Adhyaya 26

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणुष्व मैत्रावरुणे पुराकल्पे रथंतरे । इतिहास इहासीद्यः पीठे विरजसंज्ञिते

Skanda nói: “Hỡi Maitrāvaruṇa, hãy lắng nghe. Thuở xưa, trong kiếp Rathaṃtara, tại nơi đây—ở thánh tọa mang danh Virajā—đã có một thiên cổ sử xảy ra.”

Verse 2

त्रिलोचनस्य प्रासादे मणिमाणिक्यनिर्मिते । नानाभंगि गवाक्षाढ्ये रत्नसानाविवायते

Trong cung điện của Trilocana, được dựng bằng châu ngọc và hồng ngọc, lại trang sức bằng những ô cửa sổ muôn dáng thanh nhã, trông như sườn núi kết toàn bảo thạch.

Verse 3

कदाचिदपि कल्पांते द्यो लोके भ्रंशति क्षये । प्रोत्तंभनं स्तंभ इव दत्तो विश्वकृता स्वयम्

Có khi vào cuối một kiếp, lúc cõi trời sụp đổ trong thời tận diệt, nơi ấy vẫn được nâng đỡ—như một trụ chống—do chính Đấng Tạo Thế ban cho.

Verse 4

मरुत्तरंगिताग्राभिः पताकाभिरितस्ततः । सन्निवारयतीवेत्थमघौघान्विशतो मुने

Với những lá phướn bốn bề, đầu phướn phấp phới theo gió, hỡi bậc hiền triết, dường như nó đang ngăn lại những dòng thác tội lỗi đang tràn vào.

Verse 5

देदीप्यमान सौवर्ण कलशेन विराजिते । पार्वणेन शशांकेन खेदादिव समाश्रिते

Nó rực sáng, được trang nghiêm bằng kalaśa vàng chói lọi; và dường như nương tựa nơi vầng trăng rằm—như niềm khuây khỏa sau cơn mỏi mệt.

Verse 6

तत्र पारावतद्वंद्वं वसेत्स्वैरं कृतालयम् । प्रातःसायं च मध्याह्ने कुर्वन्नित्यं प्रदक्षिणम्

Tại đó, một đôi bồ câu sống thong dong, tự dựng chỗ ở; và sáng, chiều cùng giữa trưa, chúng hằng ngày thực hành pradakṣiṇā (đi nhiễu quanh) không ngừng.

Verse 7

उड्डीयमानं परितः पक्षवातेरितस्ततः । रजःप्रासादसंलग्नं दूरीकुर्वद्दिनेदिने

Bay lượn khắp bốn phía, bị luồng gió từ đôi cánh đẩy đưa qua lại, ngày này qua ngày khác chúng phủi sạch lớp bụi bám nơi đền tháp.

Verse 8

त्रिलोचनेति सततं नाम भक्तैरुदाहृतम् । त्रिविष्टपेति च तथा तयोः कर्णातिथी भवेत्

Các tín đồ luôn miệng xưng tụng danh hiệu “Trilocana”, và cũng vậy “Triviṣṭapa”; đôi chim ấy như đón nhận những âm thanh ấy làm khách nơi tai mình, lắng nghe không ngơi.

Verse 9

चतुर्विधानि वाद्यानि शंभुप्रीतिकराण्यलम् । तयोः कर्णगुहां प्राप्य प्रतिशब्दं प्रतन्वते

Bốn loại nhạc khí, đủ sức làm hoan hỷ đức Śambhu, vọng đến hõm tai của đôi chim ấy và dệt nên tiếng vang, âm đáp âm ngân.

Verse 10

मंगलारार्तिकज्योतिस्त्रिसंध्यं पक्षिणोस्तयोः । नेत्रांत निर्विशन्नित्यं भक्तचेष्टां प्रदर्शयेत्

Vào ba thời sandhyā, ánh sáng cát tường của lễ ārati luôn rọi vào khóe mắt đôi chim ấy, như đang bày tỏ cho chúng thấy những cử chỉ thờ phụng của các tín đồ.

Verse 11

प्राणयात्रां विहायापि कदाचित्स्थिरमानसौ । नोड्डीयवांछितं यातः पश्यंतौ कौतुकं खगौ

Có lúc, với tâm trí vững vàng, đôi chim ấy còn gác lại cả cuộc mưu sinh tìm thức ăn; chẳng bay đến nơi mình ưa muốn, mà cứ đứng nhìn cảnh tượng kỳ diệu ấy.

Verse 12

तत्र भक्तजनाकीर्णं प्रासादं परितो मुने । तंडुलादि चरंतौ तौ कुर्वाते च प्रदक्षिणम्

Tại đó, hỡi bậc hiền triết, ngôi đền được vây quanh bởi đoàn người sùng tín; đôi chim ấy vừa mổ gạo và những thứ tương tự, vừa cũng làm lễ pradakṣiṇā (đi nhiễu quanh) cung kính.

Verse 13

देवदक्षिणदिग्भागे चतुःस्रोतस्विनी जलम् । तृषार्तौ धयतो विप्र स्नातौ जातु चिदंडजौ

Ở phương nam của thánh điện, có dòng nước ‘Catuḥsrotasvinī’ (bốn dòng chảy). Bị cơn khát dày vò, hỡi brāhmaṇa, đôi chim ấy uống nước ấy và đôi khi cũng tắm gội tại đó.

