Verse 19

Niralamba

Sanskrit (Devanagari)

पितृमातृसहोदरदारापत्यगृहारामक्षेत्रममता संसारावरणसङ्कल्पो बन्धः ॥१९॥

Padapatha (Word Split)

पितृ-मातृ-सहोदर-दार-अपत्य-गृह-आराम-क्षेत्र-ममता । संसार-आवरण-सङ्कल्पः । बन्धः ॥१९॥

IAST Transliteration

pitṛ-mātṛ-sahodara-dāra-apatya-gṛha-ārāma-kṣetra-mamatā saṃsārāvaraṇa-saṅkalpo bandhaḥ ||19||

Translation

తండ్రి, తల్లి, సహోదరులు, భార్య, సంతానం, ఇల్లు, తోట, పొలం మొదలైన వాటిపై ‘మమకారం’గా ఏర్పడే, సంసారాన్ని ఆవరించే సంకల్పమే బంధము.

Academic Translation

The volitional construction (saṅkalpa) that constitutes the covering of saṃsāra—namely, possessiveness (mamatā) toward father, mother, siblings, spouse, children, house, garden, and land—is bondage.

Verse Context

• Bandha (bondage) as mamatā/ahaṅkāra-based saṅkalpa; saṃsāra-āvaraṇa (veil of transmigration)
• Mahavakya: Supports the discernment required for realizing ‘अहं ब्रह्मास्मि’ (ahaṃ brahmāsmi) by negating ‘mine’-identifications; aligns with neti-neti methodology rather than quoting a mahāvākya directly.
• Atharva
• Chandas: Prose