Adhyaya 154

Verse 1

अफ--रू+ >> अष्टचत्वारिशंर्दाधिकशततमो< ध्याय: भगवान्‌ श्रीकृष्णकी महिमाका वर्णन और भीष्मजीका युधिष्ठिरको राज्य करनेके लिये आदेश देना नारद उवाच अथ व्योम्नि महान्‌ शब्द: सविद्युत्स्तनयित्नुमान्‌ मेघैश्व गगनं नील॑ संरुद्धमभवद्‌ घनै:

Narada nói: Bấy giờ, trên bầu trời dấy lên một tiếng động lớn—kèm theo chớp loé và tiếng sấm trầm vang của mây giông. Những khối mây dày đặc phủ kín, khiến cả vòm trời trở nên xanh thẫm và mờ tối.

Verse 2

प्रावषीव च पर्जन्यो ववृषे निर्मल पय: । तमश्वैवाभवद्‌ घोरं दिशश्व॒ न चकाशिरे,वर्षाकालकी भाँति मेघसमूह निर्मल जलकी वर्षा करने लगा। सब ओर घोर अन्धकार छा गया। दिशाएँ नहीं सूझती थीं

Nārada nói: “Như vào mùa mưa, mây mưa đổ xuống dòng nước trong. Thế nhưng một màn tối kinh hoàng lan trùm khắp nơi, đến nỗi chính các phương hướng cũng không còn sáng tỏ—không thể phân biệt được.”

Verse 3

ततो देवगिरौ तस्मिन्‌ रम्ये पुण्ये सनातने । न शर्व भूतसंघं वा ददृशुर्मुन॒यस्तदा

Rồi trên Devagiri—ngọn núi đẹp đẽ, linh thiêng và vĩnh cửu ấy—khi các hiền triết đưa mắt nhìn quanh, họ chẳng thấy Đức Śarva (Śiva), cũng không thấy cả đoàn tùy thuộc của Ngài.

Verse 4

व्यभ्रं च गगनं सद्यः क्षणेन समपद्यत । तीर्थयात्रां ततो विप्रा जग्मुश्नान्ये यथागतम्‌

Nārada nói: “Và ngay tức khắc, chỉ trong một khoảnh khắc, bầu trời quang đãng—không còn mây. Rồi các brāhmaṇa rời nơi ấy lên đường hành hương đến các bến thiêng, còn những người khác thì trở về như lúc họ đã đến.”

Verse 5

तददभुतमचिन्त्यं च दृष्टवा ते विस्मिता5भवन्‌ | शड्करस्योमया सार्ध संवादं त्वत्कथाश्रयम्‌

Nārada nói: “Thấy sự việc kỳ diệu và không thể nghĩ bàn ấy, họ đều sững sờ kinh ngạc. Và khi đã nghe cuộc đối thoại của Śaṅkara cùng Umā—lời nói có liên hệ đến ngài—chúng tôi đi đến kết luận vững chắc rằng ngài chính là Đấng Vĩnh Cửu, bậc đã đồng nhất với Brahman, Thực Thể nguyên sơ.”

Verse 6

स भवान्‌ पुरुषव्याप्र ब्रह्मभूत:ः सनातन: । यदर्थमनुशिष्टा: स्मो गिरिपृष्ठे महात्मना

Nārada nói: “Hỡi bậc hổ trong loài người, ngài chính là Đấng Vĩnh Cửu đã trở thành Brahman. Chính vì ngài mà Đại Thần đã chỉ dạy chúng tôi trên những đỉnh cao của dãy Hi-mã-lạp-sơn.”

Verse 7

द्वितीयं त्वद्भुतमिदं त्वत्तेज: कृतमद्य वै दृष्टवा च विस्मिता: कृष्ण सा च न: स्मृतिरागता

Nārada nói: “Hỡi Kṛṣṇa, hôm nay một kỳ sự thứ hai đã xảy ra, do chính uy quang rực rỡ của Ngài tạo nên. Thấy vậy, chúng ta đều kinh ngạc, và trong tâm lại hiện về câu chuyện thuở trước có liên hệ với Śaṅkara (Śiva).”

Verse 8

एतत्‌ ते देवदेवस्य माहात्म्यं कथितं प्रभो । कपर्दिनो गिरीशस्य महाबाहो जनार्दन,प्रभो! महाबाहु जनार्दन! यह मैंने आपके समक्ष जटाजूटधारी देवाधिदेव गिरीशके माहात्म्यका वर्णन किया है

Nārada nói: “Muôn tâu Chúa tể, nay con đã thuật lại trước Ngài sự vĩ đại của Đấng Thần trên các thần—Kapardin, Girīśa (Śiva). Hỡi Janārdana tay mạnh, đó là bản tường thuật thiêng liêng về uy linh của Ngài mà con đã dâng trình.”

Verse 9

इत्युक्त: स तदा कृष्णस्तपोवननिवासिभि: । मानयामास तान्‌ सवनिषीन्‌ देवकिनन्दन:,तपोवन-निवासी मुनियोंके ऐसा कहनेपर देवकीनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णने उस समय उन सबका विशेष सत्कार किया

Được các hiền triết cư ngụ nơi rừng khổ hạnh thưa như vậy, Kṛṣṇa—con của Devakī—khi ấy đã đặc biệt kính đãi và tôn vinh tất cả các vị đang ngồi hội tụ.