Verse 14

तयोरित्थं विचरतोस्त्रिलोचनसमीपतः । अगाद्बहुतिथः कालो द्विजयोः साधुचेष्टयोः

Như thế, khi đôi chim ‘nhị sinh’ ấy lui tới gần Trilocana, một thời gian dài đã trôi qua đối với chúng, trong sự chuyên cần những hạnh lành.

Verse 15

अथ देवालयस्कंधे गवाक्षांतर्गतौ च तौ । श्येनेन केनचिद्दृष्टौ क्रूरदृष्ट्या सुखस्थितौ

Bấy giờ, khi đôi chim bồ câu ngồi yên ổn trong ô cửa của kiến trúc đền thờ, chúng bị một con diều hâu trông thấy, với ánh nhìn hung dữ lạnh lùng.

Verse 16

तच्च पारावतद्वंद्वं श्येनः परिजिघृक्षुकः । अवतीर्यांबरादाशु प्रविष्टोन्यशिवालये

Khao khát chộp lấy đôi bồ câu ấy, con diều hâu lao vút xuống từ trời cao; nhưng chúng đã kịp vào một ngôi đền khác của Thần Śiva.

Verse 17

ततो विलोकयामास तदागमविनिर्गमौ । केन मार्गेण विशतो दुर्गमेतौ पतत्त्रिणौ

Rồi nó rình xem sự ra vào của chúng, tự hỏi: “Bằng lối nào mà hai con chim này đã vào được nơi kiên cố khó xâm nhập ấy?”

Verse 18

केनाध्वना च निर्यातः क्व काले कुरुतश्च किम् । कथं युगपदे तौ मे ग्राह्यौ स्वैरं भविष्यतः

“Và chúng ra bằng lối nào? Vào lúc nào, đang làm gì? Làm sao ta có thể chộp cả hai cùng một lúc, trước khi chúng tung tăng tự do?”

Verse 19

मध्ये दुर्गप्रविष्टौ च ममवश्याविमौ न यत् । एकदृष्टिः क्षणं तस्थौ श्येन इत्थं विचिंतयन्

“Giờ chúng đã vào trong thành lũy, đôi chim này không còn trong quyền ta.” Nghĩ vậy, con diều hâu đứng lặng một lúc, mắt nhìn trân trân một hướng.

Verse 20

अहो दुर्गबलं प्राज्ञाः शंसंत्येवेति हेतुतः । दुर्बलोप्याकलयितुं सहसारिर्न शक्यते

“Ôi! Chính vì thế bậc trí ca ngợi sức mạnh của thành lũy: bởi ngay cả nơi yếu cũng không thể bị khuất phục bởi cuộc tập kích bất ngờ của kẻ thù.”

Verse 21

करिणां तु सहस्रेण वराश्वानां न लक्षतः । तत्कर्मसिद्धिर्नृपतेर्दुर्गेणैकेन यद्भवेत्

Tâu bậc quân vương, sự thành tựu của một việc mà dù có ngàn voi và trăm ngàn tuấn mã cũng chẳng làm nên, vẫn có thể được hoàn thành nhờ một tòa thành lũy kiên cố duy nhất.

Verse 22

दुर्गस्थो नाभिभूयेत विपक्षः केनचित्क्वचित् । स्वतंत्रं यदि दुर्गं स्यादमर्मज्ञप्रकाशितम्

Người ở trong thành lũy thì kẻ địch không thể khuất phục ở bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào—miễn là thành ấy tự chủ vững bền và các tử huyệt không bị kẻ không hiểu bí mật phơi bày.

Verse 23

इति दुर्गबलं शंसञ्श्येनो रोषारुणेक्षणः । असाध्वसौ कलरवौ वीक्ष्य यातो नभोंगणम्

Nói lời tán dương sức mạnh của thành lũy như thế, con diều hâu mắt đỏ vì giận dữ liếc gắt hai chim Kalaravā rồi bay vút vào khoảng trời mênh mông.

Verse 24

अथ पारावतीदक्षा विपक्षं प्रेक्ष्य पक्षिणम् । महाबलं दुर्गबला प्राह पारावतं पतिम्

Bấy giờ, chim bồ câu vợ khéo léo, nhờ nương tựa như thành lũy mà thêm vững mạnh, thấy chim đối địch liền nói với chồng bồ câu về kẻ thù hùng mạnh ấy.

Verse 25

कलरव्युवाच । प्रिय पारावत प्राज्ञ सर्वकामि सुखारव । तव दृग्विषयं प्राप्तः श्येनोय प्रबलो रिपुः

Kalaravā nói: “Hỡi bồ câu yêu dấu—bậc trí, giọng ngọt, đấng làm trọn mọi ước nguyện—con diều hâu này, kẻ thù hùng mạnh, nay đã hiện trong tầm mắt của chàng.”

Verse 26

सावज्ञं वाक्यमाकर्ण्य पारावत्याः स तत्पतिः । पारावतीमुवाचेदं का चिंतेति तव प्रिये

Nghe lời chim bồ câu mái thoáng chút trách nhẹ, chim trống liền nói với Pārāvatī: “Ái thê, điều lo nghĩ nào đang làm lòng nàng bận rộn?”

