Adhyaya 32: Dharma as the Bull-Form: Soma’s Transgression and the Institution of the Thirteenth Lunar Day Observance

Verse 1

पूर्वं ब्रह्माऽव्ययः शुद्धः परादपरसंज्ञितः । स सिसृक्षुः प्रजास्त्वादौ पालनं च विचिन्तयत् ॥ ३२.२ ॥

Thuở ban đầu, Brahmā—bất hoại và thanh tịnh, được gọi là vừa siêu việt vừa nội tại—khi khởi ý muốn tạo dựng các loài ở buổi sơ khai, cũng suy xét về việc hộ trì và cai quản họ.

Verse 2

तस्य चिन्तयतस्त्वङ्गाद् दक्षिणाच्छ्वेतकुण्डलः । प्रादुर्बभूव पुरुषः श्वेतमाल्यानुलेपनः ॥ ३२.३ ॥

Khi Ngài đang tư duy, từ thân thể Ngài—phía bên phải—hiện ra một người, đeo khuyên tai màu trắng, được trang sức bằng vòng hoa trắng và xức hương liệu trắng.

Verse 3

तं दृष्ट्वोवाच भगवान्श्चतुष्पादं वृषाकृतिम् । पालयेमाः प्रजाः साधो त्वं ज्येष्ठो जगतो भव ॥ ३२.४ ॥

Thấy vậy, Đấng Thế Tôn liền phán với bậc bốn chân, hình tướng như bò đực: “Hỡi bậc hiền thiện, hãy hộ trì các thần dân này; hãy trở thành bậc tối thượng trong thế gian.”

Verse 4

इत्युक्तः समवस्थोऽसौ चतुःपद्भ्यां कृते युगे । त्रेतायां स समस्तृभ्यां द्वे चैव द्वापरेऽभवत् । कलावेकेन पादेन प्रजाः पालयते प्रभुः ॥ ३२.५ ॥

Được dạy như thế, vị ấy vẫn ở trong trạng thái quân bình: trong Kṛta-yuga thì trọn đủ bốn phần; sang Tretā thì còn đủ ba; đến Dvāpara thì thành hai; và trong Kali, Chúa Tể nâng đỡ muôn dân chỉ với một phần còn lại.

Verse 5

षड्भेदो ब्राह्मणानां स त्रिधा क्षत्रे व्यवस्थितः । द्विधा वैश्येकधा शूद्रे स्थितः सर्वगतः प्रभुः । रसातलेषु सर्वेषु द्वीपवर्षे स्वयं प्रभुः ॥ ३२.६ ॥

Nguyên lý/trật tự ấy được nói là sáu phần nơi Bà-la-môn; được an lập thành ba phần nơi Sát-đế-lỵ; thành hai phần nơi Phệ-xá; và một phần nơi Thủ-đà-la. Đấng Chúa Tể, bậc biến khắp, ngự ở mọi nơi; chính Ngài hiện diện trong mọi Rasātala và trong các dvīpa-varṣa (các châu đảo và vùng đất).

Verse 6

द्रव्यगुणक्रियाजातिचतुःपादः प्रकीर्तितः । संहितापदक्रमश्चैव त्रिशृङ्गोऽसौ स्मृतो बुधैः ॥ ३२.७ ॥

Người ta tuyên xưng rằng có bốn phần: dravya (thực thể), guṇa (tính chất), kriyā (hành động), và jāti (chủng loại). Các bậc hiền trí lại ghi nhớ rằng nó có ba “đỉnh”: saṁhitā (tụng đọc liền mạch), pada (tách từ), và krama (sắp xếp theo thứ tự).

Verse 7

तथा आद्यन्त ओङ्कार द्विशिराः सप्तहस्तवान् । त्रिबद्धबद्धो विप्राणां मुख्यः पालयते जगत् ॥ ३२.८ ॥

Cũng vậy, nguyên lý đầu-cuối, tức âm tiết Oṁkāra, hai đầu và bảy tay, được ràng buộc bằng sự ràng buộc ba tầng; là bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, hộ trì thế gian.

Verse 8

स धर्मः पीडितः पूर्वं सोमेनाद्भुतकर्मणा । तारां जिघृक्षता पत्नीं भ्रातुराङ्गिरसस्य ह ॥ ३२.९ ॥

Thuở trước, Dharma bị Soma—đấng có những hành vi kỳ diệu—làm cho khổ não, khi Soma muốn chiếm đoạt Tārā, người vợ của người anh em là Aṅgirasa.