Verse 10

अथर्षय: सम्प्रहृष्टा: पुनस्ते कृष्णमब्रुवन्‌ । पुन: पुन: दर्शयास्मान्‌ सदैव मधुसूदन,तदनन्तर वे महर्षि पुनः हर्षमें भरकर श्रीकृष्णसे बोले--“मधुसूदन! आप सदा ही हमें बारंबार दर्शन देते रहें

Rồi các bậc hiền triết ấy, lòng tràn hoan hỷ, lại thưa với Kṛṣṇa: “Hỡi Madhusūdana, xin hãy hiện thân cho chúng con được thấy hết lần này đến lần khác; nguyện chúng con luôn được hưởng दर्शन—được thấy và được ở trong sự hiện diện của Ngài.”

Verse 11

नहि नः सा रति: स्वर्गे या च त्वद्दर्शने विभो । तदृतं च महाबाहो यदाह भगवान्‌ भव:

Nārada nói: “Muôn tâu Chúa tể, niềm hoan hỷ và lòng mộ kính của chúng con khi được thấy Ngài, ngay cả cõi trời cũng không sánh được. Hỡi bậc tay mạnh, lời mà Đấng Bhava (Śiva) đã phán quả thật hoàn toàn ứng nghiệm.”

Verse 12

एतत्‌ ते सर्वमाख्यातं रहस्यमरिकर्शन । त्वमेव हार्थतत्त्वज्ञ: पृष्टोडस्मान्‌ पृच्छसे यदा

Nārada nói: “Ta nay đã bày tỏ với Ngài trọn vẹn bí mật này, hỡi bậc khuất phục kẻ thù. Quả thật chính Ngài là người thấu triệt chân nghĩa của muôn sự. Dẫu Ngài đã hỏi chúng ta, nhưng khi Ngài lại quay sang hỏi chúng ta, chúng ta chỉ vì muốn làm đẹp lòng Ngài mà thuật lại điều huyền mật được gìn giữ ấy, hỡi đấng diệt thù. Trong ba cõi, không có điều gì là Ngài không biết.”

Verse 13

तदस्माभिरिदं गुहां त्वत्प्रियार्थमुदाहतम्‌ । न च ते<विदितं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते

“Vì thế, chúng ta đã nói bí mật này với Ngài vì điều Ngài yêu quý. Và, hỡi đấng diệt thù, trong ba cõi tuyệt nhiên không có gì là Ngài không biết.”

Verse 14

जन्म चैव प्रसूतिश्व॒ यच्चान्यत्‌ कारणं विभो । वयं तु बहुचापल्यादशक्ता गुह्मधारणे

Nārada nói: “Muôn tâu Đấng Tối Thượng, việc Ngài giáng sinh trong thân người và nguyên do kín nhiệm phía sau—cũng như mọi điều khác—không thể che giấu trước Ngài. Còn chúng ta, do bản tính quá đỗi nông nổi, đã tỏ ra không đủ sức giữ kín điều thâm áo này trong lòng.”

Verse 15

ततः स्थिते त्वयि विभो लघुत्वात्‌ प्रलपामहे । न हि किंचित्‌ तदाश्चर्य यज्ञ वेज्षि भवानिह

Nārada nói: “Nay khi Ngài, hỡi Đấng bao trùm khắp, đang hiện diện nơi đây, chúng ta vì thân cận mà buông lời tự nhiên. Nhưng điều ấy chẳng có gì đáng kinh ngạc, hỡi Yajña, bởi ở đây Ngài biết hết thảy.”

Verse 16

साधयाम वयं कृष्ण बुद्धि पुष्टिमवाप्रुहि,“श्रीकृष्ण! अब आप हमें जानेकी आज्ञा दें, जिससे हम अपना कार्य साधन करें। आपको उत्तम बुद्धि और पुष्टि प्राप्त हो

Nārada nói: “Hỡi Kṛṣṇa, chúng ta sẽ lên đường để hoàn thành việc của mình. Muôn tâu Śrī Kṛṣṇa, xin ban phép cho chúng ta cáo lui, để chúng ta thi hành nhiệm vụ. Nguyện Ngài đạt được trí tuệ sáng suốt tối thượng và sức mạnh viên mãn.”

Verse 17

पुत्रस्ते सदृशस्तात विशिष्टो वा भविष्यति । महाप्रभावसंयुक्तो दीप्तिकीर्तिकर: प्रभु:

Nārada nói: “Hỡi người thân mến, ngươi sẽ được một người con trai giống như ngươi—thậm chí còn vượt hơn ngươi. Được ban sức mạnh và uy thế lớn lao, rực sáng trong phong thái, sẽ là người gây dựng và lan truyền danh tiếng, và hoàn toàn đủ năng lực trong mọi hành động.”