Verse 27

पारावत उवाच । कति नाम न संतीह सुभगे व्योमचारिणः । कति देवालयेष्वेषु खगा नोपविशंति हि

Chim bồ câu trống nói: “Ôi người hiền thê may mắn, nơi đây có biết bao loài rong ruổi giữa trời! Và trong các đền thờ này, biết bao chim chóc còn chẳng buồn đậu lại.”

Verse 28

कति चैव न पश्यंति नौ सुखस्थाविह प्रिये । तेभ्यो यदीह भेतव्यं कुतो नौ तत्सुखं प्रिये

“Ái thê, biết bao kẻ còn chẳng để ý thấy chúng ta đang ngồi yên an lạc nơi đây. Nếu ngay tại đây ta cũng phải sợ họ, thì sự an ổn này làm sao thật sự thuộc về ta, ái thê?”

Verse 29

रमस्व त्वं मया सार्धं त्यज चिंतामिमां शुभे । अस्य श्येनवराकस्य गणनापि न मे हृदि

“Hỡi người hiền thê cát tường, hãy vui cùng ta, gạt bỏ mối lo này. Còn con diều hâu hèn mọn kia, ta chẳng hề để vào lòng mà tính đến.”

Verse 30

इत्थं पारावतवचः श्रुत्वा पारावती ततः । मौनमालंब्य संतस्थे पत्युः पादार्पितेक्षणा

Nghe chim bồ câu trống nói như vậy, Pārāvatī liền lặng thinh và đứng yên, mắt hạ xuống nơi chân của phu quân.

Verse 31

हितवर्त्मोपदिश्यापि प्रिय प्रियचिकीर्षया । साध्व्या जोषं समास्थेयं कार्यं पत्युर्वचः सदा

Dẫu đã chỉ bày con đường lợi lành, người vợ hiền đức—mong điều thân yêu cho người chồng yêu dấu—vẫn nên giữ tâm điềm tĩnh, an nhiên; và luôn thực hành theo lời của phu quân.

Verse 32

अन्येद्युरप्यथायातः श्येनो पश्यत्स दंपती । अपरिच्छिन्नया दृष्ट्या यथा मृत्युर्गतायुषम्

Đến ngày hôm sau nữa, chim ưng lại đến và dõi nhìn đôi vợ chồng ấy; ánh mắt không chớp của nó ghim chặt như Tử thần nhìn kẻ đã tận số.

Verse 33

अथ मंडलगत्या स प्रासादं परितो भ्रमन् । निरीक्ष्य तद्गतायातौ यातो गगनमार्गतः

Rồi nó bay lượn theo vòng quanh cung điện, chăm chú quan sát mọi bước đi tới lui của họ, và lại rời đi theo nẻo trời cao.

Verse 34

गतेऽथ नभसि श्येने पुनः पारावतांगना । प्रोवाच प्रेयसी नाथ दृष्टो दुष्टस्त्वयाऽहितः

Khi chim ưng đã khuất vào trời cao, chim bồ câu mái lại thưa: “Ôi chúa công, chàng đã thấy kẻ ác độc, loài gây hại ấy rồi.”

Verse 35

तस्या वाक्यं समाकर्ण्य पुनः कलरवोब्रवीत् । किं करिष्यत्यसौ मुग्धे मम व्योमविहारिणः

Nghe lời nàng, kẻ có giọng ngọt ngào lại nói: “Hỡi người ngây thơ, hắn có thể làm gì được ta, khi ta là kẻ rong chơi giữa trời cao?”

Verse 36

दुर्गं च स्वर्गतुल्यं मे यत्र नास्त्यरितो भयम् । अयं न ता गतीर्वेत्ति या वेदाहं नभोंगणे

Thành lũy của ta tựa như cõi trời; nơi ấy không hề có nỗi sợ trước bất kỳ kẻ thù nào. Kẻ này chẳng biết những lộ trình vận hành giữa khoảng không bao la mà ta thông tỏ.

Verse 37

प्रडीनोड्डीन संडीन कांडव्याडकपाटिकाः । स्रंसनी मंडलवती गतयोष्टावुदाहृताः

Praḍīna, Uḍḍīna, Saṃḍīna, Kāṃḍa, Vyāḍaka, Pāṭikā, Sraṃsanī và Maṇḍalavatī—tám lối vận hành ấy được tuyên thuyết.

Verse 38

यथैतास्विह कौशल्यं मयि पारावति प्रिये । गतिषु क्वापि कस्यापि पक्षिणो न तथांबरे

Hỡi Pārāvatī yêu dấu, trong các lối bay này, tài khéo như nơi ta không hề có ở bất cứ loài chim nào giữa bầu trời.

Verse 39

सुखेन तिष्ठ का चिंता मयि जीवति ते प्रिये । इति तद्वचनं श्रुत्वा सास्थिता मूकवत्सती

Hãy ở yên trong an lạc; hỡi người yêu dấu, khi ta còn sống thì nàng lo chi? Nghe lời ấy, nàng đứng lặng, như kẻ bị câm nín.

Verse 40

अपरेद्युरपि श्येनस्तत्र भारशिलातले । कियदंतरमासाद्योपविष्टोऽतिप्रहृष्टवत्

Sang ngày hôm sau nữa, chim ưng lại đến đó; tiến đến một khoảng không xa, nó đậu trên mặt tảng đá nặng, như thể vô cùng hoan hỷ.

