Niralamba

Verse 1

ॐ नमः शिवाय गुरवे सच्चिदानन्दमूर्तये । निष्प्रपञ्चाय शान्ताय निरालम्बाय तेजसे ॥ निरालम्बं समाश्रित्य सालम्बं विजहाति यः । स संन्यासी च योगी च कैवल्यं पदमश्नुते ॥१॥

ওঁ নমঃ শিৱায়—সচ্চিদানন্দমূৰ্তি গুৰুদেৱলৈ নমস্কাৰ; নিষ্প্ৰপঞ্চ, শান্ত, নিৰালম্ব আৰু তেজোময় পৰম তত্ত্বলৈ বন্দনা। যি নিৰালম্বক আশ্ৰয় কৰি সকলো আশ্ৰিত আশ্ৰয়/আসক্তি ত্যাগ কৰে, সি সংন্যাসীও যোগীও; সি কৈৱল্য-পদ লাভ কৰে।

Verse 2

एषामज्ञानजन्तूनां समस्तारिष्टशान्तये । यद्यद्बोद्धव्यमखिलं तदाशङ्क्य ब्रवीम्यहम् ॥२॥

অজ্ঞানত আবদ্ধ এই জীৱসমূহৰ সমগ্ৰ অরিষ্ট (বিপদ) শান্ত কৰিবলৈ, সম্পূৰ্ণৰূপে যি যি বোধ কৰিবলগীয়া—সেই সকলো বিবেচনা কৰি মই, আশঙ্ক্য, ঘোষণা কৰোঁ।

Verse 3

किं ब्रह्म । क ईश्वरः । को जीवः । का प्रकृतिः । कः परमात्मा । को ब्रह्मा । को विष्णुः । को रुद्रः । क इन्द्रः । कः शमनः । कः सूर्यः । कश्चन्द्रः । के सुराः । के असुराः । के पिशाचाः । के मनुष्याः । काः...

‘ব্ৰহ্ম কি? ঈশ্বৰ কোন? জীৱ কোন? প্ৰকৃতি কি? পৰমাত্মা কোন? ব্ৰহ্মা কোন? বিষ্ণু কোন? ৰুদ্ৰ কোন? ইন্দ্ৰ কোন? যম কোন? সূৰ্য কোন? চন্দ্ৰ কোন? দেৱসকল কোন? অসুৰসকল কোন? পিশাচসকল কোন? মানুহসকল কোন? স্ত্ৰীসকল কোন? পশু আদি কোন? স্থাৱৰ কি? ব্ৰাহ্মণ আদি কোন? জাতি কি? কৰ্ম কি? অকৰ্ম কি? জ্ঞান কি? অজ্ঞান কি? সুখ কি? দুখ কি? স্বৰ্গ কি? নৰক কি? বন্ধন কি? মোক্ষ কি? উপাস্য কোন? শিষ্য কোন? বিদ্বান কোন? মূঢ় কোন? আসুৰ কি? তপ কি? পৰম পদ কি? গ্ৰাহ্য কি? অগ্ৰাহ্য কি? সংন্যাসী কোন?’—এইদৰে শঙ্ক্যই সুধিলে। তেওঁ উত্তৰ দিলে: ‘ব্ৰহ্ম।’

Verse 4

स होवाच— महदहङ्कारपृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशत्वेन बृहद्रूपेणाण्डकोशेन कर्मज्ञानार्थरूपतया भासमानम् अद्वितीयम् अखिलोपाधिविनिर्मुक्तं तत् सकलशक्त्युपबृंहितम् अनाद्यनन्तं शुद्धं शिवं शान्तं निर्गुणम् इत्यादि...