Verse 18

भीष्म उवाच तत:ः प्रणम्य देवेशं यादवं पुरुषोत्तमम्‌ | प्रदक्षिणमुपावृत्य प्रजग्मुस्ते महर्षय:

Bhīṣma nói: “Sau đó, các bậc đại hiền ấy cúi mình đảnh lễ Đấng Chúa tể của chư thiên—Kṛṣṇa của dòng Yadu, Đấng Tối Thượng—rồi kính cẩn đi nhiễu quanh Ngài, và từ biệt ra đi.”

Verse 19

सो<यं नारायण: श्रीमान्‌ दीप्त्या परमया युत: । व्रतं यथावत्‌ तच्चीरत्त्वा द्वारकां पुनरागमत्‌

Bhīṣma nói: “Nārāyaṇa hiển vinh ấy, rạng ngời ánh quang tối thượng, đã giữ trọn và hoàn tất đúng phép lời nguyện (vrata) của mình, rồi lại trở về Dvārakā.”

Verse 20

पूर्णे च दशमे मासि पुत्रो5स्य परमादभुत: । रुक्मिण्यां सम्मतो जज्ञे शूरो वंशधर: प्रभो

Bhīṣma nói: “Khi tháng thứ mười đã mãn, từ Rukmiṇī, một người con trai kỳ diệu bậc nhất được sinh ra cho Ngài—được mọi người tán đồng và hoan nghênh, dũng mãnh như bậc anh hùng, và được định mệnh để nâng đỡ, nối tiếp dòng dõi của Ngài, ô bậc chúa tể.”

Verse 21

स काम: सर्वभूतानां सर्वभावगतो नृप । असुराणां सुराणां च चरत्यन्तर्गतः सदा

Bhīṣma nói: “Tâu đại vương, ‘Dục’ (Kāma) ấy—thứ thấm khắp những ý hướng và cấu tạo tâm thức của mọi loài, và luôn vận hành trong lòng cả chư thiên lẫn a-tu-la—chính Kāma ấy được tuyên xưng là hậu duệ của Bhagavān Śrī Kṛṣṇa.”

Verse 22

सो<यं पुरुषशार्दूलो मेघवर्णश्षतुर्भुज: । संश्रित:पाण्डवान्‌ प्रेम्णा भवन्तश्वैनमाश्रिता:

Bhīṣma nói: “Chính bậc sư tử giữa loài người này—đen như mây mưa, bốn tay—vì lòng thương mến mà đã nương tựa nơi các Pāṇḍava; và các ngươi cũng đã nương tựa nơi Ngài. Mối dây giữa Kṛṣṇa và các Pāṇḍava vì thế là sự che chở tương hỗ, đặt nền trên tình thâm và sự cậy nhờ theo chính pháp.”

Verse 23

कीर्तिलिक्ष्मीर्धतिश्वैव स्वर्गमार्गस्तथैव च । यत्रैष संस्थितस्तत्र देवो विष्णुस्त्रिविक्रम:,ये त्रिविक्रम विष्णुदेव जहाँ विद्यमान हैं, वहीं कीर्ति, लक्ष्मी, धृति तथा स्वर्गका मार्ग है

Bhīṣma nói: “Ở nơi nào đức Viṣṇu, bậc Trivikrama, hiện diện vững bền, nơi ấy cũng ngự trị danh tiếng và phú quý, sự kiên định của tâm, và chính con đường dẫn đến cõi trời.”

Verse 24

सेन्द्रा देवास्त्रयस्त्रिंशदेष नात्र विचारणा । आदिदेवो महादेव: सर्वभूतप्रतिश्रय:

Bhīṣma nói: “Ba mươi ba vị thần, cùng với Indra, quả thật chính là Ngài—không có chỗ cho nghi hoặc. Ngài là Thần Tối Sơ, là Mahādeva, là nơi nương tựa và chỗ nâng đỡ của muôn loài.”

Verse 25

अनादिनिधनोडव्यक्तो महात्मा मधुसूदन: । अयं जातो महातेजा: सुराणामर्थसिद्धये,इनका न आदि है न अन्त। ये अव्यक्तस्वरूप, महातेजस्वी महात्मा मधुसूदन देवताओंका कार्य सिद्ध करनेके लिये यदुकुलमें उत्पन्न हुए हैं

Bhīṣma nói: “Madhusūdana—bậc đại hồn—không có khởi đầu, không có chung cuộc, mang bản tính vô hiển. Thế nhưng, đấng rực sáng vô song ấy đã thị hiện giáng sinh để hoàn thành sứ mệnh của chư thiên, khôi phục trật tự vũ trụ nâng đỡ dharma.”

Verse 26

सुदुस्तरार्थतत्त्वस्य वक्ता कर्ता च माधव: । तव पार्थ जय: कृत्स्नस्तव कीर्तिस्तथातुला

Bhīṣma nói: “Chỉ riêng Mādhava vừa là bậc khai thị, vừa là đấng thành tựu chân lý thâm áo, khó vượt qua về nghĩa lý. Hỡi Pārtha, chiến thắng trọn vẹn và danh tiếng vô song của ngươi đến với ngươi nhờ nương tựa nơi Ngài. Lời dạy thật rõ: công phu của con người chỉ kết trái tối thượng khi đặt nền trên sự quy y Nārāyaṇa—đấng hộ trì khôn lường và là cứu cánh tối thượng.”

