
Sukta 8.5
Kaṇva lineage (Aṣṭaka 8 Kaṇva collection)
Uṣas (Dawn) (probable from aruṇa + spreading beam imagery; hymn context continues with Aśvins and Uṣas)
Gāyatrī (probable; requires verification)
अयं काण्वसंग्रहे सूक्तः उषसः प्रभामयेन रूपकेण आरभते—सा सत्योषाः दूरादागत्य सर्वतो रश्मीन् वितनोति, जीवनं सम्यग्गतिं च प्रबोधयति। अनन्तरं स्तुत्यावली अश्विनोः प्रति याचनारूपेण विस्तरति—गोसमृद्धिं, प्रजां, बलं, पोषिणीम् “इषम्” (वृद्धिम्) च प्रार्थयति। अन्ते च लाभस्य सत्यं पन्थानं व्यर्थप्रदर्शनात् पृथक्करोति, उदारदानिनः चेदयाः सम्यक्प्रगतिदर्शिन इव प्रशंस्यन्ते।
Mantra 1
दूरादिहेव यत्सत्यरुणप्सुरशिश्वितत् । वि भानुं विश्वधातनत् ॥
दूरादिवेह यत् सत्यारुणप्सुरशिश्वितत् । सा भानुं विश्वधातनत् ॥
Mantra 2
नृवद्दस्रा मनोयुजा रथेन पृथुपाजसा । सचेथे अश्विनोषसम् ॥
नृवद्दस्रा मनोयुजा रथेन पृथुपाजसा । सचेथे अश्विनोषसम् ॥
Mantra 3
युवाभ्यां वाजिनीवसू प्रति स्तोमा अदृक्षत । वाचं दूतो यथोहिषे ॥
युवाभ्यां वाजिनीवसू प्रति स्तोमा अदृक्षत । वाचं दूतो यथोहिषे ॥
Mantra 4
पुरुप्रिया ण ऊतये पुरुमन्द्रा पुरूवसू । स्तुषे कण्वासो अश्विना ॥
नः ऊतये पुरुप्रियौ, पुरुमन्द्रौ, पुरूवसू—एवं वयं कण्वासः अश्विनौ स्तुमः।
Mantra 5
मंहिष्ठा वाजसातमेषयन्ता शुभस्पती । गन्तारा दाशुषो गृहम् ॥
मंहिष्ठौ वाजसातमे, एषयन्तौ शुभस्पती—दाशुषः गृहम् आगच्छतम्।
Mantra 6
ता सुदेवाय दाशुषे सुमेधामवितारिणीम् । घृतैर्गव्यूतिमुक्षतम् ॥
ता सुदेवाय दाशुषे सुमेधाम् अवितारिणीम् सिञ्चतम्; घृतैः गव्यूतिम् (गो-पथम्) उक्षतम्।
Mantra 7
आ नः स्तोममुप द्रवत्तूयं श्येनेभिराशुभिः । यातमश्वेभिरश्विना ॥
आ नः स्तोमम् उप द्रवत्; तूयं श्येनेभिर् आशुभिः आगच्छ। हे अश्विनौ, अश्वैः—आत्मानं पुरो नयन्ति ये वहनशक्तयः—यातम्।
Mantra 8
येभिस्तिस्रः परावतो दिवो विश्वानि रोचना । त्रीँरक्तून्परिदीयथः ॥
यैः शक्तिभिः तिस्रः परावतः दिवः विश्वानि रोचनानि च अतिक्रामथः, ताभिः एव त्रीन् ऋतून्/अक्तून् परिदीयथः—भवितव्यस्य छन्दांसि वशीकुर्वन्तौ।
Mantra 9
उत नो गोमतीरिष उत सातीरहर्विदा । वि पथः सातये सितम् ॥
उत नः गोमतीः इषः—ज्ञानरश्मिसम्पन्नाः प्रेरणाः—देहि; उत दिवसविदाः सातिः—अहःप्रज्ञा जयसमृद्धिः—देहि। सातये पथः वितनु, सितं च कुरु।
Mantra 10
आ नो गोमन्तमश्विना सुवीरं सुरथं रयिम् । वोळ्हमश्वावतीरिषः ॥
आ नोऽश्विनौ गोमन्तं अश्ववन्तं सुवीरं सुरथं रयिम् आनयतम्—इषाणामश्वशक्तिभिर्वोढं तं रयिम्।
