Sukta 95
Sukta 9.95
บทสวดโสมปวะมานะบทสั้นนี้สรรเสริญโสมสีเหลืองอมน้ำตาล เมื่อถูกปล่อยออกมา ชำระให้บริสุทธิ์ และห่มด้วย “อาภรณ์ชำระล้าง” อันเรืองรองภายในภาชนะไม้สำหรับคั้นและแผ่นกรอง กวีพรรณนาว่าความคิดและคำอธิษฐานที่เกิดจากแรงบันดาลใจพุ่งเข้าหาโสมดุจระลอกคลื่นน้ำ และวอนขอให้อินทุผู้ชำระล้างขยายวาจาศักดิ์สิทธิ์และญาณทัศนะ บทสวดลงท้ายด้วยความปรารถนาร่วมกันเพื่อความรุ่งเรืองกับพระอินทรา และเพื่อความเป็นนายเหนือพลังวีรบุรุษอันแท้จริงซึ่งบังเกิดจากการชำระของโสม
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
कनिक्रन्ति हरिरा सृज्यमानः सीदन्वनस्य जठरे पुनानः । नृभिर्यतः कृणुते निर्णिजं गा अतो मतीर्जनयत स्वधाभिः ॥
ผู้มีสีเหลืองอมน้ำตาลพึมพำเมื่อถูกปล่อยออก; ชำระตนเองแล้ว เขานั่งลงในท้องของภาชนะไม้. ณ ที่ซึ่งมนุษย์ทำงานกับเขา เขาสร้างอาภรณ์อันสว่างไสวแห่งการชำระ (nirṇij) ให้ตน; จากนั้น เขาก่อกำเนิดความคิดดลใจด้วยสวธา (svadhā) ของตนเอง.
Mantra 2
हरिः सृजानः पथ्यामृतस्येयर्ति वाचमरितेव नावम् । देवो देवानां गुह्यानि नामाविष्कृणोति बर्हिषि प्रवाचे ॥
ผู้มีสีทองหม่น เมื่อถูกปล่อยออกแล้ว ย่อมขับเคลื่อนหนทางแห่ง ṛta (ระเบียบอันเที่ยงธรรมของจักรวาล); เขากระตุ้นวาจา (Vāc) ดุจฝีพายขับเรือ. เทพนั้นทำให้ปรากฏ ณ ที่นั่งแห่งหญ้าบูชา (barhis) ซึ่งนามลับของเหล่าเทพ เพื่อถ้อยคำประกาศที่พุ่งไปข้างหน้า.
Mantra 3
अपामिवेदूर्मयस्तर्तुराणाः प्र मनीषा ईरते सोममच्छ । नमस्यन्तीरुप च यन्ति सं चा च विशन्त्युशतीरुशन्तम् ॥
ดุจคลื่นแห่งสายน้ำที่กรูเข้ามา แรงบันดาลใจอันแสวงหาและความคิดหยั่งรู้ (manīṣā) ก็พุ่งสู่โสมะ (Soma). นอบน้อมแล้วเข้าใกล้ มาชุมนุม และเข้าไป—ปรารถนาผู้ซึ่งปรารถนา (เครื่องบูชาและการยกขึ้นสู่เบื้องบน).
Mantra 4
तं मर्मृजानं महिषं न सानावंशुं दुहन्त्युक्षणं गिरिष्ठाम् । तं वावशानं मतयः सचन्ते त्रितो बिभर्ति वरुणं समुद्रे ॥
เขาผู้ถูกขัดเกลาให้บริสุทธิ์ ดุจโคผู้ยิ่งใหญ่บนที่สูง—ก้านอันส่องประกาย (aṃśu) ผู้แข็งแกร่ง ผู้ยืนอยู่บนภูผา—มนุษย์ทั้งหลายรีดเขาออกมาดุจรีดน้ำนม. ต่อผู้เร่าร้อนนั้น เหล่าความดลใจ (matí) ก็เกาะเกี่ยวร่วมไป; ตฤตะ (Trita) แบกวรุณะ (Varuṇa) ไว้ในห้วงลึกแห่งมหาสมุทร.