Verse 27

तवेयं पृथिवी देवी कृत्स्ना नारायणाश्रयात्‌ | अयं नाथस्तवाचिन्त्यो यस्य नारायणो गति:

Bhīṣma nói: “Toàn cõi đất thiêng liêng này thuộc về con, vì con đã nương tựa nơi Nārāyaṇa. Ngài là bậc Chúa tể và đấng hộ trì không thể nghĩ bàn của con—với người đặt trọn niềm nương tựa nơi Ngài, Nārāyaṇa chính là mục đích và chốn quy y tối hậu.”

Verse 28

स भवांस्त्वमुपाध्वर्यू रणाग्नौ हुतवान्‌ नृपान्‌ । कृष्णख्रुवेण महता युगान्ताग्निसमेन वै

Bhīṣma nói: “Con như vị phụ tế trong lễ tế, đã dâng các vua chúa làm lễ vật vào ngọn lửa chiến trận. Với chiếc muôi lớn là Kṛṣṇa—rực cháy như hỏa kiếp cuối thời đại—con đã rưới họ vào đó như những phẩm vật hiến tế.”

Verse 29

दुर्योधनश्व शोच्चो5सौ सपुत्र भ्रातृबान्धव: । कृतवान्‌ यो<बुद्धि: क्रोधाद्धरिगाण्डीविविग्रहम्‌

Bhīṣma nói: “Duryodhana nay đã thành đối tượng của tiếng khóc than—cùng với con trai, anh em và họ hàng của hắn—bởi kẻ ngu ấy, bị cơn giận xô đẩy, đã quyết gây chiến với Kṛṣṇa và Arjuna, người cầm cung Gāṇḍīva.”

Verse 30

दैतेया दानवेन्द्राश्ष महाकाया महाबला: । चक्राग्नौ क्षयमापन्ना दावाग्नौ शलभा इव

Bhīṣma nói: “Nhiều Daitya và những Danava bậc nhất—thân hình khổng lồ, sức mạnh phi thường—đã bị diệt vong trong ngọn lửa rực cháy từ đĩa thần (cakra) của Kṛṣṇa, như bướm đêm bị thiêu trong lửa rừng.”

Verse 31

प्रतियोद्धुं न शक्‍्यो हि मानुषैरेष संयुगे । विहीनै: पुरुषव्याप्र सत्त्वशक्तिबलादिभि:,पुरुषसिंह! सत्त्व (धैर्य) शक्ति और बल आदिसे स्वभावतः हीन मनुष्य युद्धमें इन श्रीकृष्णका सामना नहीं कर सकते

Bhīṣma nói: “Trong chiến trận, người thường không thể thật sự đối địch với đấng này—nhất là những kẻ vốn kém cỏi, hỡi bậc hùng sư giữa loài người, về sự kiên định (dũng khí), quyền năng, sức mạnh và các phẩm chất tương tự.”

Verse 32

जयो योगी युगान्ताभ: सव्यसाची रणाग्रग: । तेजसा हतवान्‌ सर्व सुयोधनबलं नूप

Bhishma nói: “Arjuna toàn thắng—được thành tựu yoga, rực cháy như ngọn lửa vào lúc tận cùng một thời đại. Chàng là Savyasācin, cũng có thể bắn tên bằng tay trái, và đứng ở hàng đầu nơi chiến địa. Ôi bậc quân vương, chỉ bằng uy quang và dũng lực của mình, chàng đã tiêu diệt toàn bộ đạo quân của Suyodhana (Duryodhana).”

Verse 33

यत्‌ तु गोवृषभांकेन मुनिभ्य: समुदाह्नतम्‌ पुराणं हिमवत्पृष्ठे तन्मे निगदत: शूणु,वृषभध्वज भगवान्‌ शंकरने हिमालयके शिखरपर मुनियोंसे जो पुरातन रहस्य बताया था, वह मेरे मुँहसे सुनो

Bhishma nói: “Giờ đây hãy nghe từ miệng ta bản truyện thiêng liêng cổ xưa ấy, điều mà Đấng Shankara chí tôn—vị mang cờ hiệu con bò—đã từng tuyên thuyết cho các bậc hiền triết trên đỉnh Himalaya. Ta sẽ thuật lại đúng như lời truyền dạy.”

Verse 34

यावत्‌ तस्य भवेत्‌ पुष्टिस्तेजो दीप्ति: पराक्रम: । प्रभाव: सन्नतिर्जन्म कृष्णे तन्त्रिगुणं विभो

Bhishma nói: “Hỡi bậc hùng lực! Mọi mức độ về sức mạnh và sự sung mãn, ánh huy hoàng, quang diệm, dũng mãnh, uy thế, đức khiêm cung và dòng dõi cao quý nơi Arjuna—thì những phẩm tính ấy nơi Krishna đều gấp ba lần.”

