतः स्तोमवाहाः ॥

તે આવે છે; તે જાય છે—હરિ (તામ્રવર્ણ) અશ્વો સાથે સવન-યજ્ઞના સોમપાનસ્થાને. વજ્રધારી, સોમ પીને, ગવો/કિરણો (પ્રકાશ) દાન કરનાર. તે વીરને—નર્ય, સર્વવીરને—રચે છે; સ્તોત્ર ગાતા ગૃણતના હવનને તે સાંભળે છે—સ્તોમવાહ (સ્તુતિ વહન કરનાર) તે જ છે.

Mantra 5

अस्मै वयं यद्वावान तद्विविष्म इन्द्राय यो नः प्रदिवो अपस्कः । सुते सोमे स्तुमसि शंसदुक्थेन्द्राय ब्रह्म वर्धनं यथासत् ॥

અસ્મૈ—તેને માટે—અમે જે સાચે પસંદ કરવા યોગ્ય છે તે જ શોધીએ, પસંદ કરીએ: ઇન્દ્ર માટે, જે અમારો પરમ દ્યૌ (પ્રદિવ)માંથી કાર્યકર્તા, સહાયક છે. સુત સોમમાં અમે સ્તુતિ કરીએ; ઉક્થ-શંસમાં ઘોષણા કરીએ—જેથી ઇન્દ્ર માટે બ્રહ્મ (મંત્રવાણી) શક્તિનો વધારો બને, યથાવત્.

Mantra 6

ब्रह्माणि हि चकृषे वर्धनानि तावत्त इन्द्र मतिभिर्विविष्मः । सुते सोमे सुतपाः शंतमानि राण्ड्या क्रियास्म वक्षणानि यज्ञैः ॥

કારણ કે તું જ બ્રહ્માણિ (મંત્રો) ને વર્ધન—શક્તિવર્ધક—રૂપે રચ્યાં છે; એટલા સુધી, હે ઇન્દ્ર, અમારી મતીઓ (વિચારો/ભાવ) વડે અમે તને વરણીય માનીએ છીએ. હે સુતસોમપા, યજ્ઞો દ્વારા અમારે માટે શંતમ—અતિ શાંતિદાયક—સમૃદ્ધિઓ, અને રાંડ્યા—સમૃદ્ધ, વહન કરનારા—ભોગો/આનંદો સિદ્ધ કર; જે અમને આગળ ધપાવે.

Mantra 7

स नो बोधि पुरोळाशं रराणः पिबा तु सोमं गोऋजीकमिन्द्र । एदं बर्हिर्यजमानस्य सीदोरुं कृधि त्वायत उ लोकम् ॥

હે ઇન્દ્ર, ગો-ઋજીક (ગવ્યો તેજ ધરાવતો) સોમ પા; પુરોળાશ (યજ્ઞ-પિંડ)માં આનંદિત થઈ અમારાં માટે જાગૃત થા. યજમાનના આ બર્હિ (પવિત્ર આસન) પર બેસ; તને અભિમુખ થનાર માટે લોક-વિસ્તારને વિશાળ કર.

Mantra 8

स मन्दस्वा ह्यनु जोषमुग्र प्र त्वा यज्ञास इमे अश्नुवन्तु । प्रेमे हवासः पुरुहूतमस्मे आ त्वेयं धीरवस इन्द्र यम्याः ॥

હે ઉગ્ર ઇન્દ્ર, અનુજોષ (અંતરના સંમતિભર્યા આનંદ)માં મન્દસ્વ—પ્રસન્ન થા અને વિસ્તર. આ અમારા યજ્ઞકર્મો તને પ્રાપ્ત થાય અને તને પકડી લે. હે પુરુહૂત, અમારા આ હ્વાસ (આહ્વાનો) અંદરથી તારી તરફ આગળ ધપે; હે ઇન્દ્ર, સહાય માટે આ ધીરવસ (પ્રકાશિત વિચાર) તારી સાથે જોડાય.

Mantra 9

तं वः सखायः सं यथा सुतेषु सोमेभिरीं पृणता भोजमिन्द्रम् । कुवित्तस्मा असति नो भराय न सुष्विमिन्द्रोऽवसे मृधाति ॥

હે સખાઓ, સુત સોમોના પાનોથી યજ્ઞોમાં જેમ થાય તેમ, ભોગી ઇન્દ્રને ભરપૂર કરીને પૂર્ણ કરો. નિશ્ચયે તે અમારા ભરાણે—સમૃદ્ધિ લાવવાના કાર્યમાં—હાજર રહેશે; સારા રીતે સોમ પિષનારને ઇન્દ્ર સહાયમાં કદી નિષ્ફળ કરતો નથી.

Mantra 10

एवेदिन्द्रः सुते अस्तावि सोमे भरद्वाजेषु क्षयदिन्मघोनः । असद्यथा जरित्र उत सूरिरिन्द्रो रायो विश्ववारस्य दाता ॥

આ રીતે જ ઇન્દ્ર સોમના સુત (પિષિત) રસથી ભરદ્વાજોમાં સ્તુત થાય છે; ત્યાં તે મઘવન્—ઉદાર દાતા—રૂપે નિવાસ કરે છે. જેમ સ્તોતાને, તેમ જ સૂરી (પ્રકાશમાન દાતા)ને પણ તે અનુકૂળ રહે; ઇન્દ્ર સર્વ-વાંછનીય રાય (સમૃદ્ધિ)નો દાતા છે.

Frequently Asked Questions

It is a hymn inviting Indra to the Soma-pressing and praising him as the vajra-bearing giver who responds to sacred speech and grants strength, peace, and prosperity.

Because the hymn presents Soma-offering and inspired recitation as the means that ‘strengthen’ and attract Indra—making divine help present through yajña and praise.

It asks for peace-giving prosperities, rich enjoyments that carry life forward, protection for the worshipper, and “all-desirable” abundance bestowed by Indra.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App