Atharvaveda Kanda 2 Anuvaka 3 in Gujarati

Various Rishis

Kanda 210 Suktas56 Mantras

Anuvaka 3

મુખ્ય વિષય: ઉલટાવવું અને રક્ષણ—વૈરભાવને પાછું ફેરવવું, દેહ-સુરક્ષા સુસ્થિર કરવી, અને દૈવી તેજ, ઔષધિઓ તથા ઋત (વિશ્વક્રમ/ધર્મ) દ્વારા જીવન, પશુધન અને ઇચ્છા/સંકલ્પને સ્થિર રાખવું. ઉપ-વિષયો: (1) વૈર-નિવારણ અને ‘પાછું મોકલવા’ પ્રકારના યાતુ/જાદુ-ટોણાના પ્રયોગોનું પ્રતિપ્રહાર (પ્રતિયાતુ/હેતી-નિવર્તનમ્). (2) સૂર્ય, ચંદ્ર અને આપઃ (જલદેવતાઓ) દ્વારા તેજોમય રક્ષણ—તેજસ્/હરસ્/અર્ચિષ્. (3) ઔષધિ-કેન્દ્રિત અપોત્રોપૈક (અપશકુન-નિવારક) અને ઉપચારવિધિઓ—ઓષધી, પૃશ્નિપર્ણી. (4) પશુ-સંગ્રહ અને સમૃદ્ધિનું રક્ષણ—ગાય-ઢોર/પશુઓનું એકત્રિકરણ અને જાળવણી. (5) આયુષ્ય: આયુષ્ય-સ્થિરતા અને જીવનનું સ્થાયીકરણ.

Kinds of charm

Abhicharika (against foes): 5Bhaishajya (healing): 3Paushtika (prosperity): 2

Suktas in Anuvaka 3

Sukta 21

AVŚ 2.21 એક સંક્ષિપ્ત પ્રતિશત્રુ/પ્રતિકૂળતા-નિવારક સૂક્ત છે. તેમાં સૂર્યની તેજસ્વિતા—હરસ (દાહક બળ), અર્ચિષ્ (કિરણ), શોચિઃ (જ્વાળા)—ને શસ્ત્ર બનાવી, દ્વેષને તેના જ સ્ત્રોત તરફ પાછું ફેરવવામાં આવે છે. “જે અમને દ્વેષ કરે છે, જેને અમે દ્વેષ કરીએ છીએ” એવો પુનરાવર્તિત ધ્રુવપદ સૂર્યતાપને નૈતિક-વિધિગત પ્રતિદંડના કર્તા તરીકે સ્થાપે છે: આક્રમકને દાઝવીને દૂર હાંકી દે છે અને પાઠક/જપકની બાજુનું રક્ષણ કરે છે.

Devata: Sūrya (as punitive heat/śóciḥ). | 4 Mantras

Sukta 22

આ છ મંત્રોનું અથર્વવેદીય મંત્રોચ્ચારણ ચન્દ્ર (ચંદ્રમા)ને આહ્વાન કરે છે—હરસ અને તેજસ, એટલે દહકતી અને પ્રકાશમાન શક્તિનો વાહક—જેથી વૈરભાવને ઉલટાવી તેને આક્રમક પર જ પાછો ફેરવી શકાય. સ્તોત્ર વારંવાર આ ક્રિયાને “અમને દ્વેષ કરનાર” સામે ન્યાયસંગત પ્રતિશોધ તરીકે રજૂ કરે છે અને શત્રુની કાંતિ, બળ તથા અસરકારક કાર્યક્ષમતાને છીનવી તેની અસરને નિષ્પ્રભ કરવા પ્રાર્થના કરે છે. તેની શક્તિ ચંદ્રસંબંધિત, સ્થાનાંતરિત કરી શકાય તેવી બળરૂપે કલ્પાય છે; તેને ‘પ્રતિ-હર’ રૂપે પાછું વાળી શત્રુભાવના ઇરાદા અથવા અભિચારને નિષ્ક્રિય કરી દંડ આપવા માટે નિશાન બનાવવામાં આવે છે.