Verse 41

आयामं तत्र संस्थित्वा तत्कुलायं विलोक्य च । पुनर्विनिर्गतः श्येनः सापि भीताब्रवीत्पुनः

Đứng đó một lúc và nhìn về phía tổ ấy, chim ưng lại bay đi; còn nàng cũng kinh hãi mà cất lời thêm lần nữa.

Verse 42

प्रियस्थानमिदं त्याज्यं दुष्टदृष्टिविदूषितम् । असौ क्रूरोति निकटमुपविष्टोऽतिहृष्टवत्

Chốn thân yêu này nên rời bỏ—đã bị ánh nhìn ác độc làm hoen nhiễm. Kẻ tàn nhẫn ấy ngồi rất gần, như thể đang hân hoan cực độ.

Verse 43

सावज्ञं स पुनः प्राह किं करिष्यत्यसौ प्रिये । मृगाक्षीणां स्वभावोयं प्रायशो भीरुवृत्तयः

Chàng lại đáp với vẻ khinh bạc: “Ái khanh, kẻ ấy làm được gì? Đó vốn là bản tính của những người nữ mắt như nai—phần nhiều nghiêng về sự nhút nhát.”

Verse 44

इतरेद्युरपि प्राप्तः स च श्येनो महाबलः । तयोरभिमुखं तत्र स्थितो याम द्वयावधि

Ngày hôm sau nữa, chim ưng đại lực lại đến; đối diện họ tại đó, nó đứng yên suốt hai yāma.

Verse 45

पुनर्विलोक्य तद्वर्त्म शीघ्रं यातो यथागतम् । गतेथ शकुनौ तस्मिन्सा बभाषे विहंगमी

Nhìn lại con đường ấy lần nữa, nó vội bay đi như lúc đến. Khi chim ấy đã đi khuất, chim mái mới lên tiếng.

Verse 46

नाथ स्थानांतरं यावो मृत्युर्नौ निकटोत्र यत् । पुनर्दुष्टे प्रणष्टेस्मिन्नावां स्यावः सुखं प्रिय

Ôi đấng Natha yêu dấu, xin ta hãy sang nơi khác, vì tử thần đang kề cận nơi đây. Khi tai họa ác nghiệt này qua đi và tiêu tan, người thương ơi, chúng ta sẽ lại sống an vui.

Verse 47

प्रिय यस्य सपक्षस्य गतिः सर्वत्र सिद्धिदा । स किं स्वदेशरागेण नाशं प्राप्नोति बुद्धिमान्

Người thương ơi, kẻ có đôi cánh thì đi khắp nơi đều được thành tựu. Vậy người trí há vì luyến ái quê mình mà thật sự chuốc lấy diệt vong sao?

Verse 48

सोपसर्गं निजं देशं त्यक्त्वा योन्यत्र न व्रजेत् । स पंगुर्नाशमाप्नोति कूलस्थित इव द्रुमः

Kẻ nào bỏ xứ mình khi tai ương vây phủ mà lại chẳng đi nơi khác, kẻ ấy hóa như tàn phế và chuốc lấy diệt vong—như cây đứng trên bờ sông đang bị xói lở.

Verse 49

प्रियोदितं निशम्येति स भवित्री दशार्दितः । सरीढं पुनरप्याह प्रिये मा भैः खगात्ततः

Nghe lời người yêu, chim bồ câu trống run rẩy vì cơn nguy biến liền ra đi. Nhưng chàng vẫn ân cần nói lại: “Người thương, chớ sợ con chim ấy.”

Verse 50

अथापरस्मिन्नहनि स श्येनः प्रातरेव हि । तद्द्वारदेशमासाद्य सायं यावत्स्थितो बलः

Rồi sang ngày kế tiếp, con diều hâu ấy đến từ sáng sớm; tới ngay chỗ cửa vào tổ, nó ngang nhiên án ngữ ở đó cho đến chiều tối.

Verse 51

अस्ताचलस्य शिखरं याते भानौ गते खगे । कुलायाद्बाह्यमागत्योवाच पारावती पतिम्

Khi mặt trời đã lên tới đỉnh núi phía tây và chim ưng đã bay đi, chim bồ câu mái bước ra khỏi tổ và thưa với chồng mình.

Verse 52

नाथ निर्गमनस्यायं कालः कालोऽतिदूरतः । यावत्तावद्विनिर्याहि त्यक्त्वा मामपि सन्मते

Hỡi phu quân, nay là lúc phải ra đi; giờ khắc của định mệnh chẳng còn xa. Xin hãy lập tức rời khỏi đây, bậc hiền thiện, dù phải bỏ thiếp lại phía sau.

Verse 53

त्वयि जीवति दुष्प्राप्यं न किंचिज्जगतीतले । पुनर्दाराः पुनर्मित्रं पुनर्वसु पुनर्गृहम्

Chừng nào chàng còn sống, trên mặt đất này không gì thật sự là không thể đạt: vợ có thể có lại, bạn có thể có lại, của cải có thể có lại, và cả mái nhà cũng có thể dựng lại.

