Adhyaya 63

Verse 1

त्रेषष्टितमो<् ध्याय: युधिष्ठिरकी प्रेरणासे श्रीकृष्णका हस्तिनापुरमें जाकर धृतराष्ट्र और गान्धारीको आश्वासन दे पुनः पाण्डवोंके पास लौट आना जनमेजय उवाच किमर्थ द्विजशार्दूल धर्मराजो युधिष्ठिर: । गान्धार्या: प्रेषयामास वासुदेव॑ परंतपम्‌

Janamejaya sprach: „Zu welchem Zweck, o Tiger unter den Zweimalgeborenen, sandte Dharmarāja Yudhiṣṭhira Vāsudeva—den Bezwinger der Feinde— zur Königin Gāndhārī?“

Verse 2

यदा पूर्व गत: कृष्ण: शमार्थ कौरवान्‌ प्रति । न चतं लब्धवान्‌ कामं॑ ततो युद्धमभूदिदम्‌

Janamejaya sagte: „Als Kṛṣṇa einst zu den Kauravas ging, um Frieden zu stiften, erlangte er nicht das gewünschte Ergebnis; darum kam es zu diesem Krieg.“

Verse 3

निहतेषु तु योधेषु हते दुर्योधने तदा । पृथिव्यां पाण्डवेयस्य नि:सपत्ने कृते युधि

Janamejaya sagte: „O Brahmane! Als die Kämpfer erschlagen waren und auch Duryodhana gefallen war; als in jenem Krieg die Erde für den Sohn Pāṇḍus (Yudhiṣṭhira) ohne jeden Rivalen geworden war—welcher Umstand trat da ein, dass Śrī Kṛṣṇa abermals nach Hastināpura ging?“

Verse 4

विद्रुते शिबिरे शून्ये प्राप्त यशसि चोत्तमे । कि नु तत्‌ कारणं ब्रह्मन्‌ येन कृष्णो गत: पुन:

Janamejaya sagte: „O Brahmane! Als das Lager der Kauravas verlassen und leer zurückgelassen war; als die Pāṇḍavas den höchsten Ruhm erlangt hatten; und als Yudhiṣṭhiras Feinde von der Erde gänzlich getilgt waren—was war dann der Grund, dass Kṛṣṇa noch einmal nach Hastināpura ging?“

Verse 5

न चैतत्‌ कारणं ब्रद्यन्नल्पं विप्रतिभाति मे । यत्रागमदमेयात्मा स्वयमेव जनार्दन:,विप्रवर! मुझे इसका कोई छोटा-मोटा कारण नहीं जान पड़ता, जिससे अप्रमेयस्वरूप साक्षात्‌ भगवान्‌ जनार्दनको ही जाना पड़ा

Janamejaya sprach: „O Brahmane, dies erscheint mir keineswegs als eine geringe oder gewöhnliche Ursache — etwas, das selbst Janārdana, dessen Wesen unermeßlich ist, veranlassen könnte, persönlich zu kommen.“

Verse 6

तत्त्वतो वै समाचक्ष्व सर्वमध्वर्युसत्तम । यच्चात्र कारणं ब्रद्मन्‌ कार्यस्यास्य विनिश्चये

Janamejaya sprach: „O bester der Opferpriester, berichte mir alles genau so, wie es in Wahrheit ist. Und, o Brahmane, erläutere auch, welche Gründe hier bei der endgültigen Entscheidung in dieser Angelegenheit maßgeblich sind.“

Verse 7

वैशम्पायन उवाच त्वद्युक्तोडयमनुप्रश्नो यन्मां पृच्छसि पार्थिव । तत्ते5हं सम्प्रवक्ष्यामि यथावद्‌ भरतर्षभ

Vaiśampāyana sprach: „Deine Nachfrage ist angemessen, o König, da du mich danach fragst. Darum werde ich es dir vollständig und richtig darlegen, o Stier unter den Bhāratas.“

Verse 8

वैशम्पायनजीने कहा--भरतकुलभूषण नरेश! तुमने जो प्रश्न किया है, वह सर्वथा उचित है। तुम मुझसे जो कुछ पूछ रहे हो, वह सब मैं तुझे यथार्थरूपसे बताऊँगा ।।

Vaiśampāyana sprach: „O König, als er sah, wie Duryodhana, der mächtige Sohn Dhṛtarāṣṭras, von Bhīmasena im Kampf erschlagen wurde — und dies noch dazu durch Übertretung der vereinbarten Kampfregel —, da stieg große Furcht in Yudhiṣṭhiras Geist auf.“

Verse 9

अन्यायेन हतं दृष्टवा गदायुद्धेन भारत । युधिष्ठिरे महाराज महद्‌ भयमथाविशत्‌

Vaiśampāyana sprach: „Als er sah, dass (Duryodhana) durch eine unrechtmäßige Tat in einem Keulenkampf erschlagen worden war, o Nachkomme Bharatas, drang große Furcht in König Yudhiṣṭhira ein. Der Sieg, befleckt durch den Bruch der anerkannten Kampfregeln, verwandelte sich sogleich in eine Krise des Dharma: Yudhiṣṭhira sah Tadel, Sünde und die gefährlichen Folgen voraus, die entstehen, wenn Dharma verletzt wird — selbst im Krieg.“

Verse 10

चिन्तयानो महाभागां गान्धारी तपसान्विताम्‌ । घोरेण तपसा युक्तां त्रैलोक्यमपि सा दहेत्‌

Als er über die edle Gāndhārī nachsann, die von Askese erfüllt war, meinte er, dass sie, mit so furchtbarer Buße gerüstet, selbst die drei Welten verbrennen könne.

Verse 11

वे घोर तपस्यासे युक्त महाभागा तपस्विनी गान्धारी देवीका चिन्तन करने लगे। उन्होंने सोचा “गान्धारी देवी कुपित होनेपर तीनों लोकोंको जलाकर भस्म कर सकती हैं' ।।

Er dachte an die hochbegnadete, asketische Gāndhārī, die mit furchtbarer Buße verbunden war, und meinte: „Wenn die Göttin Gāndhārī erzürnt, kann sie die drei Welten zu Asche verbrennen.“ Während er so sann, kam ihm der Gedanke, man müsse zuerst den lodernden Zorn Gāndhārīs besänftigen.

Verse 12

इस प्रकार चिन्ता करते हुए राजा युधिष्ठिरके हृदयमें उस समय यह विचार हुआ कि पहले क्रोधसे जलती हुई गान्धारी देवीको शान्त कर देना चाहिये ।।

Vaiśampāyana sprach: Als König Yudhiṣṭhira so nachsann, erhob sich in seinem Herzen in jenem Augenblick der Gedanke: Zuerst müsse man Königin Gāndhārī besänftigen, die vor Zorn brannte. Denn wenn sie hört, dass wir eine solche Tötung ihrer Söhne bewirkt haben, wird sie, erzürnt und im Geist ein Feuer aus bloßer Entschlossenheit entfachend, uns zu Asche machen können.