Mantra 11
वावृधाना शुभस्पती दस्रा हिरण्यवर्तनी । पिबतं सोम्यं मधु ॥
वावृधानौ शुभस्पती दस्रौ हिरण्यवर्तनी, सोम्यं मधु पिबतम्।
Mantra 12
अस्मभ्यं वाजिनीवसू मघवद्भ्यश्च सप्रथः । छर्दिर्यन्तमदाभ्यम् ॥
अस्मभ्यं च मघवद्भ्यश्च, हे वाजिनीवसू, सप्रथं छर्दिर् आनयतम्; अदा्भ्यं रक्षणं दत्तम्।
Mantra 13
नि षु ब्रह्म जनानां याविष्टं तूयमा गतम् । मो ष्वन्याँ उपारतम् ॥
हे जनानां प्रेरितं ब्रह्म, अति शीघ्रं नयस्व—सद्य एवागच्छ। अन्येषु आह्वानेषु मा व्यावर्तस्व; अत्रैवोपसर्प, यत्रात्मनो वाक् सज्जा।
Mantra 14
अस्य पिबतमश्विना युवं मदस्य चारुणः । मध्वो रातस्य धिष्ण्या ॥
अश्विनौ, अस्य पिबतम्; युवां चारुणो मदस्य योग्यौ भोक्तारौ। हे धिष्ण्यौ, दत्तस्य मधुनः पिबतम्, तच्चास्मासु सम्यक् कर्म प्रवर्तयतु।
Mantra 15
अस्मे आ वहतं रयिं शतवन्तं सहस्रिणम् । पुरुक्षुं विश्वधायसम् ॥
अस्मे आवहतं रयिं शतवन्तं सहस्रिणम्; पुरुक्षुं विश्वधायसम्—बहुवृद्धिं सर्वशक्तिधारिणीं समग्रसत्तापोषिणीं समृद्धिम्।
Mantra 16
पुरुत्रा चिद्धि वां नरा विह्वयन्ते मनीषिणः । वाघद्भिरश्विना गतम् ॥
हे नरा, पुरुत्रा चिद्धि वां मनीषिणो विह्वयन्ते। हे अश्विनौ, वाघद्भिर् ऋषिभिर् उद्गीर्णया वाचा (हविर्वहया) सह अस्मासु आगच्छतम्।
Mantra 17
जनासो वृक्तबर्हिषो हविष्मन्तो अरंकृतः । युवां हवन्ते अश्विना ॥
वृक्तबर्हिषो जनासो हविष्मन्तोऽरंकृताः—ते हे अश्विनौ, युवां हवन्ते।
Mantra 18
अस्माकमद्य वामयं स्तोमो वाहिष्ठो अन्तमः । युवाभ्यां भूत्वश्विना ॥
अद्य वाम् अस्माकं अयं स्तोमो वाहिष्ठोऽन्तमः। हे अश्विनौ, युवाभ्यां भूत्वा जीवत्संबन्धो भवतु, युवयोर्बलं अस्मासु आकरषतु।
Mantra 19
यो ह वां मधुनो दृतिराहितो रथचर्षणे । ततः पिबतमश्विना ॥
हे अश्विनौ रथचर्षणे, यः वां मधुनो दृतिर् आहितः, ततः पिबतम्।
Mantra 20
तेन नो वाजिनीवसू पश्वे तोकाय शं गवे । वहतं पीवरीरिषः ॥
तेन नः वाजिनीवसू पश्वे तोकाय शं गवे, पीवरीरिषो वहतम्।
Mantra 21
उत नो दिव्या इष उत सिन्धूँरहर्विदा । अप द्वारेव वर्षथः ॥
उत नो दिव्या इष उ त सिन्धून् अहर्विदा, अप द्वारेव वर्षथः।
Mantra 22
कदा वां तौग्र्यो विधत्समुद्रे जहितो नरा । यद्वां रथो विभिष्पतात् ॥
कदा वां तौग्र्यो विधत्समुद्रे जहितो नरा, यद्वां रथो विभिष्पतात्? तथैव नः संकटे वां शीघ्रं त्राणमूतिरेतु।
Mantra 23
युवं कण्वाय नासत्या ऋपिरिप्ताय हर्म्ये । शश्वदूतीर्दशस्यथः ॥
युवां कण्वाय नासत्या ऋपिरिप्ताय हर्म्ये शश्वदूतीर्दशस्यथः; एवं स्थिरं साधकं सततं पोषयथः।