তেওঁ ক’লে— সেই চৈতন্য ব্ৰহ্ম (ঈশ্বৰ বুলিও কোৱা হয়) মহৎ, অহংকাৰ, পৃথিৱী, আপ, তেজ, বায়ু আৰু আকাশৰূপে, আৰু বিস্তৃত অণ্ডকোষ-ৰূপে, কৰ্ম, জ্ঞান আৰু সিহঁতৰ বিষয়-ৰূপে প্ৰকাশিত হয়; তথাপি সি অদ্বিতীয়, সকলো উপাধিৰ পৰা বিনিৰ্মুক্ত, সৰ্বশক্তিৰে উপবৃংহিত, অনাদি-অনন্ত, শুদ্ধ, শিৱ, শান্ত, নিৰ্গুণ— ইত্যাদি শব্দে বাচ্য হলেও পৰমাৰ্থত অনিৰ্বচনীয়।

Verse 5

ब्रह्मैव स्वशक्तिं प्रकृत्यभिधेयामाश्रित्य लोकान् सृष्ट्वा प्रविश्यान्तर्यामित्वेन ब्रह्मादीनां बुद्धीन्द्रियनियन्तृत्वाद् ईश्वरः॥ जीव इति च ब्रह्मविष्ण्वीशानेन्द्रादीनां नामरूपद्वारा स्थूलोऽहमिति मिथ...

ব্ৰহ্মেই নিজৰ স্বশক্তি ‘প্ৰকৃতি’ক আশ্ৰয় কৰি লোকসমূহ সৃষ্টিৰ পাছত তাত প্ৰৱেশ কৰি, অন্তৰ্যামী ৰূপে ব্ৰহ্মা আদি সকলৰ বুদ্ধি আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত ‘ঈশ্বৰ’ বুলি কোৱা হয়। আৰু ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, ঈশান, ইন্দ্ৰ আদি নাম-ৰূপৰ দ্বাৰা ‘মই স্থূল দেহ’ বুলি মিথ্যা অধ্যাস হোৱাৰ ফলত ‘জীৱ’ বুলি কোৱা হয়। ‘মই’ একেই হলেও দেহৰ আৰম্ভক উপাদান-ভেদৰ বাবে বহু জীৱৰূপে প্ৰতীয়মান হয়।

Verse 6

प्रकृतिरिति च ब्रह्मणः सकाशान् नानाविचित्रजगन्निर्माणसामर्थ्यबुद्धिरूपा ब्रह्मशक्तिरेव प्रकृतिः॥६॥

‘প্ৰকৃতি’ বুলিলে ব্ৰহ্মৰেই শক্তিক বুজায়— ব্ৰহ্মৰ পৰা উদ্ভূত, নানাবিধ বিচিত্ৰ জগত নিৰ্মাণৰ সামৰ্থ্য-যুক্ত বুদ্ধি-স্বৰূপ শক্তি; সেই ব্ৰহ্মশক্তিয়েই প্ৰকৃতি।

Verse 7

परमात्मेति च देहादेः परतरत्वाद् ब्रह्मैव ॥७॥

দেহ আদি সকলোতকৈ পৰম যি পৰমাত্মা-তত্ত্ব, সেয়াই নিশ্চয় ব্ৰহ্ম॥৭॥

Verse 8

परमात्मा स ब्रह्मा स विष्णुः स इन्द्रः स शमनः स सूर्यः स चन्द्रः । ते सुरास्ते असुरास्ते पिशाचास्ते मनुष्यास्ताः स्त्रियस्ते पश्वादयः । तत्स्थावरं ते ब्राह्मणादयः । सर्वं खल्विदं ब्रह्म नेह नानास्ति क...

