Niralamba

Verse 1

ॐ नमः शिवाय गुरवे सच्चिदानन्दमूर्तये । निष्प्रपञ्चाय शान्ताय निरालम्बाय तेजसे ॥ निरालम्बं समाश्रित्य सालम्बं विजहाति यः । स संन्यासी च योगी च कैवल्यं पदमश्नुते ॥१॥

ఓం—శివస్వరూపుడైన గురువుకు నమస్కారం; ఆయన సచ్చిదానందమూర్తి, నిష్ప్రపంచుడు, శాంతుడు, నిరాలంబుడు, తేజోమయుడు. నిరాలంబాన్ని ఆశ్రయించి సాలంబమైన (ఆధారాధీనమైన) అన్నిటిని విడిచివేసేవాడు సన్న్యాసి కూడా, యోగి కూడా; అతడు కైవల్యపదాన్ని పొందుతాడు॥౧॥

Verse 2

एषामज्ञानजन्तूनां समस्तारिष्टशान्तये । यद्यद्बोद्धव्यमखिलं तदाशङ्क्य ब्रवीम्यहम् ॥२॥

అజ్ఞానంలో ఉన్న ఈ జీవుల సమస్త అరిష్టాల (విఘ్న-దుఃఖాల) శాంతి కోసం సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవలసినదంతా నేను—ఆశంక్య—ప్రకటిస్తున్నాను॥౨॥

Verse 3

किं ब्रह्म । क ईश्वरः । को जीवः । का प्रकृतिः । कः परमात्मा । को ब्रह्मा । को विष्णुः । को रुद्रः । क इन्द्रः । कः शमनः । कः सूर्यः । कश्चन्द्रः । के सुराः । के असुराः । के पिशाचाः । के मनुष्याः । काः...

శాంక్యుడు అడిగాడు—బ్రహ్మం ఏమిటి? ఈశ్వరుడు ఎవరు? జీవుడు ఎవరు? ప్రకృతి ఏమిటి? పరమాత్మ ఎవరు? బ్రహ్మా, విష్ణు, రుద్ర, ఇంద్ర, యమ, సూర్య, చంద్రులు ఎవరు? దేవులు, అసురులు, పిశాచులు ఎవరు? మనుష్యులు, స్త్రీలు, పశువులు మొదలైనవి ఏమి? స్థావరం ఏమిటి? బ్రాహ్మణులు మొదలైనవారు ఎవరు? జాతి ఏమిటి? కర్మ ఏమిటి, అకర్మ ఏమిటి? జ్ఞానం ఏమిటి, అజ్ఞానం ఏమిటి? సుఖం ఏమిటి, దుఃఖం ఏమిటి? స్వర్గం ఏమిటి, నరకం ఏమిటి? బంధం ఏమిటి, మోక్షం ఏమిటి? ఉపాస్యుడు ఎవరు? శిష్యుడు ఎవరు? విద్వాన్ ఎవరు, మూఢుడు ఎవరు? ఆసురం ఏమిటి? తపస్సు ఏమిటి? పరమపదం ఏమిటి? గ్రాహ్యం ఏమిటి, అగ్రాహ్యం ఏమిటి? సన్న్యాసి ఎవరు?—అని అడిగి, అతడు సమాధానమిచ్చాడు: ‘బ్రహ్మం’॥౩॥

Verse 4

स होवाच— महदहङ्कारपृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशत्वेन बृहद्रूपेणाण्डकोशेन कर्मज्ञानार्थरूपतया भासमानम् अद्वितीयम् अखिलोपाधिविनिर्मुक्तं तत् सकलशक्त्युपबृंहितम् अनाद्यनन्तं शुद्धं शिवं शान्तं निर्गुणम् इत्यादि...