Verse 54

यद्यात्मा रक्षितः पुंसा दारैरपि धनैरपि । तदा सर्वं हरिश्चंद्रभूपेनेवेह लभ्यते

Nếu người giữ gìn được mạng sống mình—dẫu phải đổi bằng vợ con và của cải—thì ở đời này mọi sự đều có thể được lại, như vua Hariścandra đã từng đạt được.

Verse 55

अयमात्मा प्रियो बंधुरयमात्मा महद्धनम् । धमार्थकाममोक्षाणामयमात्मार्जकः परः

Chính tự ngã (ātman) này là quyến thuộc yêu dấu; chính tự ngã này là kho báu lớn. Cũng chính tự ngã này là phương tiện tối thượng để thành tựu dharma, artha, kāma và mokṣa.

Verse 56

त्रिलोक्या अपि सर्वस्याः श्रेष्ठा वाराणसी पुरी । ततोपि लिंगमोंकारं ततोप्यत्र त्रिलोचनम्

Trong ba cõi, giữa mọi thánh địa, thành Vārāṇasī là tối thượng. Cao hơn nữa là Liṅga Oṃkāra; và cao hơn cả ngay tại Kāśī này là Trilocana—Đức Śiva ba mắt.

Verse 57

यशोहीनं तु यत्क्षेमं तत्क्षेमान्निधनं वरम् । तद्यशः प्राप्यते पुंभिर्नीतिमार्गप्रवर्तने

Phúc lợi không có danh dự thì chẳng phải phúc lợi; thà chết còn hơn thứ ‘an ổn’ ấy. Bởi danh dự ấy được người đời đạt được khi khởi hành trên con đường nīti—đạo hạnh đúng theo dharma.

Verse 58

अतो नीतिपथं श्रुत्वा नाथ स्थानादितो व्रज । न गमिष्यसि चेत्प्रातस्ततो मे संस्मरिष्यसि

Vì vậy, bạch Nātha, đã nghe con đường nīti-dharma thì hãy rời nơi này mà đi. Nếu lúc bình minh ngài không đi, về sau ngài sẽ nhớ lời ta trong nỗi hối tiếc.

Verse 59

इत्युक्तोपि स वै पत्न्या पारावत्या सुमेधया । न निर्ययौ प्रतिस्थानाद्भवित्र्या प्रतिवारितः

Dẫu được người vợ Pārāvatī, bậc trí tuệ sáng suốt, nói như thế, ông vẫn không rời khỏi nhà mình; như thể chính định mệnh đã ngăn lại.

Verse 60

अथोषसि समागत्य श्येनेन बलिना तदा । तन्निर्गमाध्वा संरुद्धः किंचिद्भक्ष्यवता मुने

Rồi vào lúc bình minh, một con diều hâu mạnh mẽ bay đến. Bạch hiền triết, lối ra của ông bị con diều hâu ấy chặn lại; nó có chút thức ăn nên chiếm lợi thế.

Verse 61

दिनानि कतिचित्तत्र स्थित्वा श्येनो महामतिः । पारावतमुवाचेदं धिक्त्वां पौरुषवर्जितम्

Sau khi ở đó vài ngày, chim ưng đại trí nói với chim bồ câu: “Thật đáng hổ thẹn cho ngươi—kẻ thiếu khí phách nam nhi!”

Verse 62

किंवा युध्यस्व दुर्बुद्धे किंवा निर्याहि मे गिरा । क्षुधाक्षीणो मृतः पश्चान्निरयं यास्यसि ध्रुवम्

“Hoặc hãy giao chiến, hỡi kẻ ngu muội, hoặc hãy ra theo lệnh ta. Nếu về sau ngươi chết vì đói khát, kiệt quệ, thì chắc chắn sẽ rơi vào địa ngục.”

Verse 63

द्वौ भवंतावहं चैकश्चलौ जयपराजयौ । स्थानार्थं युध्यतः सत्त्वात्स्वर्गो वा दुर्गमेव वा

“Các ngươi hai con, còn ta chỉ một—thắng bại đều bấp bênh, đổi thay. Nếu vì chỗ này mà giao chiến với dũng khí chân thật, thì hoặc đạt cõi trời, hoặc rơi vào kết cục khốc liệt khó vượt qua.”

Verse 64

पुरुपार्थं समालंब्य ये यतंते महाधियः । विधिरेव हि साहाय्यं कुर्यात्तत्सत्त्वचोदितः

Những bậc đại trí nương vào nỗ lực của con người mà tinh tấn—chính do dũng lực ấy thúc đẩy, Thiên định (Vidhi) cũng trở thành trợ duyên cho họ.

Verse 65

इत्थं स श्येनसंप्रोक्तः पत्न्याप्युत्साहितः खगः । अयुध्यत्तेन श्येनेन स्वदुर्गद्वारमाश्रितः

Vì thế, được chim ưng nói như vậy và lại được vợ khích lệ, con chim ấy nương nơi cửa thành kiên cố của mình mà giao chiến với chim ưng kia.

Verse 66

क्षुधितस्तृषितः सोथ श्येनेन बलिना धृतः । चरणेन दृढेनाशु चंच्वा सापि धृता खगी

Bị đói khát bức bách, con chim ấy bị chim ưng hùng mạnh chộp lấy; và con chim mái cũng lập tức bị ghì chặt, bị đè bởi móng chân rắn chắc và bị kẹp trong mỏ.

