
Sukta 2.18
Gṛtsamada (Bhārgava) (traditional for RV 2.18)
Indra (hymn context), with chariot imagery central
Triṣṭubh (probable)
ઇન્દ્રને અર્પિત આ સ્તુતિમાં ઉષા સાથે જોડાયેલો “નવો રથ” સ્મરાય છે—તેના બહુવિધ જુઆ, લગામો અને હલકાં (ચાપાં) જેવા પ્રતીકાત્મક અંગો સાથે—અને કવિઓની આહુતિઓ તથા પ્રેરિત વિચારથી તે અતિશય ઝડપી બને એવી પ્રાર્થના થાય છે. સોમપાન માટે ઇન્દ્રને વધુ ને વધુ સંખ્યામાં અને પ્રચંડ બળ સાથે તાત્કાલિક આમંત્રિત કરવામાં આવે છે; તેની આવક યજમાનોને વિજય, રક્ષા અને યોગ્ય ભાગ (ભગ) સુનિશ્ચિત કરે છે. અંતે સ્તુતિ દક્ષિણા (યાજ્ઞિક દાન) અને સામૂહિક સમૃદ્ધિ તરફ વળે છે: દાનધારા વહેતી રહે, સભામાં વાણી “વિસ્તૃત” બને, અને પ્રજાને શૂરવીર સંતાન પ્રાપ્ત થાય.
Mantra 1
प्राता रथो नवो योजि सस्निश्चतुर्युगस्त्रिकशः सप्तरश्मिः । दशारित्रो मनुष्यः स्वर्षाः स इष्टिभिर्मतिभी रंह्यो भूत् ॥
પ્રાતઃકાળે નવો રથ જોડાયો છે—સસ્નિ (હાર્નેસ) ધારણ કરતો, ચતુર્યુગ (ચાર જોડ)વાળો, ત્રિકશ (ત્રિ-ચાબુક) અને સપ્તરશ્મિ (સાત લગામ)વાળો. દશારિત્ર (દસ હાંકા/ચપ્પુ)વાળો, માનુષ્ય, સ્વર્ષાઃ (સૂર્યલોક-વિજયી); તે અમારી ઇષ્ટિ (યજ્ઞાર્પણ) અને મતિ (ચિંતન-પ્રેરણા)થી અમને વહન કરવા ઝડપી બને.
Mantra 2
सास्मा अरं प्रथमं स द्वितीयमुतो तृतीयं मनुषः स होता । अन्यस्या गर्भमन्य ऊ जनन्त सो अन्येभिः सचते जेन्यो वृषा ॥
તે આ પ્રથમ કાર્ય માટે યોગ્ય છે; તે જ બીજા માટે, અને ત્રીજા માટે પણ—માનવોમાં વસતો તે હોતૃ છે. એક બીજાના ગર્ભને જનમાવે છે; અને તે જ જન્ય વृषભ, અન્ય સૌ સાથે સંયુક્ત થઈ, શક્તિઓને એક જ કાર્યમાં જોડે છે.
Mantra 3
हरी नु कं रथ इन्द्रस्य योजमायै सूक्तेन वचसा नवेन । मो षु त्वामत्र बहवो हि विप्रा नि रीरमन्यजमानासो अन्ये ॥
ઇન્દ્રના બે હરિત (તામ્રવર્ણ) અશ્વોને હું ખરેખર તેના રથમાં, તેના આગમન માટે, નવા અને સુઘડ સૂક્ત-વચનથી જોડું છું. અહીં ઘણા વિપ્રો તને ભટકાવી ન દે—અન્ય યજમાન, અન્ય—પોતાના આહ્વાનથી તને ખેંચતા.