Verse 9

सोऽपायाद्भीषितस्तेन बलिना क्रूरकर्मणा । अरण्यं गहनं घोरमाविवेश तदा प्रभुः ॥ ३२.१० ॥

Bấy giờ, vì khiếp sợ kẻ hùng mạnh ấy với hành vi tàn bạo, bậc Chúa tể liền lui bước và đi vào khu rừng rậm rạp, ghê rợn.

Verse 10

तस्मिन्गते सुराः सर्वे असुराणां तु पत्नयः । जिघृक्षन्तस्तदौकांसि बभ्रमुर्धर्मवञ्चिताः । असुरा अपि तद्वच्च सुरवेश्मनि बभ्रमुः ॥ ३२.११ ॥

Sau khi họ (chư Thiên) đã rời đi, các phu nhân của Asura—bị tước mất nề nếp chánh hạnh—lang thang, toan chiếm lấy nơi cư trú ấy. Các Asura cũng vậy, đi lại trong cung điện của chư Thiên.

Verse 11

निर्मर्यादे तथा जाते धर्मनाशे च पार्थिव । देवासुरा युयुधिरे सोमदोषेण कोपिताः । स्त्रीहेतोश्च महाभाग विविधायुधपाणयः ॥ ३२.१२ ॥

Khi ranh giới và chuẩn mực bị vượt qua như thế, và dharma suy hoại, hỡi Đại vương, chư Thiên và Asura nổi giận vì lỗi lầm liên hệ đến Soma mà giao chiến. Hỡi bậc cao quý, nguyên do là vì một người nữ, nên họ cầm đủ loại binh khí.

Verse 12

तान्दृष्ट्वा युध्यतो देवानसुरैः सह कोपितान् । नारदः प्राह संगम्य पित्रे ब्रह्मणि हर्षितः ॥ ३२.१३ ॥

Thấy chư Thiên đang giao chiến, nổi giận cùng các Asura, Nārada hoan hỷ đến gặp phụ thân mình là Brahmā và thưa rằng.

Verse 13

स हंसयानमारुह्य सर्वलोकपितामहः । निवारयामास तदा कस्यार्थे युद्धमब्रवीत् ॥ ३२.१४ ॥

Bấy giờ Đấng Tổ phụ của muôn thế giới, sau khi ngự trên cỗ xe thiên nga, đã ngăn họ lại và nói: “Cuộc chiến này vì ai?”

Verse 14

सर्वे शशंसुः सोमं तु स तु बुद्ध्वा स्वकं सुतम् । पीडनादपयातं तु गहनं वनमाश्रितम् ॥ ३२.१५ ॥

Mọi người đều ca tụng Soma; nhưng Ngài, khi hiểu đó chính là con trai mình—kẻ đã rút lui vì bị khổ não—liền nương náu trong khu rừng rậm sâu.

Verse 15

ततो ब्रह्मा ययौ तत्र देवासुरयुतस्त्वरन् । ददर्श च सुरैः सार्द्धं चतुष्पादं वृषाकृतिम् । चरन्तं शशिसङ्काशं दृष्ट्वा देवानुवाच ह ॥ ३२.१६ ॥

Rồi Brahmā vội đến nơi ấy, cùng với chư thiên và a-tu-la. Cùng các devas, Ngài thấy một hữu thể bốn chân mang hình bò đực, đi lại và sáng như trăng; thấy vậy, Ngài liền nói với chư thiên.

Verse 16

ब्रह्मा उवाच । अयं मे प्रथमः पुत्रः पीडितः शशिना भृशम् । पत्नीं जिघृक्षता भ्रातुर्धर्मसंज्ञो महामुनिः ॥ ३२.१७ ॥

Brahmā nói: “Đây là con trai đầu lòng của ta, bậc đại hiền được gọi là Dharma; đã bị Śaśin (Mặt Trăng) hành hạ nặng nề khi người anh em của nó muốn chiếm đoạt vợ nó.”

