
Sukta 5.46
Atri (Ātreya tradition) (book 5 general attribution; RV 5.46 hymn attribution follows the same family tradition)
All-gods/Guiding Intelligence (implicit); verse foregrounds the inner leader ‘vidvān’ rather than a single named deity
Triṣṭubh (probable; verify metrically)
આ આત્રેય પરંપરાનું સૂક્ત યજમાનના પ્રવાસ માટે માર્ગદર્શન, રક્ષણ અને ઋત (યોગ્ય ગતિ/ધર્મનિયમ) ની સમન્વિત શક્તિઓ રૂપે વિશ્વે દેવાઃને આહ્વાન કરે છે. તે શરૂઆતમાં આંતરિક ‘જાણનાર’ (વિદ્વાન) પોતાને અશ્વની જેમ જોડીને માર્ગો પર સીધું આગળ દોરી જાય છે એવી પ્રબળ છબી આપે છે; પછી મરુત, બૃહસ્પતિ, પૂષન અને આદિત્યોને સર્વસમાવેશક રીતે બોલાવે છે; અને અંતે દેવપત્નીઓને (દેવતાઓની સહચરી દેવીઓ) જાગૃત કરીને દિવ્ય લયને ગતિમાં મૂકે છે.
Mantra 1
हयो न विद्वाँ अयुजि स्वयं धुरि तां वहामि प्रतरणीमवस्युवम् । नास्या वश्मि विमुचं नावृतं पुनर्विद्वान्पथः पुरएत ऋजु नेषति ॥
જાણકાર અશ્વ સમ હું પોતે જ જુએ પર જોડાઉં છું; સહાય ઇચ્છતી, વિજયી શક્તિને હું આગળ વહન કરું છું. હું તેની મુક્તિ ઇચ્છતો નથી, ન તો પાછું વળવું; માર્ગોને જાણનાર, આગળ ચાલતો પુરએત, ફરી સીધું કરીને પથ પર નેવે છે.
Mantra 2
अग्न इन्द्र वरुण मित्र देवाः शर्धः प्र यन्त मारुतोत विष्णो । उभा नासत्या रुद्रो अध ग्नाः पूषा भगः सरस्वती जुषन्त ॥
અગ્નિ, ઇન્દ્ર, વરુણ, મિત્ર—દેવો; મરુતોનો શર્ધ (સમૂહ) અને વિષ્ણુ પણ—આગળ આવી પ્રગટ થાય. બંને નાસત્ય (અશ્વિનીકુમાર), રુદ્ર અને દેવશક્તિઓ; પૂષણ, ભગ, સરસ્વતી—અમારા પર અને અમારી આહુતિ પર પ્રસન્ન થાય, તેને સ્વીકારે.
Mantra 3
इन्द्राग्नी मित्रावरुणादितिं स्वः पृथिवीं द्यां मरुतः पर्वताँ अपः । हुवे विष्णुं पूषणं ब्रह्मणस्पतिं भगं नु शंसं सवितारमूतये ॥
હું ઇન્દ્ર-અગ્નિ, મિત્ર-વરુણ, અદિતિ, સ્વઃ (પ્રકાશમય લોક); પૃથ્વી અને દ્યૌ (આકાશ), મરુતો, પર્વતો, અપઃ (જળ)—ને આહ્વાન કરું છું. સહાય માટે હું વિષ્ણુ, પૂષણ, બ્રહ્મણસ્પતિ, ભગ, સ્તુતિ-વાણી (શંસ) અને સવિતૃને પણ બોલાવું છું.
Mantra 5
उत त्यन्नो मारुतं शर्ध आ गमद्दिविक्षयं यजतं बर्हिरासदे । बृहस्पतिः शर्म पूषोत नो यमद्वरूथ्यं वरुणो मित्रो अर्यमा ॥
અને તે મરુતોનો શર્ધ—દિવિક્ષય (પ્રકાશમય ઊંચાઈઓમાં નિવાસી)—અમારી પાસે આવે; યજનીય, અમારી આહુતિને યોગ્ય, અને બર્હિ (પવિત્ર આસન) પર બેસે. બૃહસ્પતિ અમને શર્મ (શાંતિ-આશ્રય) આપે; પૂષણ પણ અમને માર્ગે દોરે; અને વરુણ, મિત્ર, અર્યમા—અમને વરૂથ્ય (રક્ષાત્મક) વિશાળતા, યાત્રા માટે નિશ્ચિત આશ્રય આપે.
Mantra 6
उत त्ये नः पर्वतासः सुशस्तयः सुदीतयो नद्यस्त्रामणे भुवन् । भगो विभक्ता शवसावसा गमदुरुव्यचा अदितिः श्रोतु मे हवम् ॥
અને તે દૃઢ શક્તિઓ—પર્વતો—સુપ્રશંસિત, તથા તેજસ્વી પ્રવાહવાળી નદીઓ, અમારા રક્ષણકર્તા બને. સુખ-સંપત્તિનો વિભાજક ભગ, બળ અને સહાય સાથે અમારી પાસે આવે; અને વિશાળગામી અદિતિ મારી હવન-પોકાર સાંભળે, અને અમારે માટે અખંડ સ્વતંત્રતાનો માર્ગ ખુલ્લો કરે.
Mantra 7
देवानां पत्नीरुशतीरवन्तु नः प्रावन्तु नस्तुजये वाजसातये । याः पार्थिवासो या अपामपि व्रते ता नो देवीः सुहवाः शर्म यच्छत ॥
દેવોના પત્ની એવા દેવીઓ, કૃપામાં ઉત્સુક, અમારું રક્ષણ કરે; દબાણભરી યુદ્ધ-ઘડીમાં અને બળની પૂર્ણતા જીતવા માટે અમને આગળ ધપાવે. જે પૃથ્વી-સંબંધિત છે અને જે જળોના વ્રત-નિયમમાં નિવાસ કરે છે—એ સહેલાઈથી આહ્વાન કરી શકાય તેવી દેવીશક્તિઓ અમને શર્મ, શાંતિ અને સુરક્ષિત આશ્રય આપે.
Mantra 8
उत ग्ना व्यन्तु देवपत्नीरिन्द्राण्यग्नाय्यश्विनी राट् । आ रोदसी वरुणानी शृणोतु व्यन्तु देवीर्य ऋतुर्जनीनाम् ॥
અને દેવપત્ની એવી દિવ્ય સ્ત્રીઓ પ્રકાશમય ક્રિયામાં જાગૃત થાય—ઇન્દ્રાણી, અગ્નાયી, અશ્વિની, રાજસત્તાસમાન શક્તિ. વરુણાની, દ્યાવા-પૃથિવી સાથે, અમારો સ્વર સાંભળે. જન્મો અને બનવાઓના સત્ય ઋતુ—ઋતના સમયે—દેવીઓ ગતિમાન થાય.
It asks for right guidance and forward progress on life’s path, along with protection and peace from a coordinated assembly of divine powers (the All-Gods).
It portrays disciplined inner intelligence as the leader: the seeker ‘yokes’ themselves to the work and moves straight ahead without turning back or dropping the effort.
They are the goddesses understood as consorts or complementary powers of the gods (such as Indrāṇī, Agnāyī, Aśvinī, Varuṇānī), invoked to awaken and set the divine energies in motion in the right season (ṛtu).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.