Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 24

Devanagari script

अथ पारावतीदक्षा विपक्षं प्रेक्ष्य पक्षिणम् । महाबलं दुर्गबला प्राह पारावतं पतिम्

Transliteration

atha pārāvatīdakṣā vipakṣaṃ prekṣya pakṣiṇam | mahābalaṃ durgabalā prāha pārāvataṃ patim

Translation

Bấy giờ, chim bồ câu vợ khéo léo, nhờ nương tựa như thành lũy mà thêm vững mạnh, thấy chim đối địch liền nói với chồng bồ câu về kẻ thù hùng mạnh ấy.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• पारावती: the female paravat (hen pigeon)
• पारावती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पारावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• दक्षा: skilful/clever
• दक्षा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier) पारावती

• विपक्षम्: the enemy
• विपक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विपक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• प्रेक्ष्य: having looked at
• प्रेक्ष्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) √ईक्ष् with उपसर्ग प्र (to look at)

• पक्षिणम्: the bird
• पक्षिणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• महाबलम्: very strong
• महाबलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महद् बलं यस्य)

• दुर्गबला: Durgabalā (name of the female paravat)
• दुर्गबला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्ग + बल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (दुर्गस्य बलम्; नामरूपेण)

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद

• पारावतम्: the male paravat (pigeon)
• पारावतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पारावत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• पतिम्: husband
• पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); अप्पोजिशन (in apposition) पारावतम्

Speaker

Skanda (narration introducing Kalaravā’s speech)

Visual Art Cues

Scene: Inside a nest-like refuge resembling a small fort, the dove-wife, alert and composed, points toward the approaching hawk while addressing her husband; the scene emphasizes intelligent partnership.

Characters & Entities

• Pārāvatī (female dove)
• Pārāvata (male dove)
• Vipakṣa (enemy)
• Śyena (hawk)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Refuge in the sacred grants courage and clarity, enabling dharmic counsel even amid danger.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī Śaiva sacred setting is implicit, where shelter in holy space transforms fear into steadiness.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse transitions to dialogue and emphasizes moral strength born of refuge.