পৰমাত্মাই ব্ৰহ্মা, তেৱেঁ বিষ্ণু, তেৱেঁ ইন্দ্ৰ, তেৱেঁ যম, তেৱেঁ সূৰ্য, তেৱেঁ চন্দ্ৰ; দেৱসকল তেৱেঁ, অসুৰসকল তেৱেঁ, পিশাচসকল তেৱেঁ; মানুহসকল তেৱেঁ, স্ত্ৰীসকল তেৱেঁ, পশু আদি তেৱেঁ; স্থাৱৰ জগতও তেৱেঁ; ব্ৰাহ্মণ আদি সকলেও তেৱেঁ। নিশ্চয় এই সকলো ব্ৰহ্মই; ইয়াত একো নানাত্ব নাই॥৮-৯॥

Verse 9

परमात्मा स ब्रह्मा स विष्णुः स इन्द्रः स शमनः स सूर्यः स चन्द्रः । ते सुरास्ते असुरास्ते पिशाचास्ते मनुष्यास्ताः स्त्रियस्ते पश्वादयः । तत्स्थावरं ते ब्राह्मणादयः । सर्वं खल्विदं ब्रह्म नेह नानास्ति क...

পৰমাত্মাই ব্ৰহ্মা, তেৱেঁ বিষ্ণু, তেৱেঁ ইন্দ্ৰ, তেৱেঁ যম, তেৱেঁ সূৰ্য, তেৱেঁ চন্দ্ৰ; দেৱসকল তেৱেঁ, অসুৰসকল তেৱেঁ, পিশাচসকল তেৱেঁ; মানুহসকল তেৱেঁ, স্ত্ৰীসকল তেৱেঁ, পশু আদি তেৱেঁ; স্থাৱৰ জগতও তেৱেঁ; ব্ৰাহ্মণ আদি সকলেও তেৱেঁ। নিশ্চয় এই সকলো ব্ৰহ্মই; ইয়াত একো নানাত্ব নাই॥৮-৯॥

Verse 10

जातिरिति च। न चर्मणो न रक्तस्य न मांसस्य न चास्थिनः। न जातिरात्मनो जातिर्व्यवहारप्रकल्पिता॥१०॥

‘জাতি’ সম্পৰ্কে—ই চামৰাৰ নহয়, ৰক্তৰ নহয়, মাংসৰ নহয়, অস্থিৰো নহয়। আত্মাৰ কোনো জাতি নাই; জাতি কেৱল লোক-ব্যৱহাৰৰ বাবে কল্পিত ব্যৱস্থা॥১০॥

Verse 11

कर्मेति च—क्रियमाणेन्द्रियैः कर्मण्यहं करोमीत्यध्यात्मनिष्ठतया कृतं कर्मैव कर्म। अकर्मेति च—कर्तृत्वभोक्तृत्वाद्यहङ्कारतया बन्धरूपं जन्मादिकारणं नित्यनैमित्तिकयागव्रततपोदानादिषु फलाभिसन्धानं यत्तदकर्म...

‘কৰ্ম’ সম্পৰ্কে—ইন্দ্ৰিয়সমূহে কাৰ্য কৰি থাকিলেও ‘মই কৰোঁ’ বুলি অধ্যাত্মনিষ্ঠাৰে যি কৰা হয়, সেয়াই সত্য কৰ্ম। ‘অকৰ্ম’ সম্পৰ্কে—কৰ্তৃত্ব-ভোক্তৃত্ব আদি অহংকাৰৰ বাবে যি বন্ধন-ৰূপ হৈ জন্মাদি কাৰণ হয়; নিত্য-নৈমিত্তিক যাগ, ব্ৰত, তপ, দান আদিত ফলৰ অভিসন্ধান ৰাখি কৰা—সেয়াই অকৰ্ম বুলি কোৱা হয়॥১১-১২॥

Verse 12

कर्मेति च—क्रियमाणेन्द्रियैः कर्मण्यहं करोमीत्यध्यात्मनिष्ठतया कृतं कर्मैव कर्म। अकर्मेति च—कर्तृत्वभोक्तृत्वाद्यहङ्कारतया बन्धरूपं जन्मादिकारणं नित्यनैमित्तिकयागव्रततपोदानादिषु फलाभिसन्धानं यत्तदकर्म...