Mantra 4
आ द्वाभ्यां हरिभ्यामिन्द्र याह्या चतुर्भिरा षड्भिर्हूयमानः । आष्टाभिर्दशभिः सोमपेयमयं सुतः सुमख मा मृधस्कः ॥
હે ઇન્દ્ર, બે હરિઓ સાથે આવ; ચાર સાથે આવ; છ સાથે પણ—જ્યારે તને આહ્વાન કરવામાં આવે. આઠ સાથે, દસ સાથે સોમપાન માટે આવ: અહીં આ સુત (પિષિત) સોમ છે. હે સુમખ (સુયજ્ઞ), અમામાં હિંસા લાવનાર ન થા.
Mantra 5
आ विंशत्या त्रिंशता याह्यर्वाङा चत्वारिंशता हरिभिर्युजानः । आ पञ्चाशता सुरथेभिरिन्द्रा षष्ट्या सप्तत्या सोमपेयम् ॥
વીસ સાથે, ત્રીસ સાથે અમારી તરફ આવ; ચાળીસ સાથે પણ આવ—તારા હરિ (તામ્રવર્ણ ઘોડા/શક્તિઓ) જોડીને. હે ઇન્દ્ર, પચાસ સાથે સુ-રથો (સારા રથો) સાથે આવ; સાઠ સાથે, સિત્તેર સાથે સોમપેય (સોમપાન) માટે આવ—તારું અવતરણ વિશાળ અને પૂર્ણ થાઓ.
Mantra 6
आशीत्या नवत्या याह्यर्वाङा शतेन हरिभिरुह्यमानः । अयं हि ते शुनहोत्रेषु सोम इन्द्र त्वाया परिषिक्तो मदाय ॥
એંસી સાથે, નેવ્વે સાથે અમારી તરફ આવ; સો હરિ (તામ્રવર્ણ ઘોડા/શક્તિઓ) દ્વારા વહન થતો આવ. કારણ કે આ સોમ તારા માટે છે—શુનહોત્ર યજ્ઞોમાં, હે ઇન્દ્ર—આનંદ (મદ) માટે ચારે તરફથી પરિષિક્ત, અર્પિત.
Mantra 8
न म इन्द्रेण सख्यं वि योषदस्मभ्यमस्य दक्षिणा दुहीत । उप ज्येष्ठे वरूथे गभस्तौ प्रायेप्राये जिगीवांसः स्याम ॥
મારું ઇન્દ્ર સાથેનું સખ્ય તૂટે નહિ; તેની દક્ષિણા—ધર્મપૂર્વક દાન આપતી શક્તિ—અમારા માટે દૂધ દોહે. જ્યેષ્ઠ, પરમ વરૂથ (રક્ષણ)માં, તેની ગભસ્ત (હાથ/પકડી)માં નજીકથી ધારણ થયેલા, પ્રત્યેક પ્રસ્થાન-પ્રત્યેક પ્રસ્થાને અમે વારંવાર વિજયી બન્યા રહીએ.
Mantra 9
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
હવે, હે ઇન્દ્ર, ગાયક માટે તારા વરદાનના પ્રતિઉત્તરરૂપે સમૃદ્ધિથી ભરપૂર તે દક્ષિણા (દાન) દોહાય, ફળ આપે. સ્તોતાઓને શિક્ષા આપ અને તેમની મતિ વધાર; અમારો ભગ—અમારો સુખનો ભાગ—ક્ષતિગ્રસ્ત ન થાઓ. સુવીર આત્માઓ સાથે અમે વિદથ (સભા)માં બૃહત્—વિશાળ વાણી—ઉચ્ચારીએ.
The ‘new chariot’ is a poetic and ritual image for freshly mobilized divine power at dawn. It also suggests the disciplined harnessing of faculties—reins, yokes, and direction—so the rite and the mind move swiftly toward success.
They intensify the summons, portraying Indra’s approach as ever larger and more complete. The escalating count signals urgency, abundance, and a wish for the deity’s full presence and strength at the Soma-drinking.
Dakṣiṇā is the ritual gift given to priests/singers, and more broadly the principle of generous recompense that sustains the rite. The hymn asks that this generosity ‘yield’ fruitfully, while safeguarding Bhaga—the community’s rightful share of good fortune.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.