Verse 35

कः शक्नोत्यन्यथाकर्तु तद्‌ यदि स्यात्‌ तथा शृणु । यत्र कृष्णो हि भगवांस्तत्र पुष्टिरनुत्तमा

Bhishma nói: “Trong cõi đời này, ai có thể chứng minh lời ta là sai khác? Nếu có, thì hãy nghe đây. Uy lực của Krishna là như vậy: nơi nào có Đấng Bhagavan Sri Krishna, nơi ấy có sự sung mãn tối thượng.”

Verse 36

वयं त्विहाल्पमतय: परतन्त्रा: सुविक्लवा: । ज्ञानपूर्व प्रपन्ना: स्मो मृत्यो: पन्थानमव्ययम्‌,हम इस जगतमें मन्दबुद्धि, परतन्त्र और व्याकुलचित्त मनुष्य हैं। हमने जान-बूझकर मृत्युके अटल मार्गपर पैर रखा है

Bhishma nói: “Ở đây chúng ta chỉ là những kẻ ít minh triết—lệ thuộc vào những lực vượt ngoài tầm tay và tâm trí thì chao đảo. Thế nhưng, dù biết rõ, chúng ta vẫn tự dâng mình cho con đường dẫn đến cái chết: chắc chắn, không thể đảo ngược.”

Verse 37

भवांक्षाप्यार्जवपर: पूर्व कृत्वा प्रतिश्रयम्‌ । राजवृत्तं न लभते प्रतिज्ञापालने रत:

Bhishma nói: “Hỡi Yudhishthira, vì con vô cùng ngay thẳng và tận tụy với chính trực, nên trước kia con đã nương tựa nơi Thượng đế Vasudeva. Và nay, vì một lòng giữ trọn lời thệ, con lại không dùng đến những phép tắc và phương lược vốn được xem là thích hợp với vương đạo.”

Verse 38

अप्येवात्मवध॑ लोके राजंस्त्वं बहु मन्यसे । न हि प्रतिज्ञा या दत्ता तां प्रहातुमरिंदम

Bhishma nói: “Muôn tâu Đại vương, chẳng lẽ ngài thật sự xem việc tự hủy thân nơi cõi đời này là con đường lớn hơn sao? Lời thệ đã ban ra thì không nên bỏ, hỡi bậc hàng phục kẻ thù. Ngài đã gánh lấy bổn phận đánh bại địch thủ và trị dân bằng công lý; để sầu khổ xui khiến đến ý định tự vẫn tức là rời bỏ chí nguyện chính đạo ấy.”

Verse 39

कालेनायं जन: सर्वो निहतो रणमूर्धनि । वयं च कालेन हता: कालो हि परमेश्वर:,ये सब राजालोग युद्धके मुहानेपर कालके द्वारा मारे गये हैं, हम भी कालसे ही मारे गये हैं; क्योंकि काल ही परमेश्वर है

Bhishma nói: “Chính Thời gian đã quật ngã toàn thể đoàn người này ngay nơi tuyến đầu chiến địa. Chúng ta cũng bị Thời gian giết chết; bởi Thời gian quả là Đấng Tối thượng.”

Verse 40

न हि कालेन कालज्ञ: स्पृष्ट: शोचितुमर्हसि । कालो लोहितरक्ताक्ष: कृष्णो दण्डी सनातन:

Bhīṣma nói: “Kẻ thật sự hiểu Thời gian thì không nên than khóc, dẫu bị Thời gian giáng xuống. Bởi Thời gian chính là Kṛṣṇa vĩnh cửu, tay cầm trượng phạt, mắt đỏ như máu.”

Verse 41

तस्मात्‌ कुन्तीसुत ज्ञातीन्‌ नेह शोचितुमर्हसि । व्यपेतमन्युर्नित्यं त्वं भव कौरवनन्दन

Bhishma nói: “Vì thế, hỡi con của Kunti, con không nên than khóc nơi đây cho bà con quyến thuộc. Hãy luôn dứt giận và giữ lòng an tĩnh, hỡi niềm vui của dòng Kuru.”

Verse 42

माधवस्यास्य माहात्म्यं श्रुतं यत्‌ कथितं मया । तदेव तावत्‌ पर्याप्तं सज्जनस्य निदर्शनम्‌

Bhishma nói: “Ta đã thuật lại, đúng như điều ta từng được nghe, về sự vĩ đại của Madhava (Krishna). Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ làm dấu chỉ cho bậc hiền thiện. Vì vậy, hỡi con của Kunti, con chớ than khóc nơi đây vì anh em, bà con và thân thuộc. Hỡi Yudhishthira, người làm tăng niềm vui cho dòng Kuru, hãy luôn không sân hận và an trú trong an hòa. Điều ta nói về uy linh của Madhava đủ để khơi dậy sự hiểu biết; với người thiện, chỉ một lời gợi chỉ cũng đã thành sự dẫn đường.”