Mantra 24
ताभिरा यातमूतिभिर्नव्यसीभिः सुशस्तिभिः । यद्वां वृषण्वसू हुवे ॥
ताभिरा यातमूतिभिर्नव्यसीभिः सुशस्तिभिः, यद्वां वृषण्वसू हुवे; वां नव्या शक्तयोऽस्माकं कर्मणि प्रविशन्तु।
Mantra 25
यथा चित्कण्वमावतं प्रियमेधमुपस्तुतम् । अत्रिं शिञ्जारमश्विना ॥
यथा चित् कण्वम् आवतं प्रियमेधम् उपस्तुतम्, अत्रिं च शिञ्जारं सोमपीडने संकटे—तथैव, हे अश्विनौ, तया एव त्राणशक्त्या इदानीम् अस्माकम् आह्वानम् आगच्छतम्।
Mantra 26
यथोत कृत्व्ये धनेंऽशुं गोष्वगस्त्यम् । यथा वाजेषु सोभरिम् ॥
यथोत कृत्व्ये धनेऽशुं (असह्ये लाभे) सहायं कृतवन्तौ, यथा गोषु दीप्तासु अगस्त्यं धारयतं; तथा वाजेषु सोभरिं बलयतम्—येन वाम् ओजः अस्माकं सर्वेषु प्रयत्नेषु प्रवर्तेत।
Mantra 27
एतावद्वां वृषण्वसू अतो वा भूयो अश्विना । गृणन्तः सुम्नमीमहे ॥
एतावद् वां वृषण्वसू उक्तम्; अतो वा भूयो, हे अश्विनौ—गृणन्तः—वयं सुम्नम् ईमहे, हर्षरूपं प्रसादं, अन्तःसुखं यत् सत्त्वं सम्यक् करोति।
Mantra 28
रथं हिरण्यवन्धुरं हिरण्याभीशुमश्विना । आ हि स्थाथो दिविस्पृशम् ॥
रथं हिरण्यवन्धुरं हिरण्याभीशुम्, अश्विनौ—आ स्थाथः, आ गच्छतम्; युवयोर्गतिर्दिविस्पृशा—सा उच्चा स्पृशा अस्माकं वर्तमानयात्रायां प्रविशतु।
Mantra 29
हिरण्ययी वां रभिरीषा अक्षो हिरण्ययः । उभा चक्रा हिरण्यया ॥
हिरण्ययी वां रभिरीषा, अक्षो हिरण्ययः; उभे चक्रे हिरण्यये—एषा समग्रदीप्तिरस्माकं पन्थानं मृदुं च पूर्णं च करोतु, अन्तर्भेदं विना।
Mantra 30
तेन नो वाजिनीवसू परावतश्चिदा गतम् । उपेमां सुष्टुतिं मम ॥
तेन नः, वाजिनीवसू—अश्विनौ, परावतश्चिदा गच्छतम्; उपेमां मम सुष्टुतिं समागच्छतम्।
Mantra 31
आ वहेथे पराकात्पूर्वीरश्नन्तावश्विना । इषो दासीरमर्त्या ॥
परा॒कात् दूरात् रथेन आगच्छतम्, हे अश्विनौ; पूर्वीः हविषः आस्वादयन्तौ। हे अमर्त्यौ, अस्मभ्यं इषः धाराः प्रयच्छतम्—पोषयित्रीः प्रेरणाः, याः आत्मनः पन्थानं पोषयन्ति।
Mantra 32
आ नो द्युम्नैरा श्रवोभिरा राया यातमश्विना । पुरुश्चन्द्रा नासत्या ॥
द्युम्नैः सह, श्रवोभिः सह, राया च—सत्तापूर्णतया—अस्मान् प्रति आगच्छतम्, हे अश्विनौ। पुरुचन्द्रौ नासत्यौ, तां दीप्तां बहुधातां आनयतम् या अस्माकं स्वभावं सत्याय स्वच्छं क्षेत्रं करोति।
Mantra 33
एह वां प्रुषितप्सवो वयो वहन्तु पर्णिनः । अच्छा स्वध्वरं जनम् ॥
इह वाम् प्रुषितप्सवः पर्णिनो वयः वहन्तु। स्वध्वरं जनम् अच्छागच्छतम्—यथा हविषः सम्यक्छन्दः अन्तर्जिवनस्यापि सम्यक्छन्दो भवेत्।
Mantra 34