Verse 13

कथं दुःखमिदं तीव्रं गान्धारी सा सहिष्यति । श्रुत्वा विनिहतं पुत्रं छलेनाजिह्ययोधिनम्‌,उनका पुत्र सरलतासे युद्ध कर रहा था; परंतु छलसे मारा गया। यह सुनकर गान्धारी देवी इस तीव्र दुःखको कैसे सह सकेंगी?

Vaiśampāyana sprach: „Wie soll jene Gāndhārī diesen heftigen Schmerz ertragen, wenn sie hört, dass ihr Sohn, der aufrichtig und ohne Trug kämpfte, durch eine List erschlagen wurde?“

Verse 14

एवं विचिन्त्य बहुधा भयशोकसमन्वित: । वासुदेवमिदं वाक्य धर्मराजो5भ्यभाषत,इस तरह अनेक प्रकारसे विचार करके धर्मराज युधिष्ठिर भय और शोकमें डूब गये और वसुदेवनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णसे बोले--

Nachdem er auf vielerlei Weise nachgedacht hatte, von Furcht und Kummer überwältigt, richtete König Yudhiṣṭhira, der Hüter des Dharma, diese Worte an Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa).

Verse 15

तव प्रसादाद्‌ गोविन्द राज्यं निहतकण्टकम्‌ | अप्राप्यं मनसापीदं प्राप्तमस्माभिरच्युत,“गोविन्द! अच्युत! जिसे मनके द्वारा भी प्राप्त करना असम्भव था, वही यह अकण्टक राज्य हमें आपकी कृपासे प्राप्त हो गया

Vaiśampāyana sprach: „Durch deine Gnade, o Govinda, haben wir ein Reich ohne Dornen erlangt—sicher und unangefochten. O Acyuta, was selbst im Denken unerreichbar war, ist nun von uns gewonnen.“

Verse 16

प्रत्यक्ष मे महाबाहो संग्रामे लोमहर्षणे । विमर्द: सुमहान्‌ प्राप्तस्त्वया यादवनन्दन,“यादवनन्दन! महाबाहो! इस रोमांचकारी संग्राममें जो महान्‌ विनाश प्राप्त हुआ था, वह सब आपने प्रत्यक्ष देखा था

Vaiśampāyana sagte: „O du Mächtigarmige, Wonne der Yādavas: In dieser haarsträubenden Schlacht hast du das ungeheure Gemetzel und das gewaltige, zermalmende Getümmel mit eigenen Augen gesehen.“

Verse 17

त्वया देवासुरे युद्धे वधार्थममरद्विषाम्‌ यथा साहां पुरा दत्त हताश्न विबुधद्विष:

Vaiśampāyana sagte: „Wie du einst im Krieg zwischen Göttern und Asuras den Göttern beistandest, um die zu vernichten, die die Unsterblichen hassten—sodass alle Feinde der Götter erschlagen wurden—, so hast du auch jetzt, o mächtigarmiger Acyuta, in diesem Krieg uns deine Hilfe gewährt. O Spross der Vṛṣṇis: Indem du das Amt des Wagenlenkers übernahmst, hast du uns bewahrt.“

Verse 18

साहां तथा महाबाहो दत्तमस्माकमच्युत । सारथ्येन च वार्ष्णेय भवता हि धृता वयम्‌

Vaiśampāyana sagte: „So auch, o mächtigarmiger Acyuta, bist du uns gegeben worden. O Vārṣṇeya: Indem du als unser Wagenlenker dientest, hast du uns wahrhaft getragen und beschützt. Wie du einst im Krieg der Götter und Asuras den Göttern halfst, die den Devas feindlichen Daityas zu erschlagen, sodass alle Feinde der Götter vernichtet wurden, so hast du auch in diesem Krieg uns deine Hilfe gewährt. O Spross der Vṛṣṇis: Indem du die Pflicht des Wagenlenkers auf dich nahmst, hast du uns gerettet.“

Verse 19

यदि न त्वं भवे्नाथ: फाल्गुनस्य महारणे । कथं शक्‍्यो रणे जेतुं भवेदेष बलार्णव:

Vaiśampāyana sagte: „Wärest du in jener großen Schlacht nicht der Herr und Beschützer Phālgunas (Arjunas) gewesen, wie hätte man im Krieg über dieses Meer an Stärke—das Heer der Kauravas—überhaupt siegen können?“

Verse 20

गदाप्रहारा विपुला: परिघैश्वापि ताडनम्‌ | शक्तिभिभिंन्दिपालैश्लव तोमरै: सपरश्वथै:

Vaiśampāyana sprach: „Um unseretwillen hast du viele schwere Schläge von Streitkolben (gadā) ertragen; auch mit eisernen Keulen (parigha) wurdest du getroffen. Du hast die Hiebe von Speeren śakti, bhindipāla und tomara samt den Streitäxten getragen; und du hast auch viele harte Worte erduldet. Auf dem Schlachtfeld fielen auf dich die Schläge von Waffen, deren bloße Berührung einem Donnerkeil (vajra) glich.“

Verse 21

अस्मत्कृते त्वया कृष्ण वाच: सुपरुषा: श्रुता: । शस्त्राणां च निपाता वै वज्रस्पर्शोपमा रणे

Vaiśampāyana sprach: „Um unseretwillen, o Kṛṣṇa, hast du viele harte, verwundende Worte ertragen; und auf dem Schlachtfeld hast du auch die Schläge der Waffen getragen — Schläge, deren Berührung einem Donnerkeil (vajra) glich. So nahmst du Leid auf dich, im Wort wie am Leib, um die Sache deiner Seite zu wahren.“

Verse 22

ते च ते सफला जाता हते दुर्योधने5च्युत । तत्‌ सर्व न यथा नश्येत्‌ पुनः कृष्ण तथा कुरु

„O Acyuta, deine Mühen sind wahrhaft fruchtbar geworden, da Duryodhana erschlagen ist. Darum, o Kṛṣṇa, handle so, dass all dies nicht wieder zunichte wird.“

Verse 23

“अच्युत! दुर्योधनके मारे जानेपर वे सारे आघात सफल हो गये। श्रीकृष्ण! अब ऐसा कीजिये, जिससे वह सारा किया-कराया कार्य फिर नष्ट न हो जाय ।।

Vaiśampāyana sprach: „Acyuta, seit Duryodhana erschlagen ist, haben all jene Schläge und Mühen Frucht getragen. O Śrī Kṛṣṇa, handle so, dass das vollbrachte Werk nicht abermals zugrunde geht. Selbst nach dem Sieg schwingt unser Geist noch am Pendel des Zweifels. O Mādhava mit mächtigen Armen, nimm dich der Wut der Königin Gāndhārī an.“

Verse 24

सा हि नित्यं महाभागा तपसोग्रेण कर्शिता । पुत्रपौत्रवध श्रुत्वा ध्रुवं न: सम्प्रधक्ष्यति

Vaiśampāyana sprach: „Jene edle Frau (Gāndhārī), die Tag für Tag durch strenge Askese ausgezehrt wird, wird gewiss gegen uns auflodern, sobald sie von der Tötung ihrer Söhne und Enkel hört.“