Verse 43

व्यासस्य वचन श्रुत्वा नारदस्य च धीमत: । स्वयं चैव महाराज कृष्णस्याहतमस्य वै

Bhishma nói: “Sau khi nghe lời của Vyasa và của hiền giả Narada trí tuệ, lại còn tận mắt chứng kiến sự vĩ đại vô song của Krishna, hỡi đại vương, ta đã mô tả uy lực phi thường của Đấng Tối Thượng và của các đại hiền triết. Hỡi Bharata, ta cũng nhắc lại cuộc đối thoại đã diễn ra giữa Uma—ái nữ của Vua Núi—và Maheshvara (Shiva).”

Verse 44

प्रभावश्चर्षिपूगस्य कथित: सुमहान्‌ मया । महेश्वरस्य संवादं शैलपुत्र्याश्न भारत

Bhishma nói: “Hỡi Bharata, ta đã thuật lại uy lực và ảnh hưởng tâm linh vô cùng lớn lao của hội chúng các hiền triết. Ta cũng kể lại cuộc đối thoại giữa Maheshvara (Shiva) và Ái nữ của Núi (Uma)—một cuộc trao đổi thiêng liêng được tôn làm khuôn mẫu về đạo lý và lòng sùng kính.”

Verse 45

धारयिष्यति यश्चैनं महापुरुषसम्भवम्‌ | शृणुयात्‌ कथयेद्‌ वा यः स श्रेयो लभते परम्‌,जो महापुरुष श्रीकृष्णके इस प्रभावको सुनेगा, कहेगा और याद रखेगा, उसको परम कल्याणकी प्राप्ति होगी

Bhishma nói: “Ai gìn giữ bản tường thuật này, vốn phát sinh từ Đấng Đại Nhân, và ai lắng nghe nó hoặc tụng đọc cho người khác—người ấy sẽ đạt được thiện ích tối thượng.”

Verse 46

भवितारश्न तस्याथ सर्वे कामा यथेप्सिता: । प्रेत्य स्वर्ग च लभते नरो नास्त्यत्र संशय:,उसके सारे अभीष्ट मनोरथ पूर्ण होंगे और वह मनुष्य मृत्युके पश्चात्‌ स्वर्गलोक पाता है, इसमें संशय नहीं है

Bhishma nói: “Bấy giờ mọi ước nguyện chính đáng của người ấy ắt sẽ được viên thành; và sau khi chết, người ấy đạt đến cõi trời—điều này không có gì nghi ngờ.”

Verse 47

न्याय्यं श्रेयोडभिकामेन प्रतिपत्तुं जनार्दन: । एष एवाक्षयो विप्रै: स्तुतो राजन्‌ जनार्दन:

Bhishma nói: “Với người cầu tìm điều thiện tối thượng, nương tựa nơi Janardana là điều đúng đắn và hợp lẽ. Hỡi Đại vương, chính Janardana bất hoại ấy là Đấng mà các Bà-la-môn đã ca tụng.”

Verse 48

महेश्वरमुखोत्सृष्टा ये च धर्मगुणा: स्मृता: । ते त्वया मनसा धार्या: कुरुराज दिवानिशम्‌

Bhishma nói: “Hỡi vua xứ Kuru, những đức hạnh của dharma được truyền dạy như phát ra từ chính miệng Maheshvara (Shiva), khanh phải ghi khắc vững bền trong tâm—giữ trong lòng suốt ngày đêm.”

Verse 49

एवं ते वर्तमानस्य सम्यग्दण्डधरस्य च | प्रजापालनदक्षस्य स्वर्गलोको भविष्यति

Bhishma nói: “Nếu khanh xử sự như vậy—thi hành hình phạt và việc trị nước một cách thật sự công chính, lại khéo léo trong việc bảo hộ và chăm lo thần dân—thì cõi trời sẽ là nơi khanh đạt đến. Công đức của bậc quân vương không phát sinh từ quyền lực tự thân, mà từ kỷ luật, sự thi hành pháp luật công bằng và năng lực chăm dân.”

Verse 50

धर्मेणापि सदा राजन्‌ प्रजा रक्षितुमरहसि । यस्तस्य विपुलो दण्ड: सम्यग्धर्म: स कीर्त्यते

Bhishma nói: “Hỡi Đại vương, ngài phải luôn bảo hộ muôn dân theo đúng dharma. Việc dùng hình phạt mạnh mẽ và hữu hiệu để đạt mục đích ấy—khi được áp dụng đúng đắn—chính là điều được gọi là dharma chân chính.”

Verse 51

य एष कथितो राजन्‌ मया सज्जनसंनिधौ । शड्करस्योमया सार्ध संवादो धर्मसंहित:,नरेश्वर! भगवान्‌ शंकरका पार्वतीजीके साथ जो धर्मविषयक संवाद हुआ था, उसे इन सत्पुरुषोंके निकट मैंने तुम्हें सुना दिया

Bhīṣma nói: “Hỡi Đại vương, trước mặt các bậc hiền đức này, ta nay đã thuật lại cho ngài nghe cuộc đối thoại về dharma đã diễn ra giữa Đấng Thánh Śaṅkara và Umā.”