‘কৰ্ম’ সম্পৰ্কে—ইন্দ্ৰিয়সমূহে কাৰ্য কৰি থাকিলেও ‘মই কৰোঁ’ বুলি অধ্যাত্মনিষ্ঠাৰে যি কৰা হয়, সেয়াই সত্য কৰ্ম। ‘অকৰ্ম’ সম্পৰ্কে—কৰ্তৃত্ব-ভোক্তৃত্ব আদি অহংকাৰৰ বাবে যি বন্ধন-ৰূপ হৈ জন্মাদি কাৰণ হয়; নিত্য-নৈমিত্তিক যাগ, ব্ৰত, তপ, দান আদিত ফলৰ অভিসন্ধান ৰাখি কৰা—সেয়াই অকৰ্ম বুলি কোৱা হয়॥১১-১২॥

Verse 13

ज्ञानमिति च देहेन्द्रियनिग्रहसद्गुरूपासनश्रवणमनननिदिध्यासनैर्यद्यदृग्दृश्यस्वरूपं सर्वान्तरस्थं सर्वसमं घटपटादिपदार्थमिवाविकारं विकारेषु चैतन्यं विना किञ्चिन्नास्तीति साक्षात्कारानुभवो ज्ञानम् ॥१३॥

‘জ্ঞান’ বুলি কোৱা হয়—দেহ-ইন্দ্ৰিয় নিগ্ৰহ, সদ্‌গুৰুৰ উপাসনা আৰু শ্ৰৱণ-মনন-নিদিধ্যাসন দ্বাৰা যি তৎক্ষণাৎ সাক্ষাৎকাৰ-অনুভৱ হয় যে দ্ৰষ্টা-দৃশ্য স্বৰূপ যি কিছুমান, সেয়া সৰ্বান্তৰস্থ অন্তৰ্যামী, সৰ্বতে সম, ঘট-পট আদি পদাৰ্থৰ দৰে অবিকাৰী; আৰু সকলো বিকাৰত চৈতন্য বিনা একো নাই—ইয়েই জ্ঞান ॥১৩॥

Verse 14

अज्ञानमिति च रज्जौ सर्पभ्रान्तिरिवाद्वितीये सर्वानुस्यूते सर्वमये ब्रह्मणि देवतिर्यङ्नरस्थावरस्त्रीपुरुषवर्णाश्रमबन्धमोक्षोपाधिनानात्मभेदकल्पितं ज्ञानमज्ञानम् ॥१४॥

‘অজ্ঞান’ বুলি কোৱা হয়—ৰজ্জুত সৰ্পভ্ৰান্তিৰ দৰে, সৰ্বানুসিউত আৰু সৰ্বময় অদ্বিতীয় ব্ৰহ্মত দেৱ-তির্যক-নৰ-স্থাৱৰ, স্ত্ৰী-পুরুষ, বৰ্ণ-আশ্ৰম, বন্ধন-মোক্ষ আদি উপাধিৰে অনাত্মাৰ নানাত্বভেদ কল্পনা কৰা বোধ—ইয়েই অজ্ঞান ॥১৪॥

Verse 15

सुखमिति च सच्चिदानन्दस्वरूपं ज्ञात्वा आनन्दरूपा या स्थितिः सैव सुखम् ॥१५॥

‘সুখ’ বুলি কোৱা হয়—সৎ-চিত্-আনন্দ স্বৰূপ তত্ত্বক জানি (সাক্ষাৎকাৰ কৰি) যি আনন্দস্বৰূপ স্থিতি স্থিৰ হয়, সেয়াই সুখ ॥১৫॥

Verse 16

दुःखमिति अनात्मरूपः विषयसङ्कल्प एव दुःखम् ॥१६॥

“দুখ” বুলিলে: অনাত্ম-ৰূপ বিষয়সম্বন্ধীয় মনৰ সংকল্পেই দুখ।

Verse 17

स्वर्ग इति च सत्संसर्गः स्वर्गः । नरक इति च असत्संसारविषयजनसंसर्ग एव नरकः ॥१७॥

আৰু “স্বৰ্গ” বুলিলে সৎসঙ্গ; সৎজনৰ সংস্পৰ্শেই স্বৰ্গ। “নৰক” বুলিলে অসৎসঙ্গ—সংসাৰ আৰু বিষয়ত বাঁধ খোৱা লোকৰ সংস্পৰ্শই নিশ্চয় নৰক।