Verse 25

तस्या: प्रसादनं वीर प्राप्तकालं मतं मम । कश्च तां कोधताम्राक्षीं पुत्रव्यसनकर्शिताम्‌

Vaiśampāyana sprach: „O Held, nach meinem Urteil ist jetzt der rechte Augenblick, ihre Besänftigung zu suchen und ihre Gunst zu gewinnen. Denn wer könnte jene Frau beruhigen—deren Augen vor Zorn gerötet sind, die vom Unglück ihres Sohnes zermürbt wurde?“

Verse 26

तत्र मे गमन॑ प्राप्त रोचते तव माधव

„Dorthin, o Mādhava, scheint mir mein Aufbruch jetzt passend und deinem Vorhaben gemäß.“

Verse 27

गान्धार्या: क्रोधदीप्ताया: प्रशमार्थमरिंदम । “शत्रुओंका दमन करनेवाले माधव! इस समय क्रोधसे जलती हुई गान्धारी देवीको शान्त करनेके लिये आपका वहाँ जाना ही मुझे उचित जान पड़ता है ।।

Vaiśampāyana sprach: „O Bezwinger der Feinde! Um Königin Gāndhārī zu besänftigen, die vor Zorn lodert, scheint es mir recht, dass du jetzt dorthin gehst. O Mādhava, Bändiger der Gegner! Du bist wahrlich der Schöpfer und der Zerstörer der Welten—Ursprung und Auflösung aller Wesen. O Mächtiger mit den starken Armen, du bist der Grund, aus dem alles hervorgeht und in den alles wieder eingeht. Mit rechtzeitigen Worten, verbunden mit stichhaltigen Gründen und Ursachen, wirst du Königin Gāndhārī rasch beruhigen.“

Verse 28

हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यै: कालसमीरितै: । क्षिप्रमेव महाबाहो गान्धारीं शमयिष्यसि

Vaiśampāyana sprach: „O Mächtiger mit den starken Armen, mit Worten, die mit stichhaltigen Gründen und Ursachen verbunden und zur rechten Zeit gesprochen sind, wirst du Gāndhārī rasch besänftigen.“

Verse 29

पितामहश्न भगवान्‌ कृष्णस्तत्र भविष्यति | सर्वथा ते महाबाहो गान्धार्या: क्रोधनाशनम्‌

Vaiśampāyana sprach: „Dort wird auch der verehrungswürdige Herr Kṛṣṇa zugegen sein, zusammen mit dem Pitāmaha, dem ehrwürdigen Großvater. Auf jede Weise, o Mächtiger mit den starken Armen, wird er Gāndhārīs Zorn zum Erlöschen bringen.“

Verse 30

धर्मराजस्य वचन श्र॒ुत्वा यदुकुलोद्वह:

Vaiśaṃpāyana sprach: Als er die Worte des Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) vernommen hatte, erwiderte der vornehmste Spross des Yadu-Geschlechts—ein Zeichen der Wende, da Rat, im Dharma gegründet, selbst unter dem Druck von Krieg und Pflicht Gehör findet.

Verse 31

केशवस्य वच: श्र॒ुत्वा त्वमाणो5थ दारुक:

Vaiśaṃpāyana sprach: Als Dāruka Keśavas Worte vernommen hatte, eilte er sogleich davon—den Befehl mit disziplinierter Dringlichkeit ausführend, wie es einem dem Dienst ergebenen Wagenlenker im Druck des Krieges geziemt.

Verse 32

त॑ रथं यादवश्रेष्ठ;: समारुहु परंतप:

Vaiśaṃpāyana sprach: Dann bestieg der Vornehmste der Yādavas jenen Wagen, während der Feindversenger sich zum Weitermarsch rüstete—ein Bild entschlossenen Handelns unter der sittlichen Schwere des Krieges, in dem die Pflicht durch disziplinierte Bereitschaft und nicht durch Zögern vorangetragen wird.

Verse 33

तत:ः प्रायान्महाराज माधवो भगवान्‌ रथी

Darauf, o großer König, brach Mādhava—der verehrte Herr und meisterliche Wagenlenker—auf und trieb das Geschehen mit zielbewusster Entschlossenheit voran, mitten im Druck von Krieg und Pflicht.

Verse 34

प्रविश्य नगरं वीरो रथघोषेण नादयन्‌

Vaiśaṃpāyana sprach: Als der heldenhafte Kṛṣṇa die Stadt betrat, ließ er die Himmelsrichtungen vom tiefen Dröhnen seines Wagens widerhallen. Dhṛtarāṣṭra wurde von seiner Ankunft unterrichtet; und Kṛṣṇa, von seinem vortrefflichen Wagen herabsteigend, begab sich in Dhṛtarāṣṭras Palast, ohne der Niedergeschlagenheit Raum in seinem Geist zu geben—Würde und Zielbewusstsein wahrend selbst in den Trümmern des Krieges.

Verse 35

विदितो धृतराष्ट्रस्य सो5वतीर्य रथोत्तमात्‌ अभ्यगच्छददीनात्मा धृतराष्ट्रनिवेशनम्‌

Als Dhṛtarāṣṭra von seiner Ankunft unterrichtet wurde, stieg Śrī Kṛṣṇa von seinem vortrefflichen Wagen herab und begab sich, ohne den Mut in Niedergeschlagenheit sinken zu lassen, zur königlichen Residenz Dhṛtarāṣṭras. Beim Einzug in die Stadt ließ der heldenhafte Kṛṣṇa die Himmelsrichtungen vom tiefen Dröhnen seines Wagens widerhallen—eine Ankunft, die Entschlossenheit und sittliche Standhaftigkeit selbst inmitten der Trümmer des Krieges verkündet.

Verse 36

पूर्व चाभिगतं तत्र सो5पश्यदृषिसत्तमम्‌ | पादौ प्रपीड्य कृष्णस्य राज्ञश्नापि जनार्दन:

Vaiśampāyana sprach: Dort sah er den erhabensten der Weisen, dem er schon früher begegnet war. Da berührte Janārdana—Kṛṣṇa—ehrfürchtig dessen Füße und drückte sie, ihn gemäß der rechten Ordnung des Dharma zu ehren.

Verse 37

ततस्तु यादवश्रेष्ठो धृतराष्ट्रमधोक्षज:

Dann trat der Vornehmste der Yādavas—Adhokṣaja (Kṛṣṇa), der Herr jenseits der Reichweite der Sinne—zu Dhṛtarāṣṭra heran und bereitete den Boden für Rat und moralische Abrechnung nach dem Krieg.