Rishi: Traditionally Atharvanic/Angirasa attribution for this counter-hatred material | Devata: Candra (Moon), as wielder of haras (burning potency) | 6 Mantras

Sukta 23

AVŚ 2.23 એક સંક્ષિપ્ત પ્રતિમંત્ર (કાઉન્ટર-સોર્સરી) સૂક્ત છે, જેમાં આપઃ (જળ)ને શત્રુત્વને ઉલટાવતી તેજસ્વી, અગ્નિસ્વરૂપ શક્તિ તરીકે આહ્વાન કરવામાં આવે છે. જળોના અર્ચિષ્ (પ્રભા/કિરણ), હરઃ (હરી લઈ જતી/અપહરણકારી શક્તિ) અને તેજસ્ (કાર્યક્ષમતા/પ્રભાવ)ને બોલાવી, આ મંત્ર હાનિને ‘પાછી વાળે’ છે, આક્રમકની શક્તિ છીનવી લે છે, અને પાઠકના ક્ષેત્રનું અંતર્નિહિત રક્ષણ કરે છે.

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (hymn-level attribution varies by anukramaṇī; commonly treated as Atharvanic). | Devata: Āpaḥ (Waters), as empowered agents of tejas and protection. | 5 Mantras

Sukta 24

આ અથર્વવેદીય પ્રતિમંત્ર (અભિચાર-પ્રતિપલટ) સૂક્ત શત્રુનું કરેલું દુષ્કર્મ તેના કર્તા પર જ પાછું ફેરવે છે. તેમાં યાતુઓ (જાદુઈ દૂત), છોડેલી ‘હેતિ’ (ક્ષેપણ/આયુધ), અને ભક્ષણ કરનારી કીમીદિનીઓને પોતાના માલિક પાસે જ ફરી પાછા જવા આદેશ આપવામાં આવે છે. તેની શક્તિ બળજબરીના બ્રહ્મનમાં છે—નામ લઈને, બાંધીને, અને હાનિને ફરી દિશામાન કરનાર અસરકારક વાણી; જેથી તે નિશાન બનેલા પીડિતને નહીં, પરંતુ મોકલનારને જ ભક્ષે. ‘પુનઃ…યંતુ…’, ‘તમ અત્ત…’ જેવી ધ્રુવપદસમાન આજ્ઞાઓ ન્યાયિક, જાણે કરારસદૃશ પ્રતિપલટ રચે છે: એ દૂતોએ જેણે તેમને નિયુક્ત કર્યા તેને જ ભક્ષવું પડે.

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (hymn-level tradition; verse functions within a counter-sorcery complex). | Devata: Mantra-directed to hostile agents (yātavaḥ, kīmīdinīḥ) under the coercive power of brahman (effective speech). | 8 Mantras

Sukta 25

AV 2.25 એક સંક્ષિપ્ત ભૈષજ્ય–અપોત્રોપાયિક સૂક્ત છે. તેમાં પૃશ્નિપર્ણીને વિજયી ઔષધ-દેવી તરીકે સ્થાપિત કરીને, તેની શક્તિ શત્રુભાવ ધરાવતાં લોકો, જાદુ-ટોણા/અભિચાર અને ગર્ભપાત કરાવનારી શક્તિઓને નિષ્ક્રિય કરી શકે છે એમ દર્શાવે છે. દુષ્ટનામધારીઓનું ‘માત્ર વાણીથી માથું કાપી નાખવું’ જેવી પ્રતીકાત્મક ક્રિયા દ્વારા અને ઔષધને અગ્નિ સમી પીછો કરતી શક્તિ તરીકે કલ્પીને, આ સૂક્ત એક ઔષધીય વનસ્પતિને સંપૂર્ણ નિષ્પ્રભીકરણ અને સમુદાયિક રક્ષણના શસ્ત્રમાં રૂપાંતરિત કરે છે.

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages for bhaiṣajya hymns; specific r̥ṣi attribution depends on anukramaṇī tradition for AV 2.25). | Devata: Pṛśniparṇī (herb-deity/personified medicinal power). | 5 Mantras

Sukta 26

AV 2.26 પશુ-સંગ્રહ માટેનું પૌષ્ટિક–રક્ષા સૂક્ત છે. તેમાં ગાયોને ‘પ્રવાહની જેમ’ ગોષ્ઠમાં પ્રવેશવા, યોગ્ય રીતે દોરીને ઘેર પાછી લાવવા, અને પછી તે ભટકી ન જાય કે ખોવાઈ ન જાય તે માટે તેમને દૃઢપણે સ્થિર રાખવા પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. જાણકાર માર્ગદર્શક તરીકે બૃહસ્પતિ, આગળ રહી શુભ નેતૃત્વ કરનાર સિનિવાળી, અને આપીને સુરક્ષિત રીતે સ્થિર કરનાર શક્તિ તરીકે અનુમતિનું આવાહન કરીને, આ સૂક્ત ગોશાળાને સમૃદ્ધિ અને રક્ષણનું વિધિપૂર્વક ‘મુદ્રિત’ કેન્દ્ર બનાવી દે છે.

