Sukta 5
Sukta 9.5
บทสรรเสริญโสมปวะมานะนี้ยกย่องโสมผู้ชำระตนเอง เมื่อถูกจุดให้ลุกโพลงเป็นรัศมีและพลัง เคลื่อนผ่านกระบวนการชำระให้บริสุทธิ์และปลุกเร้าพลังชีวิตให้ตื่นขึ้น โสมถูกนำเสนอว่าเป็นพลังอันยิ่งใหญ่ ผู้ประทานความรื่นรมย์ ซึ่งการปรากฏของท่านสลับเปลี่ยนดุจราตรีและอรุณรุ่ง และบทสรุปลงท้ายด้วยการเชื้อเชิญหมู่เทพทั้งหลายมายังการบูชาโสม อันทรงฤทธิ์ด้วยเสียงอุทาน “สวาหา”
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
समिद्धो विश्वतस्पतिः पवमानो वि राजति । प्रीणन्वृषा कनिक्रदत् ॥
เมื่อถูกจุดให้ลุกโชนจนเต็มกำลัง พระผู้เป็นเจ้าแห่งสรรพทิศ (วิศวตัสปติ) ย่อมทอประกายเป็นโสมผู้ชำระตน (ปวะมานะ). ทรงปีติและหล่อเลี้ยงความรื่นรมย์ภายในให้เพิ่มพูน แล้วพลังดุจพฤษภก็เปล่งเสียงกึกก้อง ปลุกเร้าพลังทั้งหลายให้ตื่นขึ้น.
Mantra 2
तनूनपात्पवमानः शृङ्गे शिशानो अर्षति । अन्तरिक्षेण रारजत् ॥
โสมผู้ชำระตนเอง—“โอรสแห่งกาย” (Tanūnapāt)—พุ่งไปข้างหน้า ขัดเกลาพลังแห่งเขาให้คมกล้า; เขาเคลื่อนไปในแดนกลาง (antarikṣa) และทำให้ที่นั้นลุกโชติช่วงด้วยรัศมีของตน.
Mantra 3
ईळेन्यः पवमानो रयिर्वि राजति द्युमान् । मधोर्धाराभिरोजसा ॥
โสมผู้ชำระตนเอง ผู้ควรแก่การใฝ่หา ส่องประกายออกมาเป็นความอุดมสมบูรณ์แห่งภาวะ เต็มด้วยจิตอันสว่างไสว; ด้วยสายธารแห่งความหวาน (mádhu) เขาปรากฏด้วยพลัง (ojas).
Mantra 4
बर्हिः प्राचीनमोजसा पवमानः स्तृणन्हरिः । देवेषु देव ईयते ॥
โสมผู้ชำระตนเอง แผ่ปูบัรหิส (barhis) อันโบราณด้วยพลังของตน; ม้าศึกสีทองเขียว—พาหนะแห่งฤทธิ์—ถูกจัดวางไว้; แล้วเทพก็เคลื่อนไปสู่เหล่าเทพ ไปท่ามกลางอำนาจทิพย์ทั้งหลาย.
Mantra 5
उदातैर्जिहते बृहद्द्वारो देवीर्हिरण्ययीः । पवमानेन सुष्टुताः ॥
ด้วยบทสรรเสริญอันก้องสูง ประตูอันกว้างใหญ่—เหล่าเทวีแห่งรัศมีทอง—ก็เปิดออกโดยพลัน; เมื่อได้รับการสรรเสริญอย่างงามพร้อมกับโสมะผู้ชำระตนเอง นางทั้งหลายก็เผยหนทางแห่งการไต่ขึ้น.
Mantra 6
सुशिल्पे बृहती मही पवमानो वृषण्यति । नक्तोषासा न दर्शते ॥
ในความกว้างใหญ่ที่รังสรรค์อย่างประณีต และในมหาปฐพีอันยิ่งใหญ่ โสมะผู้ชำระตนเองทวีเดชด้วยพลังดุจพฤษภ; เขาปรากฏประหนึ่งราตรีและอรุณ—เผยตนในจังหวะสลับแห่งความมืดและแสง.
Mantra 7
उभा देवा नृचक्षसा होतारा दैव्या हुवे । पवमान इन्द्रो वृषा ॥
ข้าพเจ้าขออัญเชิญโหตฤ (Hotar) ผู้เป็นทิพย์ทั้งสอง ผู้มองเห็นดุจมนุษย์และกระทำเพื่อการเดินทางของมนุษย์; ในโสมะผู้ชำระตนเองนั้น อินทรา—พฤษภ—ตั้งมั่น เป็นพลังแห่งชัยชนะที่สถิตภายใน.
Mantra 8
भारती पवमानस्य सरस्वतीळा मही । इमं नो यज्ञमा गमन्तिस्रो देवीः सुपेशसः ॥
ภารตี (Bhāratī) แห่งโสมะผู้ชำระตน, สรัสวตี (Sarasvatī) และอิฬา (Iḷā) ผู้ยิ่งใหญ่—สามเทวีผู้มีรูปโฉมงดงาม—ขอจงมาสู่ยัญของเราเถิด; ขอพลังแห่งวาจาดลใจและการก่อรูปอันเที่ยงตรง จงมาถึงภายในเรา.