అతడు ఇలా అన్నాడు— ఆ చైతన్యమే బ్రహ్మ; దానినే ఈశ్వరుడని కూడా అంటారు. అది మహత్, అహంకారము, పృథివి, జలము, తేజస్సు, వాయువు, ఆకాశము రూపాలుగా, అలాగే విరాట్అండకోశమనే మహారూపంగా, కర్మ-జ్ఞాన-విషయరూపాలుగా ప్రకాశిస్తుంది; అయినా అది అద్వితీయం, సమస్త ఉపాధుల నుండి విముక్తం, సర్వశక్తులతో పరిపుష్టం, అనాది-అనంతం, శుద్ధం, శివం, శాంతం, నిర్గుణం; ఇలాంటి పదాలతో చెప్పబడినప్పటికీ పరమార్థంగా అనిర్వచనీయం॥४॥

Verse 5

ब्रह्मैव स्वशक्तिं प्रकृत्यभिधेयामाश्रित्य लोकान् सृष्ट्वा प्रविश्यान्तर्यामित्वेन ब्रह्मादीनां बुद्धीन्द्रियनियन्तृत्वाद् ईश्वरः॥ जीव इति च ब्रह्मविष्ण्वीशानेन्द्रादीनां नामरूपद्वारा स्थूलोऽहमिति मिथ...

బ్రహ్మమే తన శక్తి అయిన ప్రకృతి అనే ఆధారాన్ని ఆశ్రయించి లోకాలను సృష్టించి వాటిలో ప్రవేశిస్తుంది; అంతర్యామిగా బ్రహ్మాది దేవతల బుద్ధి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుట వలన ‘ఈశ్వరుడు’ అని పిలువబడుతుంది. అలాగే బ్రహ్మ, విష్ణు, ఈశాన, ఇంద్ర మొదలైన వారి నామరూపాల ద్వారా ‘నేనే స్థూల దేహం’ అనే మిథ్యాధ్యాసం వల్ల ‘జీవుడు’ అని అంటారు. ఆ ‘నేను’ ఒక్కటే అయినా దేహభేదం, దేహారంభక భేదం కారణంగా అనేక జీవులుగా కనిపిస్తుంది॥५॥

Verse 6

प्रकृतिरिति च ब्रह्मणः सकाशान् नानाविचित्रजगन्निर्माणसामर्थ्यबुद्धिरूपा ब्रह्मशक्तिरेव प्रकृतिः॥६॥

‘ప్రకృతి’ అనగా— బ్రహ్మ నుండి ఉద్భవించిన, నానావిధ విచిత్ర జగత్తును నిర్మించగల సామర్థ్య-రూప బుద్ధి/సంభావనగా ఉన్న బ్రహ్మశక్తియే; అదే ప్రకృతి॥६॥

Verse 7

परमात्मेति च देहादेः परतरत्वाद् ब्रह्मैव ॥७॥

దేహాది సమస్త ఉపాధులకన్నా పరమైనవాడు ‘పరమాత్మ’; ఆయనే బ్రహ్మ స్వరూపుడు॥७॥

Verse 8

परमात्मा स ब्रह्मा स विष्णुः स इन्द्रः स शमनः स सूर्यः स चन्द्रः । ते सुरास्ते असुरास्ते पिशाचास्ते मनुष्यास्ताः स्त्रियस्ते पश्वादयः । तत्स्थावरं ते ब्राह्मणादयः । सर्वं खल्विदं ब्रह्म नेह नानास्ति क...

పరమాత్మనే బ్రహ్మ, ఆయనే విష్ణువు, ఆయనే ఇంద్రుడు, ఆయనే శమనుడు (యముడు), ఆయనే సూర్యుడు, ఆయనే చంద్రుడు; ఆయనే దేవులు, ఆయనే అసురులు, ఆయనే పిశాచులు, ఆయనే మనుష్యులు, ఆ స్త్రీలు, ఆ పశువులు మొదలైనవి, ఆ స్థావర జగత్తు; ఆయనే బ్రాహ్మణాదులు. నిజంగా ఇదంతా బ్రహ్మమే; ఇక్కడ ఏమాత్రం నానాత్వం లేదు॥८-९॥

Verse 9

परमात्मा स ब्रह्मा स विष्णुः स इन्द्रः स शमनः स सूर्यः स चन्द्रः । ते सुरास्ते असुरास्ते पिशाचास्ते मनुष्यास्ताः स्त्रियस्ते पश्वादयः । तत्स्थावरं ते ब्राह्मणादयः । सर्वं खल्विदं ब्रह्म नेह नानास्ति क...