Verse 17

इदानीं तोषयध्वं वै सर्व एव सुरासुराः । येन स्थितिर्वो भवति समं देवासुरा इति ॥ ३२.१८ ॥

“Giờ đây, quả thật tất cả các ngươi—devas và asuras—hãy làm cho (người đáng được) thỏa lòng; nhờ đó sự ổn định của các ngươi sẽ được thành tựu, đồng đều cho cả devas lẫn asuras.”

Verse 18

ततः सर्वे स्तुतिं चक्रुस्तस्य देवस्य हर्षिताः । विदित्वा ब्रह्मणो वाक्यात् सम्पूर्णशशिसन्निभम् ॥ ३२.१९ ॥

Bấy giờ tất cả đều hoan hỷ, soạn một bài tán tụng dâng lên vị Thần ấy, sau khi hiểu qua lời của Phạm Thiên rằng Ngài rực rỡ như vầng trăng tròn viên mãn.

Verse 19

देवा ऊचुः । नमोऽस्तु शशिसङ्काश नमस्ते जगतः पते । नमोऽस्तु देवरूपाय स्वर्गमार्गप्रदर्शक । कर्ममार्गस्वरूपाय सर्वगाय नमो नमः ॥ ३२.२० ॥

Chư thiên thưa rằng: “Kính lễ Ngài, đấng rạng ngời như trăng; kính lễ Ngài, Chúa tể của thế gian. Kính lễ Ngài hiện thân thần thánh, bậc chỉ bày con đường lên cõi trời. Kính lễ Ngài, bản tính chính là đạo của nghiệp (karma), đấng thấm khắp mọi nơi—kính lễ, kính lễ.”

Verse 20

त्वयैयं पाल्यते पृथ्वी त्रैलोक्यं च त्वयैव हि । जनस्तपस्तथा सत्यं त्वया सर्वं तु पाल्यते ॥ ३२.२१ ॥

Chính bởi Ngài mà Trái Đất này được nâng đỡ; và quả thật chỉ bởi Ngài mà cả ba cõi cũng được nâng đỡ. Con người, khổ hạnh (tapas) và chân lý—tất thảy đều do Ngài gìn giữ.

Verse 21

न त्वया रहितं किञ्चिज्जगत्स्थावरजङ्गमम् । विद्यते त्वद्विहीनं तु सद्यो नश्यति वै जगत् ॥ ३२.२२ ॥

Trong thế gian này, không có bất cứ điều gì—dù bất động hay động—tồn tại ngoài Ngài. Quả thật, hễ lìa Ngài thì thế gian lập tức hoại diệt.

Verse 22

त्वमात्मा सर्वभूतानां सतां सत्त्वस्वरूपवान् । राजसानां रजस्त्वं च तामसानां तम एव च ॥ ३२.२३ ॥

Ngài là Tự Ngã (Ātman) của mọi loài; nơi những bậc hiền thiện, Ngài mang bản tính sattva. Nơi những kẻ thuộc rajas, Ngài chính là rajas; và nơi những kẻ thuộc tamas, Ngài quả thật là tamas.

Verse 23

चतुष्पादो भवान् देव चतुःशृङ्गस्त्रिलोचनः । सप्तहस्तस्त्रिबन्धश्च वृषरूप नमोऽस्तु ते ॥ ३२.२४ ॥

Ôi Thần linh, Ngài có bốn chân; có bốn sừng và ba mắt. Ngài có bảy tay và ba khớp/dải; ôi Đấng mang hình bò đực, con xin đảnh lễ Ngài.

Verse 24

त्वया हीना वयं देव सर्व उन्मार्गवर्त्तिनः । तन्मार्गं यच्छ मूढानां त्वं हि नः परमा गतिः ॥ ३२.२५ ॥

Ôi Deva, thiếu vắng Ngài, tất cả chúng con đều bước theo con đường lạc lối. Xin ban cho kẻ mê muội chúng con con đường ấy, vì chính Ngài là nơi nương tựa và đích đến tối thượng của chúng con.

Verse 25

एवं स्तुतस्तदा देवैर्वृषरूपी प्रजापतिः । तुष्टः प्रसन्नमनसा शान्तचक्षुरपश्यत ॥ ३२.२६ ॥

Được các chư thiên tán thán như vậy khi ấy, Prajāpati, mang hình bò đực, hoan hỷ và tâm ý an tịnh, đã nhìn bằng đôi mắt điềm nhiên.