Verse 38

पाणिमालम्ब्य राजेन्द्र सुस्वरं प्रसरोद ह । राजेन्द्र! तदनन्तर यादवश्रेष्ठ श्रीकृष्ण धृतराष्ट्रका हाथ अपने हाथमें लेकर उन्मुक्त स्वरसे फूट-फूटकर रोने लगे ।।

Vaiśampāyana sprach: Kṛṣṇa ergriff die Hand des Königs und brach in lautes, ungebändigtes Weinen aus. Nach einer Weile, nachdem er die aus Kummer geborenen Tränen hatte fließen lassen, wusch er seine Augen mit reinem Wasser und vollzog das Ācamana (ācamana) nach Vorschrift. Dann wandte sich Kṛṣṇa, der Bezwinger der Feinde, an König Dhṛtarāṣṭra: „O Bhārata, du bist ein Greis; daher ist dir nichts unbekannt von dem, was die Zeit herbeigeführt hat und noch herbeiführt. Herr, du weißt dies alles wohl.“

Verse 39

प्रक्षाल्य वारिणा नेत्रे ह्ाचम्पय च यथाविधि । उवाच प्रस्तुतं वाक्‍्यं धृतराष्ट्रमरिंदम:

Nachdem er seine Augen mit Wasser gewaschen und dann das Ācamana (ācamana) vorschriftsgemäß vollzogen hatte, wandte sich der Bezwinger der Feinde mit der Lage angemessenen Worten an Dhṛtarāṣṭra. Er erinnerte den betagten König daran, dass ihm nichts von dem unbekannt sei, was die Zeit herbeigeführt hat und weiterhin herbeiführt, denn er durchschaut dies alles klar.

Verse 40

न ते>स्त्यविदितं किंचिद्‌ वृद्धस्य तव भारत । कालस्य च यथावृत्तं तत्‌ ते सुविदितं प्रभो

Vaiśampāyana sprach: „O Bhārata, du bist ein betagter Mann; nichts ist dir unbekannt. Was immer sich nach dem Lauf der Zeit entfaltet hat, ist dir wohlbekannt, o Herr.“

Verse 41

यतितं पाण्डवै: सर्वैस्तव चित्तानुरोधिभि: । कथं कुलक्षयो न स्यात्तथा क्षत्रस्थ भारत

Vaiśampāyana sprach: „O Bhārata, alle Pāṇḍavas – die stets nach deinem Wunsch handelten – mühten sich ernstlich, damit weder das Geschlecht zugrunde gehe noch die Ordnung der Kṣatriyas ins Verderben stürze.“

Verse 42

भ्रातृभि: समयं कृत्वा क्षान्तवान्‌ धर्मवत्सल: । द्यूतच्छलजितै: शुद्धैर्वनवासो हुपागतः

Vaiśampāyana sprach: „Nachdem er mit seinen Brüdern eine Abmachung getroffen und die festgesetzte Frist abgewartet hatte, ertrug der dharmaliebende (Yudhiṣṭhira) die Mühsal in Geduld. Doch jene reinen Herzen wurden durch Glücksspieltrug besiegt, und so fiel das Urteil des Waldexils über sie.“

Verse 43

अज्ञातवासचर्या च नानावेषसमावृतै: । अन्ये च बहव: क्लेशात्‌ त्वशक्तैरिव सर्वदा

Vaiśampāyana sprach: „In vielerlei Verkleidungen verborgen ertrugen sie die Härte des Lebens in der Verborgenheit. Darüber hinaus wurden sie gezwungen, noch viele andere Leiden zu tragen – unablässig, als wären sie machtlose Männer –, und nahmen den Schmerz geduldig auf sich, um dem von ihnen gewählten Weg treu zu bleiben.“

Verse 44

मया च स्वयमागम्य युद्धकाल उपस्थिते । सर्वलोकस्य सांनिध्ये ग्रामांस्त्वं पडच याचित:

Vaiśampāyana sprach: „Als die Zeit des Krieges herangekommen war, kam ich selbst vor aller Augen, um Frieden zu stiften, und bat dich um nur fünf Dörfer.“

Verse 45

त्वया कालोपसूष्टेन लोभतो नापवर्जिता: । तवापराधान्नूपते सर्व क्षत्रं क्षयं गतम्‌,'परंतु कालसे प्रेरित हो आपने लोभवश वे पाँच गाँव भी नहीं दिये। नरेश्वर! आपके अपराधसे समस्त क्षत्रियोंका विनाश हो गया

Vaiśampāyana sprach: Vom Zeitlauf selbst getrieben und von Gier beherrscht, gabst du nicht einmal jene (fünf Dörfer) preis. O König, durch dein Vergehen ist der ganze Kriegerstand ins Verderben geführt worden.

Verse 46

भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन कृपेण च | द्रोणेन च सपुत्रेण विदुरेण च धीमता

Vaiśampāyana sprach: Zusammen mit Bhīṣma, Somadatta, Bāhlīka, Kṛpa, Droṇa samt seinem Sohn und dem weisen Vidura—diese erhabenen Ältesten werden als Teil der erinnerten Linie von Rat und Befehl genannt.

Verse 47

याचितस्त्वं शमं नित्यं न च तत्‌ कृतवानसि । 'भीष्म

Vaiśampāyana sprach: „Man hat dich immer wieder zum Frieden gemahnt, doch du hast es nicht getan. O Bhārata, wenn der Geist von der Macht der Zeit getroffen und verdunkelt wird, fallen alle Menschen der Verblendung anheim. So wurde auch dein Verständnis einst verwirrt, als die Vorbereitungen zum Krieg begannen—wie könnte man dies anders nennen als das Wirken der Zeit? Am Ende wird das Geschick zur letzten Zuflucht.“

Verse 48

यथा मूढो भवान्‌ पूर्वमस्मिन्नर्थे समुद्यते । किमन्यत्‌ कालयोगाद्धि दिष्टमेव परायणम्‌

Vaiśampāyana sprach: „So wie du einst in eben dieser Sache verblendet und aufgewiegelt warst—als man den Krieg vorbereitete—so fallen auch alle, deren Geist von der Macht der Zeit befleckt ist, in Verwirrung. Was könnte dies anderes sein als das Wirken der Zeit? Wahrlich, allein das Geschick wird zur letzten Zuflucht.“

Verse 49

मा च दोषान्‌ महाप्राज्ञ पाण्डवेषु निवेशय । अल्पो>प्यतिक्रमो नास्ति पाण्डवानां महात्मनाम्‌

Vaiśampāyana sprach: „O Hochweiser, lege den Pāṇḍavas keine Schuld zur Last. In jenen hochgesinnten Pāṇḍavas gibt es nicht einmal die geringste Verfehlung.“

Verse 50

एतत्‌ सर्व तु विज्ञाय ह्वात्मदोषकृतं फलम्‌

Nachdem er all dies erkannt hatte, begriff er, dass das Ergebnis wahrhaft die Frucht der eigenen Verfehlungen war — eine Wirkung, hervorgebracht durch persönliches Unrecht und nicht allein durch das Schicksal.