Verse 18

बन्ध इति च अनाद्यविद्यावासनया जातोऽहमित्यादिसङ्कल्पो बन्धः ॥१८॥

আৰু “বন্ধন” বুলিলে: অনাদি অবিদ্যাৰ বাসনাৰ পৰা জন্মা ‘মই’ আদি সংকল্প; অহং-আদি ভাবনাৰ গঠনেই বন্ধন।

Verse 19

पितृमातृसहोदरदारापत्यगृहारामक्षेत्रममता संसारावरणसङ्कल्पो बन्धः ॥१९॥

পিতা, মাতা, সহোদৰ, দাৰা, সন্তান, গৃহ, উদ্যান, ক্ষেত্ৰ আদি প্ৰতি ‘মমতা’—সংসাৰৰ আৱৰণস্বৰূপ সংকল্প—ইয়েই বন্ধন।

Verse 20

कर्तृत्वाद्यहङ्कारसङ्कल्पो बन्धः ॥२०॥

কৰ্তৃত্ব আদি পৰা উদ্ভৱ হোৱা অহংকাৰৰ সংকল্পেই বন্ধন।

Verse 21

अणिमाद्यष्टैश्वर्याशासिद्धसङ्कल्पो बन्धः ॥२१॥

অণিমা আদি অষ্ট ঐশ্বৰ্য-শক্তিৰ আশ/ইচ্ছা ৰূপে ‘সিদ্ধ’ হোৱা সংকল্পেই বন্ধন।

Verse 22

देवमनुष्याद्युपासना-कामसङ्कल्पो बन्धः ॥२२॥

দেৱ, মানুহ আদি সত্তাৰ উপাসনা কৰিবলৈ কামনা-ৰূপ সংকল্পেই বন্ধন।

Verse 23

यमाद्यष्टाङ्गयोगसङ्कल्पो बन्धः ॥२३॥

যম আদি পৰা আৰম্ভ হোৱা অষ্টাঙ্গযোগৰ সংকল্পো বন্ধন।

Verse 24

वर्णाश्रमधर्मकर्मसङ्कल्पो बन्धः ॥२४॥

বৰ্ণাশ্ৰমধৰ্ম অনুসাৰে কৰ্ম কৰাৰ সংকল্পো বন্ধন।

Verse 25

आज्ञाभयसंशयात्मगुणसङ्कल्पो बन्धः ॥२५॥

আজ্ঞা, ভয়, সংশয় আৰু আত্মাত গুণাৰোপণ—ইয়াৰে গঠিত সংকল্পেই বন্ধন।

Verse 26

यागव्रततपोदानविधिविधानज्ञानसम्भवो बन्धः ॥२६॥

যাগ, ব্ৰত, তপ আৰু দান-সম্পৰ্কীয় বিধি-বিধানৰ ‘জ্ঞান’ৰ পৰা যি উদ্ভৱ হয়—সেয়াই বন্ধন।

Verse 27

केवलमोक्षापेक्षासङ्कल्पो बन्धः ॥२७॥

কেৱল মোক্ষৰ প্ৰত্যাশা/আকাঙ্ক্ষাৰূপ সংকল্পেই বন্ধন।

Verse 28

सङ्कल्पमात्रसम्भवो बन्धः ॥२८॥

বন্ধন কেৱল সংকল্প-মাত্ৰৰ পৰাই উদ্ভৱ হয়।

Verse 29

मोक्ष इति च नित्यानित्यवस्तुविचारादनित्यसंसारसुखदुःखविषयसमस्तक्षेत्रममताबन्धक्षयो मोक्षः ॥२९॥