పరమాత్మనే బ్రహ్మ, ఆయనే విష్ణువు, ఆయనే ఇంద్రుడు, ఆయనే శమనుడు (యముడు), ఆయనే సూర్యుడు, ఆయనే చంద్రుడు; ఆయనే దేవులు, ఆయనే అసురులు, ఆయనే పిశాచులు, ఆయనే మనుష్యులు, ఆ స్త్రీలు, ఆ పశువులు మొదలైనవి, ఆ స్థావర జగత్తు; ఆయనే బ్రాహ్మణాదులు. నిజంగా ఇదంతా బ్రహ్మమే; ఇక్కడ ఏమాత్రం నానాత్వం లేదు॥८-९॥

Verse 10

जातिरिति च। न चर्मणो न रक्तस्य न मांसस्य न चास्थिनः। न जातिरात्मनो जातिर्व्यवहारप्रकल्पिता॥१०॥

‘జాతి’ అనగా—అది చర్మానికి కాదు, రక్తానికి కాదు, మాంసానికి కాదు, ఎముకలకు కూడా కాదు. ఆత్మకు జాతి లేదు; జాతి అనేది లోకవ్యవహారార్థం కల్పించబడిన నిర్మితి॥१०॥

Verse 11

कर्मेति च—क्रियमाणेन्द्रियैः कर्मण्यहं करोमीत्यध्यात्मनिष्ठतया कृतं कर्मैव कर्म। अकर्मेति च—कर्तृत्वभोक्तृत्वाद्यहङ्कारतया बन्धरूपं जन्मादिकारणं नित्यनैमित्तिकयागव्रततपोदानादिषु फलाभिसन्धानं यत्तदकर्म...

‘కర్మ’—ఇంద్రియాలు కార్యం చేస్తున్నప్పటికీ ‘నేనే చేస్తున్నాను’ అనే అధ్యాత్మనిష్ఠతో చేయబడినదే (నిజ) కర్మ. ‘అకర్మ’—కర్తృత్వ-భోక్తృత్వాది అహంకారంతో బంధనరూపమై జన్మాది కారణమయ్యేది, అలాగే నిత్య-నైమిత్తిక యాగాలు, వ్రతాలు, తపస్సు, దానం మొదలైన వాటిలో ఫలాభిసంధి—అదే అకర్మ అని చెప్పబడుతుంది॥১১-১২॥

Verse 12

कर्मेति च—क्रियमाणेन्द्रियैः कर्मण्यहं करोमीत्यध्यात्मनिष्ठतया कृतं कर्मैव कर्म। अकर्मेति च—कर्तृत्वभोक्तृत्वाद्यहङ्कारतया बन्धरूपं जन्मादिकारणं नित्यनैमित्तिकयागव्रततपोदानादिषु फलाभिसन्धानं यत्तदकर्म...

‘కర్మ’—ఇంద్రియాలు కార్యం చేస్తున్నప్పటికీ ‘నేనే చేస్తున్నాను’ అనే అధ్యాత్మనిష్ఠతో చేయబడినదే (నిజ) కర్మ. ‘అకర్మ’—కర్తృత్వ-భోక్తృత్వాది అహంకారంతో బంధనరూపమై జన్మాది కారణమయ్యేది, అలాగే నిత్య-నైమిత్తిక యాగాలు, వ్రతాలు, తపస్సు, దానం మొదలైన వాటిలో ఫలాభిసంధి—అదే అకర్మ అని చెప్పబడుతుంది॥১১-১২॥

Verse 13

ज्ञानमिति च देहेन्द्रियनिग्रहसद्गुरूपासनश्रवणमनननिदिध्यासनैर्यद्यदृग्दृश्यस्वरूपं सर्वान्तरस्थं सर्वसमं घटपटादिपदार्थमिवाविकारं विकारेषु चैतन्यं विना किञ्चिन्नास्तीति साक्षात्कारानुभवो ज्ञानम् ॥१३॥

‘జ్ఞానం’ అనగా—దేహేంద్రియ నియమం, సద్గురు ఉపాసన, శ్రవణ-మనన-నిదిధ్యాసనాల ద్వారా కలిగే సాక్షాత్కారానుభవం; ద్రష్టా-దృశ్య స్వరూపమై ఉన్నదంతా సర్వాంతర్యామిగా, సర్వత్ర సమంగా, ఘట-పటాది వస్తువులవలె అవికారంగా ఉన్నదని, మరియు అన్ని వికారాలలో చైతన్యం తప్ప మరేదీ లేదు అని ప్రత్యక్షంగా గ్రహించుటే జ్ఞానం.