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted without a single fixed ṛṣi attribution in practical sūktas; commonly classed under Atharvan/Angiras milieu) | Devata: Bṛhaspati; Sinīvālī; Anumati (with paśu-saṃgraha as the pragmatic focus) | 5 Mantras

Sukta 27

AVŚ 2.27 એક રક્ષણાત્મક ઉપચાર-મંત્ર છે, જેમાં ભોજનના નિર્ણાયક ક્ષણે અપાતી વ્યક્તિમય ઔષધિ (ઓષધી) કેન્દ્રમાં છે, જેથી શત્રુબળો “કોરડો/ગ્રાસ જીતે” નહીં. “ગ્રાસ અને પ્રતિગ્રાસ” એવા સૂત્રની પુનરાવર્તનથી આ સૂક્ત ભક્ષણને જ પ્રતિમંત્ર-ક્રિયા બનાવી દે છે; પરિણામે ઇજા કરનારાઓ અને સાર શોષનારાઓ (અરાસઃ) નિષ્પ્રભ થાય છે અને ઇન્દ્રસદૃશ રીતે શત્રુઓ પર વિજય સુનિશ્ચિત થાય છે.

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (Commonly transmitted as Atharvanic in śatru-parājaya contexts). | Devata: Oṣadhi (the Herb) as personified healing and protective power; secondarily the abstract force of abhibhū (overpowering). | 7 Mantras

Sukta 28

AV 2.28 એક આયુષ્ય-ભૈષજ્ય સૂક્ત છે. તે ઉપાસકને જરા–મૃત્યુ (વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુ) તરફથી ફેરવી, દર્દીને મિત્ર–વરુણના સંયુક્ત, નિયમબદ્ધ રક્ષણ હેઠળ સ્થાપે છે; અને યજ્ઞનો જાણકાર મધ્યસ્થ તરીકે અગ્નિ (હોતૃ) કાર્ય કરે છે. તે પ્રાણ અને અપાનનું સંરક્ષણ કરે છે, મિત્રો તથા શત્રુઓ તરફથી થતી હાનિ દૂર કરે છે. અંતે અદિતિ અને સર્વદેવોના આશ્રય હેઠળ દીર્ઘ આયુષ્ય, દેહકાંતિ અને વૃદ્ધાવસ્થાપ્રાપ્તિના આશીર્વાદ સાથે સૂક્ત પૂર્ણ થાય છે.

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (as typical for AV healing/life rites; specific r̥ṣi assignment depends on the anukramaṇī tradition for 2.28). | Devata: Mitra-Varuṇa; Agni (Hotṛ) as ritual mediator | 5 Mantras

Sukta 29

AV 2.29 દીર્ઘાયુષ્ય અને સમૃદ્ધિ માટેનો આશીર્વાદાત્મક મંત્ર છે. તે લાભાર્થીમાં દીર્ઘ આયુષ્ય ‘રોપે’ છે અને અગ્નિ (જાતવેદસ)ની તાપશક્તિ, ત્વષ્ટૃની ઘડતર/રચનાશક્તિ, તથા સવિતૃની શુભ પ્રેરણા દ્વારા તેને સ્થિર કરે છે. તેમાં આયુષ્યને પ્રજા (સુરક્ષિત સંતતિ) અને રાયસ્-પોષ (ધનની સમૃદ્ધિપૂર્ણ વૃદ્ધિ) સાથે જોડીને, પુનઃસ્થાપિત, અક્ષય જીવનબળ (ઊર્જા) અને તેજસ્વી કલ્યાણ (વર્ચસ)ની ઘોષણા દ્વારા આશીર્વાદને મજબૂત રીતે ‘મુદ્રિત’ કરવામાં આવે છે.

Rishi: Atharvanic tradition (commonly treated as Atharvan/Angiras-type benediction). | Devata: Agni (Jātavedas), Tvaṣṭṛ, Savitar (composite benedictive invocation). | 7 Mantras

Sukta 30

આ પાંચ મંત્રોનું અથર્વણીય આકર્ષણ-મંત્ર ઉપમાનાત્મક બળજબરીથી કાર્ય કરે છે: જેમ પવન પૃથ્વી પર ઘાસને મથાવીને ફેરવે છે, તેમ સાધક લક્ષ્યના મનસને પોતાના તરફ ‘મથાવી’ વાળે છે, તીવ્ર ઇચ્છા જગાવે છે અને દૂર જવા દેતો નથી. સ્ત્રીકર્મણી/પૌષ્ટિક-અભિચારિક આકર્ષણ સાથે સાથે તેમાં એક હાંકી કાઢવાનો ભાવ પણ છે—જેમ આવરણમાંથી કાંટો ખેંચી કાઢવો તેમ ઘૂસેલી હાનિને બહાર કાઢીને દૂર મોકલવી—આથી મન અને દેહ પર ‘આકર્ષી લેવું’ અને ‘દૂર હાંકી કાઢવું’ એવી બન્ને રીતોને જોડવાની અથર્વણીય ટેવ પ્રગટ થાય છે.

Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for this kāmya cluster) | Devata: Vāta (Wind) as the operative model; the effective ‘deity’ is the mantra’s coercive power over manas (mind). | 5 Mantras

Deities of Anuvaka 3

SuryaSūrya
Protector/destroyer (burns and reverses hatred)
In 1 hymn
ChandraCandra (Soma / Moon)
Protector (returns hostility with tejas)
In 1 hymn
ApasĀpaḥ (Waters)
Purifier/protector (luminous reversal of sorcery)
In 1 hymn
Yatus / HetiYātus / Heti (hostile agencies, personified)
Destroyer (forced to recoil upon sender)
In 1 hymn
PrishniparniPṛśniparṇī (herb-deity)
Healer/protector (cuts hostile forces; guards pregnancy)
In 1 hymn
BrihaspatiBṛhaspati
Protector/provider (guides and secures cattle/wealth)
In 1 hymn
OshadhiOṣadhi (Herb, generic)
Healer/protector (guards the eater; defeats hostile seizure)
In 1 hymn
Mitra-VarunaMitra-Varuṇa
Protector/regulator (orderly guardianship; averts jarā-mṛtyu)
In 1 hymn
Agni
Protector/healer (heat as life-stabilizer and auspicious force)
In 2 hymns
TvashtriTvaṣṭṛ
Healer/creator (forms and stabilizes long life)
In 1 hymn
VayuVāyu (Wind)
Enabler (analogical force in attraction charm)
In 1 hymn

Inside Anuvaka 3

The theme

Reversal-and-protection: turning hostility back, securing bodily safety, and stabilizing life, livestock, and desire through divine radiance, herbs, and order (ṛta).

Threads through it

Counter-hostility and return-to-sender sorcery (pratiyātu/hetī-nivartanam)
Luminous protection via Sūrya, Candra, and Āpaḥ (tejas/haras/arciṣ)
Herb-centered apotropaic and healing rites (Oṣadhi, Pṛśniparṇī)
Paśu-saṃgraha and prosperity protection (cattle gathering/retention)
Āyuṣya: longevity, warding jarā-mṛtyu, stabilizing life-force
Manas-karman: coercive attraction/longing through analogical compulsion

Who it serves

Handling enmity, curses, and occult attack; safeguarding pregnancy and food-intake; restoring and protecting health and longevity; bringing cattle safely home; securing prosperity and desired affection.

What it heals

Enmity, hatred, and hostile speech/intentSukta 2.21, 2.22, 2.23, 2.24
Sorcery/witchcraft attack (yātu), launched ‘missile’ (hetī), devouring forces (kīmīdinī)Sukta 2.23, 2.24, 2.25
Miscarriage-causing and pregnancy-threatening forcesSukta 2.25
Food being ‘won’ by hostile forces; poisoning/evil seizure at the moment of eatingSukta 2.27
Senescence-and-death (jarā-mṛtyu), threatened lifespan, need for longevity protectionSukta 2.28, 2.29
Loss/straying of cattle; need to gather, lead home, and retain livestockSukta 2.26
Love/attraction and turning the target’s mind (manas) toward the operatorSukta 2.30

Frequently Asked Questions

What unifies the hymns of AVŚ Kanda 2, Anuvaka 3 (2.21–2.30)?

They combine apotropaic ‘return-to-sender’ rites against hatred and sorcery with stabilizing protections—herb-healing, longevity (āyuṣya), cattle security, and a mind-turning attraction charm.

Which deities are most prominent for reversing hostility in this anuvaka?

Sūrya (2.21), Candra (2.22), and the Waters Āpaḥ (2.23) supply tejas/haras/arciṣ to send hostility back; 2.24 compels the yātus and hetī themselves to recoil.

Which suktas are most relevant for health and life-protection (bhaisajya/āyuṣya)?

For herb-based protection and healing: 2.25 (Pṛśniparṇī) and 2.27 (Oṣadhi). For longevity and warding jarā-mṛtyu: 2.28 (Mitra–Varuṇa with Agni) and 2.29 (life-planting prosperity-longevity blessing).

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App