Mantra 9
त्वष्टारमग्रजां गोपां पुरोयावानमा हुवे । इन्दुरिन्द्रो वृषा हरिः पवमानः प्रजापतिः ॥
ข้าพเจ้าขออัญเชิญทวษฏฤ (Tvaṣṭṛ) ผู้บังเกิดก่อน ผู้พิทักษ์ ผู้เลี้ยงฝูง และผู้นำหน้า. เพราะอินทุ (Indu) ผู้ส่องประกาย—ผู้ชำระตน—นั้นคืออินทรา (Indra) ผู้เป็นพฤษภะ คือหริ (Hari) พลังสีเหลืองทอง และคือปรชาปติ (Prajāpati) เจ้าแห่งการกำเนิดสรรพสิ่งในเรา.
Mantra 10
वनस्पतिं पवमान मध्वा समङ्ग्धि धारया । सहस्रवल्शं हरितं भ्राजमानं हिरण्ययम् ॥
โสมะผู้ชำระตนเอ๋ย จงเจิม ‘วนัสปติ’ (Vanaspati) เจ้าแห่งพฤกษา ด้วยธาราแห่งความหวาน; ผู้มีหน่อพันกิ่ง ผู้มีสีเหลืองเขียว ผู้ส่องประกาย และเป็นทองอร่ามด้วยแสง.
Mantra 11
विश्वे देवाः स्वाहाकृतिं पवमानस्या गत । वायुर्बृहस्पतिः सूर्योऽग्निरिन्द्रः सजोषसः ॥
ขอเทพทั้งปวงจงมาสู่เครื่องบูชาที่ถูกหล่อรูปด้วยเสียงภายในว่า “svāhā (สวาหา)” แห่งโสมะผู้ชำระให้บริสุทธิ์ (Soma). ขอวายุ (Vāyu), พฤหสปติ (Bṛhaspati), สุริยะ (Sūrya), อัคนี (Agni) และอินทรา (Indra) จงมาพร้อมเพรียง ประสานเป็นหนึ่งเดียว.
Inside Sukta 5
How it unfolds
- Where it opens
Soma is presented as kindled and sovereignly radiant—‘the lord of the many-sided totality’—shining forth as he purifies himself.
- Development
His power grows in the vastness of being; he is depicted as bull-strong, delight-increasing, and perceptible in rhythmic alternations like Night and Dawn.
- Climax
The hymn reaches a liturgical peak by shaping the offering with svāhā and summoning the divine host to the purified Soma.
- Where it settles
It closes in concord: major deities (Vāyu, Bṛhaspati, Sūrya, Agni, Indra, and the All-Gods) are asked to arrive harmonized, completing the sacrificial intention.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaHe is praised as a lordly power that shines out, gladdens, and energizes, and whose clarified flow supports divine and cosmic order.
- Cosmic functionHe mediates between humans and gods through the offering, invigorates the deities (especially Indra), and sustains ṛta by transforming raw potency into clarified, life-giving essence.
- Inner significanceThe hymn reads Soma as purified consciousness and clarified delight (ānanda) that, when ‘strained’ through discipline and truth, becomes a radiant force awakening speech, will, and vital energies in harmonious rhythm (like Night-and-Dawn).
Famous verses
समिद्धो विश्वतस्पतिः पवमानो वि राजति । प्रीणन्वृषा कनिक्रदत् ॥सुशिल्पे बृहती मही पवमानो वृषण्यति । नक्तोषासा न दर्शते ॥svāhākṛtim
Attributes of the deity
- self-purifying (pavamāna)
- luminous and kingly radiance
- bull-force/virility (vृषन्)
- roaring/awakening power (kanikradat)
- delight-giving and invigorating
- ritually central as the pressed-and-strained offering
- harmonizer who draws multiple deities in accord
Also by this seer
- Soma Pavamāna hymns in Mandala 9 are broadly linked to multiple priestly families and ritual specialists; precise additional attributions for this specific sukta require recension-based cross-reference.
The rite, step by step
- Press Soma (savana) and mix/prepare according to rite.
- Strain/purify the juice through the filter (pavitra), reciting Pavamāna verses.
- Collect the clarified Soma in vessels; praise Soma as radiant and bull-strong.
- Offer Soma with svāhā into the ritual sequence, inviting the gods to partake.
- Conclude with an invocation for the deities to come ‘in one accord’ to the offering.
Offerings
- Pressed Soma juice (clarified through the filter)
- Svāhā-accompanied oblations
- Associated offerings customary in Soma rites (e.g., ghee/clarified butter as part of the broader yajña context)
Frequently Asked Questions
Soma Pavamāna is Soma in the act of self-purification—pressed, flowing, and clarified through the filter—praised as a radiant power that energizes gods and humans.
It sanctifies and celebrates the Soma flow during purification and offering, portraying Soma as increasing inner delight and strength, and inviting the gods to come to the oblation.
Night-and-Dawn symbolize rhythmic alternation—hidden and revealed. The hymn uses this image to show how Soma’s purified power becomes perceptible in ordered cycles of obscurity and light.
Ask anything about Sukta 5 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