Verse 14

अज्ञानमिति च रज्जौ सर्पभ्रान्तिरिवाद्वितीये सर्वानुस्यूते सर्वमये ब्रह्मणि देवतिर्यङ्नरस्थावरस्त्रीपुरुषवर्णाश्रमबन्धमोक्षोपाधिनानात्मभेदकल्पितं ज्ञानमज्ञानम् ॥१४॥

‘అజ్ఞానం’ అనగా—తాడులో పాము భ్రమించినట్లే—సర్వత్ర అనుస్యూతమై సర్వమయమైన అద్వితీయ బ్రహ్మలో దేవ, తిర్యక్, నర, స్థావర, స్త్రీ, పురుష, వర్ణాశ్రమ, బంధ-మోక్షాది ఉపాధుల ద్వారా అనాత్మ భేదాలను కల్పించి భిన్నత్వంగా గ్రహించుట; అటువంటి జ్ఞానమే అజ్ఞానం.

Verse 15

सुखमिति च सच्चिदानन्दस्वरूपं ज्ञात्वा आनन्दरूपा या स्थितिः सैव सुखम् ॥१५॥

‘సుఖం’ అనగా సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూప తత్త్వాన్ని తెలిసి (సాక్షాత్కరించి) ఆనందరూపంగా నిలిచే స్థితి; అదే సుఖం.

Verse 16

दुःखमिति अनात्मरूपः विषयसङ्कल्प एव दुःखम् ॥१६॥

“దుఃఖం” అనగా—అనాత్మస్వరూపమైన విషయసంకల్పమే నిజమైన దుఃఖం ॥१६॥

Verse 17

स्वर्ग इति च सत्संसर्गः स्वर्गः । नरक इति च असत्संसारविषयजनसंसर्ग एव नरकः ॥१७॥

“స్వర్గం” అనగా సత్సంగమే స్వర్గం; “నరకం” అనగా అసత్—సంసారవిషయాసక్తుల సంగమే నరకం ॥१७॥

Verse 18

बन्ध इति च अनाद्यविद्यावासनया जातोऽहमित्यादिसङ्कल्पो बन्धः ॥१८॥

“బంధం” అనగా—అనాది అవిద్యావాసనల వల్ల పుట్టిన ‘నేను’ మొదలైన సంకల్పమే బంధం ॥१८॥

Verse 19

पितृमातृसहोदरदारापत्यगृहारामक्षेत्रममता संसारावरणसङ्कल्पो बन्धः ॥१९॥

తండ్రి, తల్లి, సహోదరులు, భార్య, సంతానం, ఇల్లు, తోట, పొలం మొదలైన వాటిపై ‘మమకారం’గా ఏర్పడే, సంసారాన్ని ఆవరించే సంకల్పమే బంధము.

Verse 20

कर्तृत्वाद्यहङ्कारसङ्कल्पो बन्धः ॥२०॥

కర్తృత్వం మొదలైన భావాలతో కూడిన అహంకార-రూప సంకల్పమే బంధము.

Verse 21

अणिमाद्यष्टैश्वर्याशासिद्धसङ्कल्पो बन्धः ॥२१॥

అణిమా మొదలైన అష్టైశ్వర్యాల పట్ల ఆశగా సిద్ధమైన సంకల్పమే బంధము.

Verse 22

देवमनुष्याद्युपासना-कामसङ्कल्पो बन्धः ॥२२॥

దేవులు, మనుష్యులు మొదలైనవారి ఉపాసనపై కోరికతో ఏర్పడిన సంకల్పమే బంధము.

Verse 23

यमाद्यष्टाङ्गयोगसङ्कल्पो बन्धः ॥२३॥

యమం మొదలైన అష్టాంగయోగాన్ని ఆచరించాలనే సంకల్పమే బంధము.