रथं वामनुगायसं य इषा वर्तते सह । न चक्रमभि बाधते ॥
हे अश्विनौ, वामनुगायसं रथं स्तोत्रगानानुगतं वर्तते; स इषा—पोषणप्रेरणा—सह वर्तते, न च चक्रमभि बाधते। एवं नः गतिरन्तर्बाधावर्जिता ऋतेन समन्विता भवतु।
Mantra 35
हिरण्ययेन रथेन द्रवत्पाणिभिरश्वैः । धीजवना नासत्या ॥
हे नासत्यौ, हिरण्ययेन रथेन द्रवत्पाणिभिरश्वैः सह, धीजवनौ यूयं आगच्छतम्। अस्माकं अन्तरं प्रविश्य धियं सत्यपथे जीवनं नयितुं तेजोमयीं जविनीं कुरुतम्।
Mantra 36
युवं मृगं जागृवांसं स्वदथो वा वृषण्वसू । ता नः पृङ्क्तमिषा रयिम् ॥
हे अश्विनौ, वृषण्वसू—आनन्दवर्षणबलिनौ—युवां जागृवांसं मृगं स्वदथः, ततो नः इषा रयिं पृङ्क्तम्—अस्माकं जीवने समृद्धिं पूर्णतां च मिश्रयतम्।
Mantra 37
ता मे अश्विना सनीनां विद्यातं नवानाम् । यथा चिच्चैद्यः कशुः शतमुष्ट्रानां ददत्सहस्रा दश गोनाम् ॥
हे अश्विनौ, मे सनीनां नवानां च लाभं विद्यातम्। यथा चिच्चैद्यः कशुः शतमुष्ट्रान् सहस्राणि च दश गोनाṃ ददाति स्म, तथा यूयमपि अस्मभ्यं बहुलां वृद्धिं दत्त—सहस्रशो बलानि ज्योतींषि च, दशशो गोसमृद्धिम्।
Mantra 38
यो मे हिरण्यसंदृशो दश राज्ञो अमंहत । अधस्पदा इच्चैद्यस्य कृष्टयश्चर्मम्ना अभितो जनाः ॥
यः मे हिरण्यसंदृशो दश राज्ञोऽमंहत, तेन चैद्यस्य जनाः अधःपदा अपि सन्तो रक्षणविधिना अभितो व्याप्ता अतिष्ठन्। एवं दैवी वृद्धिः साधकस्याभितः परिरक्षितं नियमं स्थापयति।
Mantra 39
माकिरेना पथा गाद्येनेमे यन्ति चेदयः । अन्यो नेत्सूरिरोहते भूरिदावत्तरो जनः ॥
मा कश्चिदेन पथा गात्येन यायात्—केवल-गीतप्रदर्शनमार्गेण। इमे चेदयाः अन्येन पथा यान्ति। दानबहुल्ये तान् कश्चिदन्यो न सत्यं अतिशेते; ते भूरिदावत्तराः जनाः—वृद्धेः सत्यपथं वृण्वतः आत्मनः सम्यग्गतेः प्रतिमा।
It begins with clear Dawn (Uṣas) imagery—ruddy light and spreading beams—but later verses function as Aśvin petitions for nourishment and well-being. Many Mandala 8 hymns move fluidly between closely linked morning deities.
Cosmically it is sunrise filling the world with light; inwardly it points to clarity spreading through the mind, making right perception and right action possible.
That closing praise highlights that true prosperity is tied to right conduct and generosity. The hymn contrasts genuine increase and giving with mere show, presenting worthy patrons as models of the ‘right path.’
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.