Verse 67

तावादायोड्डयांचक्रे श्येनो व्योमनि सत्वरम् । चिंतयद्भक्षणस्थानमन्यपक्षिविवर्जितम्

Chộp lấy cả hai, chim ưng vội vã bay vút lên trời, nghĩ tìm một chỗ ăn mồi không có các loài chim khác lai vãng.

Verse 68

अथ पत्न्या कलरवः प्रोक्तस्तत्र सुमेधया । वचोवमानितं नाथ त्वया मे स्त्रीति बुद्धितः

Bấy giờ, người vợ hiền trí cất tiếng kêu than tại đó: “Ôi bậc phu quân! Chàng đã coi thường lời thiếp, vì nghĩ rằng: ‘Nàng chỉ là đàn bà.’”

Verse 70

तदा हितं ते वक्ष्यामि कुरु चैवाविचारितम् । ममैकवाक्यकरणात्स्त्रीजितो न भविप्यसि

“Nay thiếp sẽ nói điều lợi cho chàng—hãy làm ngay, chớ do dự. Chỉ cần làm theo một lời này của thiếp, chàng sẽ không bị gọi là ‘kẻ thua vì đàn bà.’”

Verse 71

यावदास्यगतास्म्यस्य यावत्खस्थो न भूमिगः । तावदात्मविमुक्त्यैवमरेः पादं दृढं दश

“Chừng nào thiếp còn ở trong mỏ nó, và chừng nào nó còn ở trên không chưa chạm đất, vì sự giải thoát của chính chàng, hãy cắn thật mạnh vào chân kẻ thù ấy.”

Verse 72

इति पत्नीवचः श्रुत्वा तथा स कृतवान्खगः । सपीडितो दृढं पादे श्येनश्चीत्कृतवान्बहु

Nghe lời người vợ, con chim liền làm đúng như thế. Con diều hâu bị đau nhói nơi bàn chân bị kẹp chặt, kêu thét lên nhiều lần.

Verse 73

तेन चीत्करणेनाथ मुक्ता सा मुखसंपुटात् । पादांगुलि श्लथत्वेन सोपि पारावतोऽपतत्

Nhờ tiếng kêu ấy, nàng được thả khỏi vòng kẹp của mỏ nó; và khi các ngón chân lỏng ra, con bồ câu kia cũng rơi xuống.

Verse 74

विपद्यपि च न प्राज्ञैः संत्या ज्यः क्वचिदुद्यमः । क्व चंचुपुटस्तस्य क्व च तत्पादपीडनम्

Dẫu gặp tai ương, bậc trí vẫn không bỏ sự nỗ lực. Một miếng nhỏ trong mỏ là gì, so với sự nghiền ép nơi chân của (diều hâu) kia là gì!

Verse 75

क्व च द्वयोस्तथाभूता दरेर्मोक्षणमद्भुतम् । दुर्बलेप्युद्यमवति फलं भाग्यं यतोऽर्पयेत्

Thật kỳ diệu thay sự giải thoát của cả hai trong tình thế như vậy! Dẫu kẻ yếu, hễ có nỗ lực thì số mệnh cũng trao ban quả lành.

Verse 76

तस्माद्भाग्यानुसारेण फलत्येव सदोद्यमः । प्रशंसंत्युद्यमं चातो विपद्यपि मनीषिणः

Vì thế, tùy theo phúc phần, sự tinh cần không ngừng ắt hẳn kết quả; bởi lẽ ấy, bậc hiền trí ca ngợi nỗ lực—dẫu trong nghịch cảnh.

Verse 77

अथ तौ कालयोगेन विपन्नौ सरयूतटे । मुक्तिपुर्यामयोध्यायामेको विद्याधरोऽभवत्

Rồi theo vòng quay của thời gian, cả hai gặp tai ương nơi bờ sông Sarayū; và một người trong số ấy tái sinh làm Vidyādhara tại Ayodhyā, thánh thành ban giải thoát.

Verse 78

मृतानां यत्र जंतूनां काशीप्राप्तिर्भवेद्ध्रुवम् । मंदारदामतनयो नाम्ना परिमलालयः

Tại cõi ấy, nơi đối với các chúng sinh đã qua đời, việc đạt đến Kāśī là điều chắc chắn; có con trai của Mandāradāma, nổi danh với tên Parimalālaya.

Verse 79

अनेकविद्यानिलयः कलाकौशलभाजनम् । कौमारं वय आसाद्य शिवभक्तिपरोभवत्

Ngài là kho tàng của nhiều ngành học và là bình chứa tài nghệ; khi đến tuổi thanh xuân, ngài trở nên trọn vẹn chuyên nhất trong Śiva-bhakti.

Verse 80

नियमं चातिजग्राह विजितेंद्रियमानसः । एकपत्नीव्रतं नित्यं चरिष्यामीति निश्चितम्

Chế ngự các căn và tâm ý, ngài thọ trì các niyama (kỷ luật thanh tịnh); và quyết chí vững bền: “Ta sẽ luôn giữ vrata một vợ, trọn đời thủy chung.”