Verse 51

असूयां पाण्डुपुत्रेषु न भवान्‌ कर्तुमहति । 'यह सब अपने ही अपराधोंका फल है, ऐसा जानकर आपको पाण्डवोंके प्रति दोषदृष्टि नहीं करनी चाहिये ।। ५० ई ।। कुलं वंशश्व पिण्डाश्व यच्च पुत्रकृतं फलम्‌

Vaiśampāyana sprach: „Du sollst weder Neid noch Fehlersuche gegen die Söhne Pāṇḍus hegen. Da du erkennst, dass diese Ereignisse die Frucht eigenen Fehlverhaltens sind, richte keinen anklagenden Blick auf die Pāṇḍavas.“

Verse 52

त्वं चैव कुरुशार्टूल गान्धारी च यशस्विनी

Vaiśampāyana sprach: „Und auch du, o Tiger unter den Kurus, und ebenso die ruhmreiche Gāndhārī …“

Verse 53

मा शुचो नरशार्दूल पाण्डवान्‌ प्रति किल्बिषम्‌ । “कुरुप्रवर! पुरुषसिंह! आप और यशस्वी गान्धारी-देवी कभी पाण्डवोंकी बुराई करनेकी बात न सोचें ।। एतत्‌ सर्वमनुध्याय आत्मनश्न व्यतिक्रमम्‌

Vaiśampāyana sprach: „Klage nicht, o Tiger unter den Menschen, und hege keinen Gedanken an Unrecht gegen die Pāṇḍavas. Wer über alles Geschehene nachsinnt — und über die eigenen Verfehlungen — soll den Tadel zügeln und sich vielmehr einer nüchternen Selbstprüfung zuwenden.“

Verse 54

जानासि च महाबाहो धर्मराजस्य या त्वयि

Vaiśampāyana sprach: „O du mit den mächtigen Armen, du kennst bereits die Achtung und das Vertrauen, das Dharmarāja dir entgegenbringt.“

Verse 55

एतच्च कदन कृत्वा शत्रूणामपकारिणाम्‌

Nachdem er diesen Akt der Vernichtung gegen die feindlichen Gegner vollbracht hatte, die zuvor Schaden zugefügt hatten, setzt Vaiśampāyana den Bericht in einem Ton fort, der die Tat als Vergeltung innerhalb der brutalen Logik des Krieges rahmt—ein Handeln aus Feindschaft und Verwundung, nicht aus Mitgefühl.

Verse 56

त्वां चैव नरशार्दूल गान्धारीं च यशस्विनीम्‌

Vaiśampāyana sprach: „Auch du, o Tiger unter den Menschen, und ebenso die ruhmreiche Gāndhārī.“

Verse 57

हिया च परया5<विष्टो भवन्तं नाधिगच्छति

Und von tiefer Schamhaftigkeit und Schande überwältigt, tritt er nicht zu dir heran. Die Zeile zeigt, wie moralische Zurückhaltung und Selbstbewusstsein einen Menschen daran hindern können, hervorzutreten, selbst wenn es in ernster Lage nötig wäre zu sprechen oder zu handeln.

Verse 58

एवमुक्‍्त्वा महाराज धृतराष्ट्रं यदूत्तम:,उवाच परम॑ वाक्‍्यं गान्धारीं शोककर्शिताम्‌ | महाराज! यदश्रेष्ट श्रीकृष्ण राजा धृतराष्ट्रसे ऐसा कहकर शोकसे दुर्बल हुई गान्धारी देवीसे यह उत्तम वचन बोले--

Vaiśampāyana sprach: „Nachdem er so geredet hatte, o König, wandte sich der Beste der Yadus (Śrī Kṛṣṇa) an König Dhṛtarāṣṭra und sprach sodann zu Gāndhārī, die vom Kummer verzehrt war, ein höchst gewichtiges und angemessenes Wort.“

Verse 59

।। सौबलेयि निबोध त्वं यत्‌ त्वां वक्ष्यामि तच्छुणु

Vaiśampāyana sprach: „O Sohn des Subala, begreife — höre aufmerksam, was ich dir sagen werde.“

Verse 60

त्वत्समा नास्ति लोके5स्मिन्नद्य सीमन्तिनी शुभे । “सुबलनन्दिनि! मैं तुमसे जो कुछ कहता हूँ, उसे ध्यान देकर सुनो और समझो। शुभे! इस संसारमें तुम्हारी-जैसी तपोबल-सम्पन्न स्त्री दूसरी कोई नहीं है ।।

Vaiśampāyana sprach: „O glückverheißende Frau, o edle Dame, heute gibt es in dieser Welt niemanden, der dir gleichkäme. Und du, o Königin, erinnerst dich gewiss daran, wie du in der königlichen Versammlung, in meiner eigenen Gegenwart, Worte sprachst, die auf Dharma und auf praktischem Nutzen beruhten—Worte zum Wohl beider Seiten—doch deine Söhne nahmen sie nicht an.“

Verse 61

धर्मार्थसहितं वाक्यमुभयो: पक्षयोर्हितम्‌ । उक्तवत्यसि कल्याणि न च ते तनयै: कृतम्‌

„O Heilvolle, du sprachst Worte, die Dharma und Nutzen vereinten, zum Wohl beider Seiten; doch deine Söhne taten nicht danach.“

Verse 62

दुर्योधनस्त्वया चोक्तो जयार्थी परुषं वच: । शृणु मूढ वचो महां यतो धर्मस्ततो जय:

„Du hast Duryodhana, der nach Sieg gierte, mit harten Worten angesprochen: ‚Höre, du Verblendeter, meinen gewichtigen Rat: Wo Dharma steht, dort ist der Sieg.‘“

Verse 63

तदिदं समनुप्राप्तं तव वाक्य नृपात्मजे । एवं विदित्वा कल्याणि मा सम शोके मन: कृथा:

„O Fürstentochter, genau das, was du vorausgesagt hast, ist nun eingetroffen. Da du dies weißt, glückverheißende Frau, lass deinen Geist nicht in Trauer versinken.“

Verse 64

पाण्डवानां विनाशाय मा ते बुद्धि: कदाचन । शक्ता चासि महाभागे पृथिवीं सचराचराम्‌

Vaiśampāyana sprach: „Nie möge dein Entschluss je auf die Vernichtung der Pāṇḍavas gerichtet sein. O hochbegnadete Frau, du hast die Macht, die ganze Erde zu beeinflussen—alles, was sich regt, und alles, was stillsteht.“

Verse 65

वासुदेववच: श्रुत्वा गान्धारी वाक्यमत्रवीत्‌

Vaiśampāyana sprach: Als Gāndhārī die Worte Vāsudevas vernommen hatte, erwiderte sie: „Janārdana, nachdem ich deinen Rat gehört habe, ist mein Geist zur Ruhe gekommen. O Keśava mit den mächtigen Armen, was du sagst, ist ganz und gar richtig. Bis jetzt wurde ich von heftigem Schmerz gequält; vom Feuer dieses Kummers versengt, geriet mein Verstand ins Wanken, sodass ich daran dachte, den Pāṇḍavas Unheil zuzufügen. Doch nun, da ich dich höre, ist mein Denken wieder fest — die Woge des Zorns ist abgeebbt.“

Verse 66

एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि केशव । आधिकभिर्दहमानाया मति: संचलिता मम

„So ist es in der Tat, du Mächtiger, wie du sagst, o Keśava. Mein Geist, von übergroßem Kummer und Druck versengt, ist erschüttert und in Verwirrung geraten.“

Verse 67

राज्स्त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य केशव

Vaiśampāyana sagte: „O Keśava, bedenke den König — blind und betagt, seiner Söhne beraubt.“

Verse 68

एतावदुक्त्वा वचन मुखं प्रच्छाद्य वाससा

Nachdem er nur dies gesagt hatte, verhüllte er sein Gesicht mit seinem Gewand.