Verse 24

वर्णाश्रमधर्मकर्मसङ्कल्पो बन्धः ॥२४॥

వర్ణాశ్రమధర్మానుసారంగా కర్మ చేయాలనే సంకల్పమే బంధము.

Verse 25

आज्ञाभयसंशयात्मगुणसङ्कल्पो बन्धः ॥२५॥

ఆజ్ఞ, భయం, సందేహం మరియు ఆత్మపై గుణారోపణ—ఇవన్నీ కలిగిన సంకల్పమే బంధము।

Verse 26

यागव्रततपोदानविधिविधानज्ञानसम्भवो बन्धः ॥२६॥

యాగం, వ్రతం, తపస్సు, దానం మొదలైన వాటి విధి-నిషేధాల ‘జ్ఞానం’ వల్ల పుట్టేదే బంధము।

Verse 27

केवलमोक्षापेक्षासङ्कल्पो बन्धः ॥२७॥

కేవలం మోక్షాపేక్ష/ఆకాంక్షతో కూడిన సంకల్పమే బంధము।

Verse 28

सङ्कल्पमात्रसम्भवो बन्धः ॥२८॥

బంధము కేవలం సంకల్పమాత్రమునుండి, అనగా మనోకల్పనవలననే ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 29

मोक्ष इति च नित्यानित्यवस्तुविचारादनित्यसंसारसुखदुःखविषयसमस्तक्षेत्रममताबन्धक्षयो मोक्षः ॥२९॥

‘మోక్షము’ అనగా—నిత్యానిత్య వస్తువివేకమువలన, అనిత్య సంసారసుఖదుఃఖవిషయమైన సమస్త క్షేత్రముపై మమతాబంధము క్షయమగుట; ఇదే మోక్షము।

Verse 30

उपास्य इति च सर्वशरीरस्थचैतन्यब्रह्मप्रापको गुरुरुपास्यः ॥३०॥

‘ఉపాస్యుడు’ అనగా గురువు—సర్వ శరీరములలో నివసించే చైతన్య‑బ్రహ్మను పొందుటకు ఉపాయభూతుడు; ఆయనే ఉపాస్యుడు।

Verse 31

शिष्य इति च विद्याध्वस्तप्रपञ्चावगाहितज्ञानावशिष्टं ब्रह्मैव शिष्यः ॥३१॥

‘శిష్యుడు’ అనగా—ప్రపంచాన్ని భేదించి లయింపజేసే జ్ఞానంతో యందు బ్రహ్మమాత్రమే అవశేషమై నిలిచునో, వాడే శిష్యుడు।

Verse 32

विद्वानिति च सर्वान्तरस्थस्वसंविद्रूपविद्विद्वान् ॥३२॥

‘విద్వాన్’ అనగా—సర్వుల అంతరంలో నివసించే స్వసంవిద్-స్వరూపాన్ని యెవడు తెలుసుకొని తద్రూపమై నిలుచునో, వాడే విద్వాన్।

Verse 33

मूढ इति च कर्तृत्वाद्यहङ्कारभावारूढो मूढः ॥३३॥

‘మూఢుడు’ అనగా—కర్తృత్వాది అహంకారభావంలో ఆరూఢుడై దానిలోనే గాఢంగా చిక్కుకున్నవాడే మూఢుడు।

Verse 34

आसुरमिति च ब्रह्मविष्ण्वीशानेन्द्रादीनामैश्वर्यकामनया निरशनजपाग्निहोत्रादिष्वन्तरात्मानं सन्तापयति चात्युग्ररागद्वेषविहिंसादम्भाद्यपेक्षितं तप आसुरम् ॥३४॥

‘ఆసుర’ తపస్సు అనగా—బ్రహ్మ, విష్ణు, ఈశాన, ఇంద్రాది దేవతలవలె ఐశ్వర్యం కావాలనే కోరికతో ఉపవాసం, జపం, అగ్నిహోత్రం మొదలైన వాటి ద్వారా అంతరాత్మను బాధింపజేయడం; మరియు అది అత్యంత ఉగ్ర రాగద్వేషాలు, హింస, దంభం మొదలైన దోషాలతో కూడి ఉండడం।