আৰু ‘মোক্ষ’ বুলিলে: নিত্য-অনিত্য বস্তুৰ বিবেচনাৰ পৰা, অনিত্য সংসাৰৰ সুখ-দুখবিষয়সমূহৰ সমগ্ৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰতি ‘মমতা’ৰূপ বন্ধনৰ ক্ষয়; সেয়াই মোক্ষ।

Verse 30

उपास्य इति च सर्वशरीरस्थचैतन्यब्रह्मप्रापको गुरुरुपास्यः ॥३०॥

আৰু ‘উপাস্য’ বুলিলে: সকলো শৰীৰত অৱস্থিত চৈতন্য-ব্ৰহ্মক প্ৰাপ্ত কৰোৱা গুৰুৱেই উপাস্য।

Verse 31

शिष्य इति च विद्याध्वस्तप्रपञ्चावगाहितज्ञानावशिष्टं ब्रह्मैव शिष्यः ॥३१॥

‘শিষ্য’ বুলিলে—যাৰ ভিতৰত বিদ্যাৰ দ্বাৰা প্ৰপঞ্চ ধ্বস্ত হৈছে আৰু জ্ঞান প্ৰপঞ্চক ভেদি প্ৰৱেশ কৰিছে; অন্তত অৱশিষ্ট কেৱল ব্ৰহ্মই—সেইজনেই প্ৰকৃত শিষ্য ॥৩১॥

Verse 32

विद्वानिति च सर्वान्तरस्थस्वसंविद्रूपविद्विद्वान् ॥३२॥

‘বিদ্বান’ বুলিলে—যি সৰ্বৰ অন্তৰত অৱস্থিত স্বসংবিদ্-ৰূপ আত্মচেতনাক জানে আৰু সেই স্বৰূপতেই স্থিত থাকে; সেইজনেই বিদ্বান ॥৩২॥

Verse 33

मूढ इति च कर्तृत्वाद्यहङ्कारभावारूढो मूढः ॥३३॥

‘মূঢ়’ বুলিলে—যি কৰ্তৃত্ব আদি অহংকাৰ-ভাবত আৰূঢ় হৈ দৃঢ়ভাবে আবদ্ধ, অহংতা-মমতাত নিমগ্ন; সেইজনেই মূঢ় ॥৩৩॥

Verse 34

आसुरमिति च ब्रह्मविष्ण्वीशानेन्द्रादीनामैश्वर्यकामनया निरशनजपाग्निहोत्रादिष्वन्तरात्मानं सन्तापयति चात्युग्ररागद्वेषविहिंसादम्भाद्यपेक्षितं तप आसुरम् ॥३४॥

‘আসুৰ’ তপ বুলিলে বুজায়—ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, ঈশান, ইন্দ্ৰ আদি দৰে ঐশ্বৰ্য-প্ৰভুত্বৰ কামনাৰে উপবাস, জপ, অগ্নিহোত্ৰ আদি কৰি অন্তৰাত্মাক দগ্ধ-কষ্ট দিয়া; আৰু যি অতি উগ্ৰ ৰাগ-দ্বেষ, হিংসা, দম্ভ আদি দোষেৰে যুক্ত।

Verse 35

तप इति च ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्येत्यपरोक्षज्ञानाग्निना ब्रह्माद्यैश्वर्याशासिद्धसङ्कल्पबीजसन्तापं तपः ॥३५॥

‘তপ’ বুলিলে—‘ব্ৰহ্ম সত্য, জগত মিথ্যা’ এই অপৰোক্ষ জ্ঞানাগ্নিৰে ব্ৰহ্মা আদি দৰে ঐশ্বৰ্য-আশাত সিদ্ধ হোৱা সংকল্প-বীজক দগ্ধ কৰি নিঃশেষ কৰা।

Verse 36

परमं पदमिति च प्राणेन्द्रियाद्यन्तःकरणगुणादेः परतरं सच्चिदानन्दमयं नित्यमुक्तब्रह्मस्थानं परमं पदम् ॥३६॥