Verse 69

तत एनां महाबाहु: केशव: शोककर्शिताम्‌

Da wandte sich Keśava, der Mächtige mit den starken Armen, an sie, vom Kummer ausgezehrt und abgemagert.

Verse 70

समाश्चास्य च गान्धारीं धृतराष्ट्र च माधव:

Vaiśampāyana sprach: Auch Mādhava (Kṛṣṇa) trat heran und wandte sich an Gāndhārī und Dhṛtarāṣṭra, indem er nach dem Krieg mit ihnen sprach—eine Handlung, die königliche Trauer und Verantwortung unter die Forderungen von Dharma und Selbstbeherrschung stellt.

Verse 71

ततस्त्वरित उत्थाय पादौ मूर्ध्ना प्रणम्य च

Da erhob er sich hastig, neigte das Haupt zu den Füßen (des ehrwürdigen Ältesten) und erwies Ehrerbietung. Zum König gewandt fuhr er fort: „O Bester der Könige, nun erbitte ich die Erlaubnis, aufzubrechen. Lass deinen Geist nicht in Trauer versinken. Im Herzen Aśvatthāmās, des Sohnes Droṇas, ist ein sündhafter Entschluss aufgestiegen; darum bin ich sogleich aufgestanden. In der Nacht, während die anderen schlafen, hat er den Gedanken gefasst, die Pāṇḍavas zu töten.“

Verse 72

द्वैपायनस्य राजेन्द्र ततः कौरवमब्रवीत्‌ । आपूृच्छे त्वां कुरुश्रेष्ठ मा च शोके मन: कृथा:

Vaiśaṃpāyana sprach: Dann, o König, redete (Saṃjaya) zum Kuru-Ältesten Dhṛtarāṣṭra, nachdem er sich vor Dvaipāyana (Vyāsa) verneigt hatte: „O Bester der Kurus, ich nehme nun Abschied; lass deinen Geist nicht in Trauer versinken.“ Die sittliche Dringlichkeit seines jähen Aufbruchs lag darin, dass Aśvatthāmā, Droṇas Sohn, einen sündhaften Entschluss gefasst hatte—er war darauf aus, die Pāṇḍavas nachts im Schlaf zu töten.

Verse 73

द्रौणे: पापो5स्त्यभिप्रायस्तेनास्मि सहसोत्थित: । पाण्डवानां वधे रात्रौ बुद्धिस्तेन प्रदर्शिता

Vaiśampāyana sprach: „Im Geist von Droṇas Sohn ist ein sündhafter Plan aufgestiegen; darum bin ich sogleich aufgestanden. In der Nacht hat er seinen Entschluss auf das Abschlachten der Pāṇḍavas gerichtet, o Bester der Könige.“

Verse 74

एतच्छुत्वा तु वचन गान्धार्या सहितो<ब्रवीत्‌ । धृतराष्ट्रो महाबाहुः केशवं केशिसूदनम्‌

Als er diese Worte hörte, wandte sich Dhṛtarāṣṭra, der mächtigarmige König, zusammen mit Gāndhārī an Keśava, den Bezwinger Keśins. Er drängte Kṛṣṇa, unverzüglich aufzubrechen und die Pāṇḍavas zu schützen, und bekundete, ihn bald wiederzusehen.

Verse 75

शीघ्रं गच्छ महाबाहो पाण्डवान्‌ परिपालय । भूयस्त्वया समेष्यामि क्षिप्रमेव जनार्दन

Vaiśampāyana sprach: „Geh eilends, o du mit den mächtigen Armen, und beschütze die Pāṇḍavas. Sehr bald werde ich dir wieder begegnen, o Janārdana.“

Verse 76

प्रायात्‌ ततस्तु त्वरितो दारुकण सहाच्युत: । वासुदेवे गते राजन धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्‌

Darauf brach Dāruka eilends auf, begleitet von Acyuta (Kṛṣṇa). O König, nachdem Vāsudeva fortgegangen war, begab er sich zu Dhṛtarāṣṭra, dem Herrn der Menschen.

Verse 77

वासुदेवो5पि धर्मात्मा कृतकृत्यो जगाम ह

Vaiśampāyana sprach: Selbst Vāsudeva, im Herzen rechtschaffen, ging fort, nachdem er getan hatte, was zu tun war.

Verse 78

आगम्य शिबिरं रात्रौ सो5भ्यगच्छत पाण्डवान्‌ । तच्च तेभ्य: समाख्याय सहितस्तै: समाहित:,शिबिरमें आकर रातमें वे पाण्डवोंसे मिले और उनसे सारा समाचार कहकर उन्हींके साथ सावधान होकर रहे

Als er nachts das Lager erreichte, begab er sich zu den Pāṇḍavas. Nachdem er ihnen alles berichtet hatte, blieb er bei ihnen, gefasst und wachsam.

Verse 253

वीक्षितुं पुरुष: शक्तस्त्वामृते पुरुषोत्तम । “वीर! अब उन्हें प्रसन्न करनेका कार्य ही मुझे समयोचित जान पड़ता है। पुरुषोत्तम! आपके सिवा दूसरा कौन ऐसा पुरुष है

Niemand außer dir, o Puruṣottama, vermag den Blick zu ihr zu erheben. „O Held! Jetzt scheint mir das zur rechten Zeit, was sie besänftigt und ihr Herz zufriedenstellt. O Puruṣottama! Wer außer dir könnte die Augen heben und die Göttin Gāndhārī ansehen, die durch den Schmerz um ihre Söhne geschwächt ist und dort sitzt, die Augen vor Zorn gerötet?“

Verse 296

कर्तव्यं सात्वतां श्रेष्ठ पाण्डवानां हितार्थिना । “हमारे पितामह श्रीकृष्णद्वैपायन भगवान्‌ व्यास भी वहीं होंगे। महाबाहो! सात्वतवंशके श्रेष्ठ पुरछुष। आप पाण्डवोंके हितैषी हैं। आपको सब प्रकारसे गान्धारी देवीके क्रोधको शान्त कर देना चाहिये'

Vaiśampāyana sprach: „O Bester der Sātvatas, du, der du das Wohl der Pāṇḍavas suchst, musst tun, was zu tun ist. Auch unser ehrwürdiger Ahn, der erhabene Kṛṣṇa-Dvaipāyana Vyāsa, wird dort sein. O du mit den mächtigen Armen, Erster der Sātvata-Linie, Höchster unter den Menschen—da du den Pāṇḍavas wohlgesinnt bist, sollst du mit allen Mitteln den Zorn der Herrin Gāndhārī besänftigen.“

Verse 303

आमन्त्र्य दारुक॑ प्राह रथ: सज्जो विधीयताम्‌ । धर्मराजकी यह बात सुनकर यदुकुलतिलक श्रीकृष्णने दारुकको बुलाकर कहा--'रथ तैयार करो”

Vaiśampāyana sprach: Nachdem er Dāruka herbeigerufen hatte, sagte er: „Der Wagen soll bereitgemacht werden.“ Als Śrī Kṛṣṇa—Zierde des Yadu-Geschlechts—den Entschluss des Dharmarāja vernahm, rief er Dāruka und befahl, den Wagen vorzubereiten.