Verse 81

परयोषित्समासक्तिरायुः कीर्ति बलं सुखम् । हरेत्स्वर्ग गतिं चापि तस्मात्तां वर्जयेत्सुधीः

Luyến ái vợ người khác cướp mất thọ mạng, danh tiếng, sức lực và an lạc, lại còn phá hoại cả đường lên cõi trời; vì thế bậc trí nên xa lìa.

Verse 82

अपरं चापि नियमं स शुचिष्मान्समाददे । गतजन्मांतराभ्यासात्त्रिलोचनसमाश्रयात्

Bậc tâm thanh tịnh ấy lại thọ trì thêm một giới hạnh nữa—do công phu tu tập từ các đời trước và do nương tựa nơi Trilocana (Śiva).

Verse 83

समस्तपुण्यनिलयं समस्तार्थप्रकाशकम् । समस्तकामजनकं परानंदैककारणम्

Ngài (Trilocana/Śiva) là nơi quy tụ mọi công đức, là đấng soi sáng mọi mục đích chân thật, là đấng ban cho mọi ước nguyện chính đáng, và là nguyên nhân duy nhất của niềm an lạc tối thượng.

Verse 84

यावच्छरीरमरुजं यावन्नेंद्रियविप्लवः । तावत्त्रिलोचनं काश्यामनर्च्याश्नामि नाण्वपि

Chừng nào thân này còn không bệnh tật và các căn chưa suy hoại, ta sẽ không ăn dù chỉ một miếng nếu chưa lễ bái Trilocana tại Kāśī trước.

Verse 85

इत्थं मांदारदामिः स नित्यं परिमलालयः । काश्यां त्रिविष्टपं द्रष्टुं समागच्छेत्प्रयत्नवान्

Vì thế, Parimalālaya—con của Mandāradāma—luôn tinh cần nỗ lực mà đến Kāśī, mong được chiêm ngưỡng ‘Triviṣṭapa’ (cõi trời) ngay nơi ấy, tức cảm nhận thiên giới nhờ sự linh thiêng của Kāśī.

Verse 86

पारावत्यपि सा जाता रत्नदीपस्य मंदिरे । नागराजस्य पाताले नाम्ना रत्नावलीति च

Và nàng cũng được sinh làm Pārāvatī trong cung điện Ratnadīpa, nơi cõi Pātāla của Nāga-vương, mang danh Ratnāvalī.

Verse 87

समस्तनागकन्यानां रूपशीलकलागुणैः । एकैव रत्नभूतासीद्रत्नदीपोरगात्मजा

Trong muôn nàng thiếu nữ Nāga, về dung sắc, hạnh kiểm, nghệ thuật và đức hạnh, chỉ có một người rực sáng như châu báu—Ratnāvalī, ái nữ của xà vương Ratnadīpa.

Verse 88

तस्या सखीद्वयं चासीदेका नाम्ना प्रभावती । कलावती तथान्या च नित्यं तदनुगे उभे

Nàng có hai bạn đồng hành: một tên Prabhāvatī, một tên Kalāvatī; cả hai luôn theo sát và hầu cận nàng không rời.

Verse 89

स्वदेहादनपायिन्यौ छायाकांती यथा तया । ते द्वे सख्यावभूतांहि रत्नावल्या घटोद्भव

Hai người ấy chẳng rời thân nàng—như bóng với ánh; hỡi Đấng sinh từ chiếc bình (Agastya), họ trở thành đôi bạn tri kỷ của Ratnāvalī.

Verse 90

सा तु बाल्ये व्यतिक्रांते किंचिदुद्रिन्नयौवना । शिवभक्तं स्वपितरं दृष्ट्वा नियममग्रहीत्

Khi tuổi thơ đã qua và tuổi xuân vừa hé nở, thấy phụ thân mình là người sùng kính Śiva, nàng liền thọ nhận một hạnh nguyện kỷ luật.

Verse 91

पितस्त्रिलोचनं काश्यामर्चयित्वा दिनेदिने । आभ्यां सखीभ्यां सहिता मौनं त्यक्ष्यामि नान्यथा

‘Thưa phụ thân, sau khi ngày ngày phụng thờ Trilocana tại Kāśī, cùng hai người bạn này, con sẽ giữ hạnh mauna (tịnh khẩu)—không khác.’

Verse 92

एवं नागकुमारी सा सखीद्वयसमन्विता । त्रिलोचनं समभ्यर्च्य गृहानहरहोव्रजेत्

Như vậy, nàng công chúa Nāga cùng hai người bạn tri kỷ thành kính lễ bái Trilocana, rồi ngày nào cũng trở về nhà.

Verse 93

दिनेदिने सा प्रत्यग्रैः कुसुमैरिष्टगंधिभिः । सुविचित्राणि माल्यानि परिगुंफ्यार्चयेद्विभुम्

Ngày qua ngày, với những đóa hoa tươi thơm ngát, nàng kết nên các tràng hoa muôn vẻ tuyệt mỹ để dâng cúng và thờ phụng Đấng Chí Tôn.

Verse 94

तिस्रोपि गीतं गायंति लसद्गांधारसुंदरम् । रासमंडलभेदेन लास्यं तिस्रोपि कुर्वते

Cả ba cùng cất tiếng hát những khúc ca tuyệt mỹ, rạng ngời âm điệu Gāndhāra; rồi theo thế biến của vòng rāsa, cả ba cùng múa lāsya uyển chuyển.