‘পৰম পদ’ বুলিলে—প্ৰাণ, ইন্দ্ৰিয় আৰু অন্তঃকৰণৰ গুণ আদি সকলোতকৈ পৰতৰ, সৎ-চিত্-আনন্দময়, নিত্যমুক্ত ব্ৰহ্মস্থান; সেয়াই পৰম পদ।

Verse 37

ग्राह्यमिति च देशकालवस्तुपरिच्छेदराहित्यचिन्मात्रस्वरूपं ग्राह्यम् ॥३७॥

‘গ্ৰাহ্য’ বুলিলে—দেশ, কাল আৰু বস্তুৰ পৰিচ্ছেদৰহিত, কেৱল চিন্মাত্ৰ-স্বৰূপ শুদ্ধ চৈতন্যকেই সত্যত গ্ৰহণীয় বোলা হয়।

Verse 38

अग्राह्यमिति च स्वस्वरूपव्यतिरिक्तमायामयबुद्धीन्द्रियगोचरजगत्सत्यत्वचिन्तनमग्राह्यम् ॥३८॥

‘অগ্ৰাহ্য’ বুলিলে—নিজ স্বস্বৰূপৰ পৰা ভিন্ন, মায়াময়, বুদ্ধি আৰু ইন্দ্ৰিয়গোচৰ জগতৰ সত্যত্ব বুলি ধৰি তাৰ সত্য-স্থিতি বিষয়ে চিন্তন কৰাই অগ্ৰাহ্য।

Verse 39

संन्यासीति च सर्वधर्मान्परित्यज्य निर्ममो निरहङ्कारो भूत्वा ब्रह्मेष्टं शरणमुपगम्य ‘तत्त्वमसि’, ‘अहं ब्रह्मास्मि’, ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’, ‘नेह नानास्ति किञ्चन’ इत्यादिमहावाक्यार्थानुभवज्ञानाद् ‘ब्रह्...

‘সন্ন্যাসী’ বুলিলে—সকলো ধৰ্ম (কৰ্তব্য) পৰিত্যাগ কৰি, নিৰ্মম আৰু নিৰহংকাৰ হৈ, ইষ্ট-শৰণস্বৰূপ ব্ৰহ্মক আশ্ৰয় কৰি; ‘তত্ত্বমসি’, ‘অহং ব্ৰহ্মাস্মি’, ‘সৰ্বং খল্বিদং ব্ৰহ্ম’, ‘নেহ নানাস্তি কিঞ্চন’ আদি মহাবাক্যৰ অৰ্থ অনుభৱ-জ্ঞানৰ দ্বাৰা উপলব্ধি কৰি ‘ব্ৰহ্মৈৱাহমস্মি’ বুলি নিশ্চিত হৈ, নিৰ্বিকল্প সমাধিৰে স্বতন্ত্ৰ যতিৰূপে বিচৰণ কৰে—সেইজন সন্ন্যাসী; সেইজন মুক্ত; সেইজন পূজ্য; সেইজন যোগী; সেইজন পৰমহংস; সেইজন অৱধূত; সেইজন ব্ৰাহ্মণ—এনেদৰে কোৱা হয়।

Verse 40

इदं निरालम्बोपनिषदं योऽधीते गुर्वनुग्रहतः सोऽग्निपूतो भवति स वायुपूतो भवति। न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तते। पुनर्नाभिजायते पुनर्नाभिजायत इत्युपनिषत्॥४०॥

গুৰুৰ অনুগ্ৰহে যি এই নিৰালম্ব উপনিষদ অধ্যয়ন কৰে, সি অগ্নিৰে শুদ্ধ হয়; বায়ুৰেো শুদ্ধ হয়। সি পুনৰ উভতি নাহে, পুনৰ উভতি নাহে। সি পুনৰ জন্ম নলয়, পুনৰ জন্ম নলয়—ইতি উপনিষৎ॥৪০॥