Verse 313

न्यवेदयद्‌ रथं सज्जं केशवाय महात्मने । केशवका यह आदेश सुनकर दारुकने बड़ी उतावलीके साथ रथको सुसज्जित किया और उन महात्माको इसकी सूचना दी

Vaiśampāyana sprach: Dāruka, der Keśavas Weisung vernommen hatte, ließ den Wagen unverzüglich vollständig herrichten und meldete dann dem großherzigen Keśava, er sei bereit.

Verse 326

जगाम हास्तिनपुरं त्वरित: केशवो विभु: । शत्रुओंको संताप देनेवाले यादवश्रेष्ठ भगवान्‌ श्रीकृष्ण तुरंत ही उस रथपर आरूढ़ हो हस्तिनापुरकी ओर चल दिये

Vaiśampāyana sprach: Der mächtige Keśava—Śrī Kṛṣṇa, der Erste der Yādavas und ein Quell des Leids für seine Feinde—brach sogleich nach Hāstinapura auf und bestieg eilends seinen Wagen.

Verse 333

नागसाह्दयमासाद्य प्रविवेश च वीर्यवान्‌ । महाराज! पराक्रमी भगवान्‌ माधव उस रथपर बैठकर हस्तिनापुरमें जा पहुँचे। वहाँ पहुँचकर उन्होंने नगरमें प्रवेश किया

Vaiśampāyana sprach: Als er Nāgasāhdaya erreicht hatte, trat der Tapfere ein. O König, der kühne Herr Mādhava, auf jenem Wagen sitzend, gelangte nach Hāstinapura; und als er die Stadt erreicht hatte, zog er in sie ein.

Verse 496

धर्मतो न्‍्यायतश्चवैव स्नेहतश्न॒ परंतप । महाप्राज्ञ! आप पाण्डवोंपर दोषारोपण न कीजियेगा। परंतप! धर्म, न्याय और स्नेहकी दृष्टिसे महात्मा पाण्डवोंका इसमें थोड़ा-सा भी अपराध नहीं है

Vaiśampāyana sprach: „O Feindeverbrenner, ob nach Dharma, nach Gerechtigkeit oder nach den Banden der Zuneigung geurteilt wird — lege den Pāṇḍavas keine Schuld zur Last. O Großgesinnter, betrachtet durch die Linsen von Rechtschaffenheit, Fairness und treuer Zuneigung tragen die edlen Pāṇḍavas in dieser Sache nicht den geringsten Makel.“

Verse 516

गान्धार्यास्तव वै नाथ पाण्डवेषु प्रतिष्ठितम्‌ अब तो आपका कुल और वंश पाण्डवोंसे ही चलनेवाला है। नाथ! आपको और गान्धारी देवीको पिण्डा-पानी तथा पुत्रसे प्राप्त होनेवाला सारा फल पाण्डवोंसे ही मिलनेवाला है। उन्हींपर यह सब कुछ अवलम्बित है

Vaiśampāyana sprach: „O Herr, dein Bestand gründet nun auf den Pāṇḍavas. Von diesem Tage an wird dein Haus und deine Linie nur durch sie fortbestehen. O Gebieter, welches Verdienst du und Königin Gāndhārī auch empfangen sollt—durch die Totenopfer aus pinda und Wasser und durch den Segen, der aus Söhnen erwächst—das werdet ihr fortan allein von den Pāṇḍavas erlangen. Auf ihnen, wahrlich, ruht dies alles.“

Verse 533

शिवेन पाण्डवान्‌ पाहि नमस्ते भरतर्षभ । “भरतश्रेष्ठ) इन सब बातों तथा अपने अपराधोंका चिन्तन करके आप पाण्डवोंके प्रति कल्याण-भावना रखते हुए उनकी रक्षा करें। आपको नमस्कार है

Vaiśaṃpāyana sprach: „O Stier unter den Bharatas, beschütze die Pāṇḍavas mit Heil und Wohlwollen. Nachdem du über all dies und über deine eigenen Verfehlungen nachgesonnen hast, richte deinen Sinn auf ihr Wohlergehen und bewahre sie. Sei gegrüßt.“

Verse 543

भक्तिर्भरतशार्दूल स्नेहश्वापि स्वभावत: । “महाबाहो! भरतवंशके सिंह! आप जानते हैं कि धर्मराज युधिष्ठिरके मनमें आपके प्रति कितनी भक्ति और कितना स्वाभाविक स्नेह है

Vaiśampāyana sprach: „O Tiger unter den Bharatas, Zuneigung und Hingabe entspringen auch der eigenen Natur. O mächtigarmiger Löwe der Bharata-Linie, du weißt wohl, wie viel Verehrung und wie viel angeborene, spontane Liebe Dharmarāja Yudhiṣṭhira für dich hegt.“

Verse 556

दहाते स दिवा रात्रौ न च शर्माधिगच्छति । “अपने अपराधी शत्रुओंका ही यह संहार करके वे दिन-रात शोककी आगमें जलते हैं, कभी चैन नहीं पाते हैं

Vaiśampāyana sprach: Er brennt bei Tag und bei Nacht und findet keinen Frieden — jene, die, nachdem sie die Vernichtung ihrer eigenen schuldigen Feinde herbeigeführt haben, vom Feuer der Trauer verzehrt werden und keine Ruhe erlangen.

Verse 563

स शोचन्‌ नरशार्दूल: शान्तिं नैवाधिगच्छति । 'पुरुषसिंह! आप और यशस्विनी गान्धारी देवीके लिये निरन्तर शोक करते हुए नरश्रेष्ठ युधिष्ठिरको शान्ति नहीं मिल रही है

Vaiśampāyana sprach: Obgleich er trauerte, vermochte jener Tiger unter den Menschen keinen Frieden zu finden. Yudhiṣṭhira, der Beste der Menschen, blieb unruhig—unablässig klagend um den löwengleichen Dhṛtarāṣṭra und um die ruhmreiche Frau Gāndhārī—und zeigte damit, wie selbst ein rechtschaffenes Herz durch Mitgefühl und die Last verwandtschaftlicher Trauer nach dem Krieg erschüttert werden kann.

Verse 573

पुत्रशोकाभिसंतप्त॑ बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम्‌ । “आप पुत्रशोकसे सर्वथा संतप्त हैं। आपकी बुद्धि और इन्द्रियाँ शोकसे व्याकुल हैं। ऐसी दशामें वे अत्यन्त लज्जित होनेके कारण आपके सामने नहीं आ रहे हैं!