Mantra 5
इष्यन्वाचमुपवक्तेव होतुः पुनान इन्दो वि ष्या मनीषाम् । इन्द्रश्च यत्क्षयथः सौभगाय सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥
ผู้ใฝ่หาวาจาศักดิ์สิทธิ์ ดุจผู้ช่วยขับสวดของโหตฤ (Hotṛ) โอ้อินทุ (Indu, โสมะ) ผู้กำลังชำระตน จงแผ่ขยายมณีษา (manīṣā) คือแรงบันดาลใจแห่งปัญญาเถิด. ครั้นท่านและอินทร (Indra) สถิตเพื่อสิริมงคลของเรา ขอให้เรากลายเป็นเจ้าของพลังวีรภาพ (suvīrya) อันแท้จริงและแข็งแกร่งยิ่ง.
Inside Sukta 95
How it unfolds
- Where it opens
Soma Hari is released and begins his purifying course, settling into the wooden vessel and assuming a radiant cleansing garment.
- Development
From the human work of pressing/cleansing arises brightness and the birth of inspired thoughts; the hymn links ritual purification with the generation of dhī/manīṣā.
- Climax
Inspirations surge toward Soma like rushing water-waves, gathering and entering him in reverent desire.
- Where it settles
The poet asks Soma to expand sacred speech and insight; with Indra abiding for good fortune, the hymn ends in a prayer for mastery of true heroic strength.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaHe is addressed as a living, radiant flow that attracts prayers and inspirations and empowers speech.
- Cosmic functionMediator of vitality and illumination: Soma’s purified flow strengthens the gods (especially Indra), renews life-force, and supports ṛta by energizing sacrifice and the inspired mind that sustains it.
- Inner significanceThe ‘purifying Soma’ symbolizes the refining of consciousness—raw impulse and sensation are filtered into clarity, luminous insight, and truthful speech. As manīṣā and vāc are ‘spread out,’ inner inspiration becomes articulate prayer and effective intention.
Famous verses
कनिक्रन्ति हरिरा सृज्यमानः सीदन्वनस्य जठरे पुनानः । नृभिर्यतः कृणुते निर्णिजं गा अतो मतीर्जनयत स्वधाभिः ॥अपामिवेदूर्मयस्तर्तुराणाः प्र मनीषा ईरते सोममच्छ । नमस्यन्तीरुप च यन्ति सं चा च विशन्त्युशतीरुशन्तम् ॥इष्यन्वाचमुपवक्तेव होतुः पुनान इन्दो वि ष्या मनीषाम् । इन्द्रश्च यत्क्षयथः सौभगाय सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥Attributes of the deity
- Purifying (pavamāna, punāna)
- Tawny/golden (hari)
- Murmuring/flowing presence
- Radiant ‘cleansing robe’ (nirṇij)
- Generative of inspiration (matī, manīṣā)
- Allied with Indra for strength and victory
Also by this seer
- Part of the Pavamāna Soma tradition of Maṇḍala 9 (hymns used in Soma pressing and filtration).
- The imagery and diction align with other Soma hymns that emphasize purification (punāna), radiant clothing (nirṇij), and the birth of inspired thought (matī/manīṣā).
The rite, step by step
- Prepare the pressing space and wooden vessels; ready the filter (pavitra) and collecting cups.
- Press Soma; release the juice so it ‘murmurs as it is let go’ (imagery of RV 9.95.1).
- Filter/purify the juice; envision Soma taking on a bright cleansing ‘robe’ (nirṇij).
- Recite to invite inspirations and prayers to converge upon Soma (RV 9.95.3).
- Offer the purified Soma to the gods, especially Indra, seeking prosperity and heroic power (RV 9.95.5).
Offerings
- Purified Soma juice (Indu)
- Associated oblations customary to Soma rites (e.g., ghee and accompanying offerings as per śrauta procedure)
Frequently Asked Questions
It praises Soma in his purified (pavamāna) form during the Soma ritual—how he is released, filtered, becomes radiant, and gives rise to inspired thoughts and sacred speech.
It shows how prayers and insights surge toward Soma with force and devotion, as if the mind’s inspirations naturally flow into the purified Soma current.
Soma is Indra’s empowering drink in Vedic ritual. The hymn asks that Soma and Indra together bring good fortune and grant ‘heroic power’ (strength, victory, capability) to the worshippers.
Ask anything about Sukta 95 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