Verse 26

दृष्टमात्रास्तु ते देवाः स्वयं धर्मेण चक्षुषा । क्षणेन गतसंमोहाः सम्यक्सद्धर्मसंहिताः ॥ ३२.२७ ॥

Nhưng các vị thần ấy, chỉ vừa chiêm ngưỡng Ngài, với cái thấy đặt nền trên chính Dharma, liền trong khoảnh khắc dứt sạch mê lầm và an trụ đúng đắn trong Chánh pháp chân thật.

Verse 27

असुरा अपि तद्वच्च ततो ब्रह्मा उवाच तम् । अद्यप्रभृति ते धर्म तिथिरस्तु त्रयोदशी ॥ ३२.२८ ॥

Các Asura cũng làm y như vậy; rồi Brahmā nói với Ngài: “Từ hôm nay trở đi, hỡi Dharma, hãy để Trayodaśī (ngày trăng thứ mười ba) là dharma-tithi, ngày nghi lễ được ấn định của Ngài.”

Verse 28

यस्तामुपोष्य पुरुषो भवंतं समुपार्जयेत् । कृत्वा पापसमाहारं तस्मान्मुञ्चति मानवः ॥ ३२.२९ ॥

Người nào giữ trai giới/khổ hạnh ấy và đúng pháp mà được ân sủng của Ngài; dẫu đã tích tụ một khối tội lỗi, con người ấy cũng được giải thoát khỏi chúng.

Verse 29

यच्चारण्यमिदं धर्म्म त्वया व्याप्तं चिरं प्रभो । ततो नाम्ना भविष्ये तद्धर्मारण्यमिति प्रभो ॥ ३२.३० ॥

Muôn tâu Chúa tể, vì khu rừng này từ lâu đã được Ngài—Đấng chính là Dharma—thấm nhuần khắp nơi; bởi vậy, thưa Chúa tể, theo danh xưng nó sẽ được gọi là ‘Dharmāraṇya’.

Verse 30

चतुष्ट्रिपाद् द्व्येकपाच्च प्रभो त्वं कृतादिभिर्लक्ष्यसे येन लोकैः । तथा तथा कर्मभूमौ नभश्च प्रायोयुक्तः स्वगृहं पाहि विश्वम् ॥ ३२.३१ ॥

Muôn tâu Chúa tể, các thế gian nhận biết Ngài qua thời Kṛta và các thời đại khác, khi Ngài lần lượt hiển lộ với bốn, ba, hai và một ‘pāda’ (chân/đức). Vì thế, ở cõi hành nghiệp (trần gian) và cả trên bầu trời, gần như luôn luôn đảm đương công việc, xin Ngài hộ trì vũ trụ này như chính ngôi nhà của Ngài.

Verse 31

इत्युक्तमात्रः प्रपितामहोऽधुना सुरासुराणामथ पश्यतां नृप । अदृश्यतामगमत् स्वालयांश्च जग्मुः सुराः सवृषा वीतशोकाः ॥ ३२.३२ ॥

Vừa khi Đấng Tổ phụ (Brahmā) nói xong, tâu đại vương, ngay trước mắt chư thiên và a-tu-la, Ngài liền biến mất khỏi tầm nhìn. Chư thiên cùng với Vṛṣa (con bò) trở về các cõi của mình, không còn sầu muộn.

Verse 32

धर्मोत्पत्तिं य इमां श्रावयीत तदा श्राद्धे तर्पयेत पितॄंश्च । त्रयोदश्यां पायसेन स्वशक्त्या स स्वर्गगामी तु सुरानुपेयात् ॥ ३२.३३ ॥

Ai cho tụng đọc bản tường thuật này về ‘sự phát sinh của Dharma’, thì vào lúc cử hành śrāddha cũng nên làm tarpaṇa để làm thỏa lòng các tổ tiên. Đến ngày thứ mười ba, dâng pāyasa (cơm sữa) tùy theo khả năng; người ấy sẽ hướng về cõi trời và đạt được sự gần gũi với chư thiên.

Verse 33

सोऽपायाद् भीषितस्तेन बलिना क्रूरकर्मणा । अरण्यं गहनं घोरमाविवेश तदा प्रभुः ॥

Kinh hãi trước kẻ mạnh mẽ ấy, vốn hành sự tàn bạo, ông liền bỏ chạy; rồi bậc Chúa Tể tiến vào khu rừng rậm rạp và ghê rợn.