Vaiśampāyana sagte: „Du bist gänzlich vom Kummer um deinen Sohn verzehrt; Verstand und Sinne sind durch Trauer in Aufruhr geraten. In einem solchen Zustand treten sie nicht vor dich, von Scham überwältigt.“

Verse 643

चक्षुषा क्रोधदीप्तेन निर्दग्धुं तपसो बलात्‌ | 'पाण्डवोंके विनाशका विचार तुम्हारे मनमें कभी नहीं आना चाहिये। महाभागे! तुम अपनी तपस्याके बलसे क्रोधभरी दृष्टिद्वारा चराचर प्राणियोंसहित समूची पृथ्वीको भस्म कर डालनेकी शक्ति रखती हो”

Vaiśampāyana sagte: „Mit Augen, die im Zorn auflodern, besitzt du—durch die Kraft deiner Askese—die Macht, alles zu Asche zu verbrennen. Darum, o hochbegünstigte Frau, soll in deinem Sinn niemals der Gedanke aufkommen, die Pāṇḍavas zu vernichten. Durch die Gewalt deiner Buße könnte dein zorniger Blick die ganze Erde, mitsamt allen beweglichen und unbeweglichen Wesen, zu Asche machen.“

Verse 666

सा मे व्यवस्थिता श्रुत्वा तव वाक्यं जनार्दन । भगवान्‌ श्रीकृष्णकी यह बात सुनकर गान्धारीने कहा--“महाबाहु केशव! तुम जैसा कहते हो

Als ich deine Worte hörte, Janārdana, wurde ich gefasst. Mächtigarmiger Keśava, was du sagst, ist ganz und gar richtig. Bis jetzt quälten viele Leiden meinen Geist, und vom Feuer dieser Qual versengt, war mein Urteil ins Wanken geraten—so begann ich, an Unheil für die Pāṇḍavas zu denken. Doch nun, Janārdana, da ich dich gehört habe, ist mein Verstand wieder fest geworden, und der Ansturm des Zorns ist abgeklungen.

Verse 673

त्वं गति: सहितैवीरिे: पाण्डवैदविपदां वर | “मनुष्योंमें श्रेष्ठ केशव! ये राजा अन्धे और बूढ़े हैं तथा इनके सभी पुत्र मारे गये हैं। अब समस्त वीर पाण्डवोंके साथ तुम्हीं इनके आश्रयदाता हो”

Vaiśampāyana sagte: „O Keśava, Bester der Menschen! Du bist Zuflucht und letzter Rückhalt für diese Könige—zusammen mit den tapferen Pāṇḍavas. Diese Herrscher sind blind und betagt, und all ihre Söhne sind erschlagen. Nun, da alle heldenhaften Pāṇḍavas an deiner Seite stehen, musst du allein ihr Beschützer und Spender von Obdach sein.“

Verse 686

पुत्रशोकाभिसंतप्ता गान्धारी प्ररुरोद ह | इतनी बात कहकर पुत्रशोकसे संतप्त हुई गान्धारी देवी अपने मुखको आँचलसे ढककर फूट-फूटकर रोने लगीं

Vom Schmerz über den Verlust ihrer Söhne überwältigt und wie verbrannt, brach Gāndhārī in Tränen aus. Nachdem dies gesprochen war, verhüllte sie ihr Gesicht mit dem Schleier und weinte unaufhaltsam, schluchzend.

Verse 693

हेतुकारणसंयुक्तर्वाक्यैराश्वासयत्‌ प्रभु: । तब महाबाहु भगवान्‌ केशवने शोकसे दुर्बल हुई गान्धारीको कितने ही कारण बताकर युक्तियुक्त वचनोंद्वारा आश्वासन दिया--धीरज बँधाया

Vaiśampāyana sprach: Da tröstete der mächtige, starkarmige Herr Keśava die von Kummer geschwächte Gāndhārī mit wohlbegründeten Worten—er führte viele Ursachen und Erklärungen an—und festigte ihren Geist mit Argumenten, die auf Angemessenheit und Wahrheit beruhten.

Verse 706

द्रौणिसंकल्पितं भावमवबुद्धयत केशव: । गान्धारी और धुृतराष्ट्रको सान्त्वना दे माधव श्रीकृष्णने अश्वत्थामाके मनमें जो भीषण संकल्प हुआ था, उसका स्मरण किया

Vaiśampāyana sprach: Keśava (Śrī Kṛṣṇa) erkannte die düstere Absicht, die sich im Sohn Droṇas (Aśvatthāmā) gebildet hatte. Da Mādhava die sittliche Gefahr dieses Entschlusses spürte, behielt er—nachdem er Gāndhārī und Dhṛtarāṣṭra getröstet hatte—Aśvatthāmās schrecklichen Plan im Sinn und ahnte die Folgen für Dharma und die Überlebenden des Krieges.

Verse 763

आश्वासयदमेयात्मा व्यासो लोकनमस्कृत: । तत्पश्चात्‌ भगवान्‌ श्रीकृष्ण दारुकके साथ वहाँसे शीघ्र चल दिये। राजन! श्रीकृष्णके चले जानेपर अप्रमेयस्वरूप विश्ववन्दित भगवान्‌ व्यासने राजा धूृतराष्ट्रको सान्त्वना दी

Vaiśaṃpāyana sprach: Der ehrwürdige Vyāsa, von unermesslichem Geist und von der Welt geehrt, tröstete den König. Danach brach der Herr Śrī Kṛṣṇa, begleitet von Dāruka, rasch von dort auf. Als Kṛṣṇa gegangen war, tröstete der weltverehrte Vyāsa, dessen Wesen jenseits allen Maßes ist, König Dhṛtarāṣṭra.

Verse 773

शिबिरं हास्तिनपुराद्‌ दिदृक्षु: पाण्डवान्‌ नृप । नरेश्वर! इधर धर्मात्मा वसुदेवनन्दन श्रीकृष्ण कृतकृत्य हो हस्तिनापुरसे पाण्डवोंको देखनेके लिये शिबिरमें लौट आये

Vaiśampāyana sprach: O König, in dem Wunsch, die Pāṇḍavas zu sehen, kehrte Śrī Kṛṣṇa—der rechtsinnige Sohn Vasudevas—nachdem er in Hastināpura vollbracht hatte, was zu tun war, wieder ins Heerlager zurück, um ihnen zu begegnen.

Verse 3636

अभ्यवादयदव्यग्रो गान्धारीं चापि केशव: । वहाँ उन्होंने मुनिश्रेष्ठ व्यासजीको पहलेसे ही उपस्थित देखा। व्यास तथा राजा धूृतराष्ट्र दोनोंके चरण दबाकर जनार्दन श्रीकृष्णने बिना किसी व्यग्रताके गान्धारी देवीको प्रणाम किया

Vaiśampāyana sprach: Unbewegt und gefasst begrüßte Keśava (Kṛṣṇa) Königin Gāndhārī ehrerbietig. Dort sah er den erhabensten der Weisen, Vyāsa, bereits anwesend. Dann erwies Janārdana, Śrī Kṛṣṇa, Vyāsa und König Dhṛtarāṣṭra die gebührende Ehre, indem er ihnen die Füße drückte, und ohne jede Hast verneigte er sich in tiefer Ehrfurcht vor der erhabenen Gāndhārī.