Verse 35

तप इति च ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्येत्यपरोक्षज्ञानाग्निना ब्रह्माद्यैश्वर्याशासिद्धसङ्कल्पबीजसन्तापं तपः ॥३५॥

‘తపస్సు’ అనగా—‘బ్రహ్మ సత్యం, జగత్ మిథ్య’ అనే అపరోక్ష జ్ఞానాగ్నితో, బ్రహ్మాదుల ఐశ్వర్యంపై ఆశచేత బలపడిన అహంకారసంకల్ప బీజాన్ని దహించి భస్మం చేయడం।

Verse 36

परमं पदमिति च प्राणेन्द्रियाद्यन्तःकरणगुणादेः परतरं सच्चिदानन्दमयं नित्यमुक्तब्रह्मस्थानं परमं पदम् ॥३६॥

‘పరమ పదం’ అనగా—ప్రాణం, ఇంద్రియాలు, అంతఃకరణ గుణాలు మొదలైన వాటికన్నా అతీతమైనది; సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూపమైనది; నిత్యముక్త బ్రహ్మస్థానం—అదే పరమ పదం।

Verse 37

ग्राह्यमिति च देशकालवस्तुपरिच्छेदराहित्यचिन्मात्रस्वरूपं ग्राह्यम् ॥३७॥

‘గ్రాహ్యం’—దేశ, కాల, వస్తు పరిమితులేని శుద్ధ చైతన్యమాత్ర స్వరూపమే నిజంగా గ్రాహ్యం. ॥३७॥

Verse 38

अग्राह्यमिति च स्वस्वरूपव्यतिरिक्तमायामयबुद्धीन्द्रियगोचरजगत्सत्यत्वचिन्तनमग्राह्यम् ॥३८॥

‘అగ్రాహ్యం’—స్వస్వరూపానికి భిన్నమైన, మాయామయమైన, బుద్ధి-ఇంద్రియగోచర జగత్తు సత్యమని భావించడం ‘అగ్రాహ్యం’. ॥३८॥

Verse 39

संन्यासीति च सर्वधर्मान्परित्यज्य निर्ममो निरहङ्कारो भूत्वा ब्रह्मेष्टं शरणमुपगम्य ‘तत्त्वमसि’, ‘अहं ब्रह्मास्मि’, ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’, ‘नेह नानास्ति किञ्चन’ इत्यादिमहावाक्यार्थानुभवज्ञानाद् ‘ब्रह्...

‘సన్యాసి’—సర్వ ధర్మకర్తవ్యాలను పరిత్యజించి, మమకార-అహంకారరహితుడై, ఇష్ట శరణమైన బ్రహ్మాన్ని ఆశ్రయించి; ‘తత్త్వమసి’, ‘అహం బ్రహ్మాస్మి’, ‘సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ’, ‘నేహ నానాస్తి కించన’ వంటి మహావాక్యార్థాలను అనుభవజ్ఞానంగా గ్రహించి ‘బ్రహ్మనే నేనే’ అని నిశ్చయించుకొని; నిర్వికల్ప సమాధిలో స్వతంత్ర యతిగా సంచరించువాడే సన్యాసి—అతడే ముక్తుడు, పూజ్యుడు, యోగి, పరమహంస, అవధూత, బ్రాహ్మణుడు. ॥३९॥

Verse 40

इदं निरालम्बोपनिषदं योऽधीते गुर्वनुग्रहतः सोऽग्निपूतो भवति स वायुपूतो भवति। न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तते। पुनर्नाभिजायते पुनर्नाभिजायत इत्युपनिषत्॥४०॥

గురువరి అనుగ్రహంతో ఈ నిరాలంబ ఉపనిషత్తును అధ్యయనం చేసే వాడు అగ్నిచేత పవిత్రుడవుతాడు; వాయుచేత కూడా పవిత్రుడవుతాడు. అతడు మరల తిరిగి రాడు, మరల తిరిగి రాడు. అతడు పునర్జన్మ పొందడు, పునర్జన్మ పొందడు—ఇతి ఉపనిషత్॥४०॥