Verse 52

श्र॒त्वा वा श्रोतुकामो वाप्यर्चयेद्‌ वृषभभध्वजम्‌ । विशुद्धेनेह भावेन य इच्छेद्‌ भूतिमात्मन:

Bhīṣma nói: “Dù người ấy đã nghe cuộc đối thoại này rồi, hay chỉ khát khao được nghe, nếu mong cầu phúc lợi và thịnh vượng cho chính mình trong đời này, hãy chí thành với tâm ý thanh tịnh mà thờ phụng Śiva—Đấng có lá cờ mang hình bò mộng.”

Verse 53

एष तस्यानवद्यस्य नारदस्य महात्मन: । संदेशो देवपूजार्थ तं तथा कुरु पाण्डव,पाण्डुनन्दन! उन अनिन्द्य महात्मा देवर्षि नारदजीका ही यह संदेश है कि महादेवजीकी पूजा करनी चाहिये। इसलिये तुम भी ऐसा ही करो

Bhīṣma nói: “Đây chính là thông điệp của hiền thánh Nārada, bậc đại hồn vô tì vết, được truyền vì việc thờ phụng Thần linh. Vậy nên, hỡi Pāṇḍava—con của Pāṇḍu—hãy làm đúng như thế.”

Verse 54

एतदत्यदभुतं वृत्तं पुण्ये हि भवति प्रभो । वासुदेवस्य कौन्तेय स्थाणोश्वैव स्वभावजम्‌

Bhīṣma nói: “Muôn tâu chúa thượng, hỡi con của Kuntī, đây là một chuyện tích kỳ diệu bậc nhất. Nó đã xảy ra thuở xưa nơi chốn linh thiêng, và nói về sự vĩ đại tự nhiên, bẩm sinh của Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) cùng Sthāṇu (Mahādeva).”

Verse 55

दशवर्षसहसत्राणि बदर्यामेष शाश्वत: । तपश्चचार विपुलं सह गाण्डीवधन्चना,इन सनातन श्रीकृष्णने गाण्डीवधारी अर्जुनके साथ (नर-नारायणरूपमें रहकर) बदरिकाश्रममें दस हजार वर्षोतक बड़ी भारी तपस्या की थी

Bhīṣma nói: “Trong đạo viện vĩnh cửu ở Badarī, Đấng Trường Tồn ấy đã thực hành khổ hạnh lớn lao suốt mười nghìn năm, cùng với người mang cung Gāṇḍīva.”

Verse 56

त्रियुगौ पुण्डरीकाक्षौ वासुदेवधनञज्जयौ । विदितौ नारदादेतौ मम व्यासाच्च पार्थिव

Bhīṣma nói: “Muôn tâu bậc chúa tể cõi đất, hai vị—Vāsudeva, Đấng mắt như hoa sen, và Dhanañjaya (Arjuna)—được gọi là ‘Triyuga’, vì hiển lộ qua ba thời đại. Chính hiền thánh Nārada và Vyāsa đã chỉ bày cho ta biết chân tướng của hai vị ấy.”

Verse 57

बाल एव महाबाहुश्चकार कदनं महत्‌ । कंसस्य पुण्डरीकाक्षो ज्ञातित्राणार्थकारणात्‌,महाबाहु कमलनयन श्रीकृष्णने बचपनमें ही अपने बन्धु-बान्धवोंकी रक्षाके लिये कंसका बड़ा भारी संहार किया था

Bhīṣma nói: Ngay khi còn là một đứa trẻ, Krishna—bậc đại lực với cánh tay hùng mạnh, đôi mắt như hoa sen—đã gây nên sự diệt trừ lớn lao đối với Kamsa, vì mục đích che chở thân tộc của mình. Bởi vậy, sức mạnh khi được dùng để bảo vệ người vô tội và gìn giữ trật tự chính đáng có thể là một nhu cầu hợp với dharma, chứ không chỉ là bạo lực thuần túy.

Verse 58

कर्मणामस्य कौन्तेय नानन्‍्तं संख्यातुमुत्सहे । शाश्व॒तस्य पुराणस्य पुरुषस्य युधिष्ठिर,कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर! इन सनातन पुराणपुरुष श्रीकृष्णके चरित्रोंकी कोई सीमा या संख्या नहीं बतायी जा सकती

Bhīṣma nói: “Hỡi Yudhiṣṭhira, con của Kuntī—ta không dám đếm cho hết những hành nghiệp vô lượng của Đấng Vĩnh Cửu, bậc Nhân Thần nguyên sơ ấy. Những chiến công của Ngài không có giới hạn nào có thể đo lường hay kể xiết.”

Verse 59

ध्रुवं श्रेयः परं तात भविष्यति तवोत्तमम्‌ | यस्य ते पुरुषव्याप्र: सखा चायं जनार्दन:,तात! तुम्हारा तो अवश्य ही परम उत्तम कल्याण होगा; क्योंकि ये पुरुषसिंह जनार्दन तुम्हारे मित्र हैं

Bhīṣma nói: “Hỡi con yêu, phúc lành tối thượng và chắc chắn của con ắt sẽ thành tựu; bởi Janārdana—sư tử giữa loài người—chính là bằng hữu của con.”