Verse 95

वीणावेणुमृदंगांश्च लयतालविचक्षणाः । वादयंति मुदा युक्तास्तिस्रोपीश्वरसन्निधौ

Tinh thông nhịp điệu và tiết tấu, cả ba hoan hỷ tấu vīṇā, sáo và mṛdaṅga ngay trước thánh nhan của Đấng Tối Thượng.

Verse 96

यावदात्मनि वै क्षेमं तावत्क्षेमं जगत्त्रये । सोपि क्षेमः सुमतिना यशसा सह वांछ्यते

Phúc lành trong tự thân có bao nhiêu thì trong ba cõi cũng có bấy nhiêu; và chính phúc lành ấy, đi cùng thiện trí, được cầu mong cùng với danh tiếng cao quý.

Verse 97

एकदा माधवे मासि तृतीयायामुपोषिताः । रात्रौ जागरणं कृत्वा नृत्यगीतकथादिभिः

Một lần, vào tháng Mādhava (Vaiśākha), đến ngày tithi thứ ba họ giữ trai giới; và suốt đêm làm lễ thức canh, lấy múa, hát và các bài pháp thoại thiêng liêng mà lấp đầy thời khắc.

Verse 98

प्रातश्चतुर्थीं स्नात्वाथ तीर्थं पैलिपिले शुभे । त्रिलोचनं समर्च्याथ प्रसुप्ता रंगमंडपे

Rồi đến rạng đông của tithi thứ tư, họ tắm tại Pailipila Tīrtha cát tường; và sau khi cung kính thờ phụng Trilocana—Đấng Ba Mắt—đúng nghi lễ, họ thiếp ngủ trên đình đài diễn xướng.

Verse 99

सुप्तासु तासु बालासु त्रिनेत्रः शशिभूषणः । शुद्धकर्पूरगौरांगो जटामुकुटमंडलः

Khi các thiếu nữ ấy đang say ngủ, Trinetra—Đấng trang sức bằng vầng nguyệt—hiện đến; thân Ngài rạng ngời như long não tinh khiết, được bao quanh bởi vành miện của búi tóc bện (jaṭā) như một vòng hào quang.

Verse 100

तमालनीलसुग्रीवः स्फुरत्फणिविभूषणः । वामार्धविलसच्छक्तिर्नागयज्ञोपवीतवान्

Cổ họng Ngài xanh thẫm như cây tamāla; Ngài rực sáng với các trang sức rắn lấp lánh; Śakti hiển lộ nơi nửa thân trái, và Ngài mang một con rắn làm yajñopavīta—dây thiêng.

Verse 110

जय श्मशाननिलय जय वाराणसीप्रिय । जयानंदवनाध्यासि प्राणिनिर्वाणदायक

Khải hoàn thay, Đấng ngự nơi bãi thiêu! Khải hoàn thay, Đấng yêu dấu của Vārāṇasī! Khải hoàn thay, Đấng an trụ tại Ānandavana—Đấng ban nirvāṇa/mokṣa cho muôn loài hữu tình!

Verse 120

जन्मांतरेपि मे सेवा भवतीभिश्च तेन च । विहिता तेन वो जन्म निर्मलं भक्तिभावितम्

Hỡi Đấng Tối Thượng, ngay cả trong những đời khác các ngươi cũng đã phụng sự Ta; bởi công ấy, đời này của các ngươi được an bài thanh tịnh, thấm đượm tâm bhakti.

Verse 130

उपरिष्टादधस्ताच्च कृता बह्व्यः प्रदक्षिणाः । व्योम्ना संचरमाणाभ्यां संचरद्भ्यां ममाजिरे

Từ trên cao và từ phía dưới, họ đã làm nhiều vòng pradakṣiṇā; lướt đi giữa hư không, họ vẫn xoay vòng trong sân của Ta.

Verse 140

अप्राप्तयौवनः सोथ समिदाहरणाय वै । गतो विधिवशाद्दष्टो दंदशूकेन कानने

Rồi khi vẫn chưa tới tuổi thanh niên, chàng đi nhặt củi samidhā; nhưng do sức mạnh của định mệnh, chàng bị rắn cắn trong rừng.

Verse 150

जातिस्वभावचापल्यात्क्रीडंत्यौ च प्रदक्षिणम् । चक्रतुर्बहुकृत्वश्च लिंगं ददृशतुर्बहु

Vì tính hiếu động vui đùa vốn có của loài mình, cả hai vừa nô đùa vừa làm pradakṣiṇā hết lần này đến lần khác—và nhiều phen được chiêm bái Liṅga.

Verse 160

एकदा माधवे मासि महायात्रा समागता । विद्याधरास्तथा नागा मिलिताः सपरिच्छदाः

Một lần, vào tháng Mādhava (Vaiśākha), đại lễ hành hương đã đến; các Vidyādhara và Nāga cũng hội tụ, đầy đủ tùy tùng và pháp cụ.

Verse 169

त्रिलोचनकथामेतां श्रुत्वा पापान्वितोप्यहो । विपाप्मा जायते मर्त्यो लभते च परां गतिम्

Chỉ cần nghe thánh truyện về Trilocana này, ngay cả phàm nhân mang đầy tội lỗi cũng trở nên vô tội và đạt đến cảnh giới tối thượng.