Verse 60

दुर्योधन तु शोचामि प्रेत्य लोके5पि दुर्मतिम्‌ । यत्कृते पृथिवी सर्वा विनष्टा सहयद्विपा

Bhīṣma nói: “Ta thương xót cho Duryodhana—dẫu hắn đã đi sang cõi bên kia—vì tâm trí lệch lạc của hắn. Vì hắn mà cả cõi đất này bị tàn phá, cùng với những đàn voi chiến (và mọi lực lượng nương theo chúng).”

Verse 61

दुर्योधनापराधेन कर्णस्य शकुनेस्तथा । दुःशासनचतुर्थानां कुरवो निधनं गता:,दुर्योधन, दुःशासन, कर्ण और शकुनि--इन्हीं चारोंके अपराधसे सारे कौरव मारे गये हैं

Bhīṣma nói: Vì tội lỗi của Duryodhana—và cũng vì Karna, Shakuni, cùng Duhshasana—mà toàn thể dòng Kaurava đã đi đến diệt vong. Ông ngụ ý rằng sự sụp đổ của cả một tộc hệ có thể truy nguyên từ những lựa chọn đáng trách của một vài kẻ đã đẩy cộng đồng vào adharma và chiến tranh.

Verse 62

वैशम्पायन उवाच एवं सम्भाषमाणे तु गाड़्ेये पुरुषर्षभे । तूष्णीं बभूव कौरव्यो मध्ये तेषां महात्मनाम्‌

Vaiśampāyana thưa: “Tâu Janamejaya! Khi Bhīṣma—con của sông Hằng, bậc trượng phu tối thượng—đã nói như thế, thì Yudhiṣṭhira, hoàng tử dòng Kuru đang ngồi giữa các bậc đại nhân ấy, liền lặng thinh.”

Verse 63

तच्छुत्वा विस्मयं जम्मुर्धृतराष्ट्रादयो नूपा: । सम्पूज्य मनसा कृष्णं सर्वे प्राजजलयो5भवन्‌

Nghe vậy, Dhṛtarāṣṭra cùng các vua chúa khác đều kinh ngạc. Tất thảy đều thầm kính bái Kṛṣṇa trong lòng, rồi chắp tay đứng dậy, bày tỏ sự khiêm cung và thừa nhận đức hạnh của Ngài sau lời Bhīṣma.

Verse 64

ऋषयश्नचापि ते सर्वे नारदप्रमुखास्तदा । प्रतिगृह्माभ्यनन्दन्त तद्वाक्‍्यं प्रतिपूज्य च,नारद आदि सम्पूर्ण महर्षि भी भीष्मजीके वचन सुनकर उनकी प्रशंसा करते हुए बहुत प्रसन्न हुए

Bấy giờ, các bậc hiền triết—đứng đầu là Nārada—cũng vậy: họ cung kính tiếp nhận lời Bhīṣma, tôn trọng lời ấy, rồi ca ngợi và hoan hỷ, tỏ rõ sự tán đồng đối với lời khuyên về dharma đã được thốt ra.

Verse 65

इत्येतदखिलं सर्वे: पाण्डवो भ्रातृभि: सह । श्रुतवान्‌ सुमहाश्चर्य पुण्यं भीष्मानुशासनम्‌

Vậy là Yudhiṣṭhira, con của Pāṇḍu, cùng tất cả các em mình, đã nghe trọn vẹn lời giáo huấn thanh tịnh của Bhīṣma—một đạo lý vừa kỳ diệu vừa thấm đẫm công đức.

Verse 66

युधिष्ठिरस्तु गाड़ेय॑ं विश्रान्तं भूरिदक्षिणम्‌ । पुनरेव महाबुद्धि: पर्यपृच्छन्‍्महीपति:

Rồi sau đó, khi Bhīṣma—con của sông Hằng, bậc đại thí chủ ban nhiều lễ vật—đã nghỉ ngơi, vua Yudhiṣṭhira, người trí tuệ lớn, lại tiếp tục thưa hỏi Ngài.

Verse 148

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि महापुरुषप्रस्तावे अष्टचत्वारिंशदाधिकशततमो< ध्याय:

Vaiśampāyana nói: “Như vậy, chương thứ một trăm bốn mươi tám của Anuśāsana Parva trong Śrī Mahābhārata đã kết thúc—thuộc tiểu phần về dharma của bố thí (dāna), trong mạch văn giới thiệu và tán dương Đấng Đại Nhân (Mahāpuruṣa), Śrī Kṛṣṇa.”

Verse 156

दिवि वा भुवि वा देव सर्व हि विदितं तव । “भगवन्‌! इसीलिये आपके रहते हुए भी हम अपने ओछेपनके कारण प्रलाप करते हैं ->छोटे मुँह बड़ी बात कर रहे हैं। देव! पृथ्वीपर या स्वर्गमें कोई भी ऐसी आश्वर्यकी बात नहीं है

Nārada nói: “Ôi Deva, dù ở cõi trời hay trên mặt đất, mọi sự đều thật sự nằm trong tri kiến của Ngài. Không có điều kỳ diệu hay việc đáng kinh ngạc nào—ở nhân gian hay trong các cõi thiên—vượt ngoài sự hiểu biết của Ngài.”