Sukta 5
Sukta 8.5
Kaṇva lineage (Aṣṭaka 8 Kaṇva collection)
Uṣas (Dawn) (probable from aruṇa + spreading beam imagery; hymn context continues with Aśvins and Uṣas)
Gāyatrī (probable; requires verification)
কাণ্ব সংকলনৰ এই সূক্ত উষাৰ দীপ্তিময় চিত্ৰৰে আৰম্ভ হয়—দূৰৰ পৰা অহা সত্য প্ৰভাত, যিয়ে সকলো দিশলৈ নিজৰ কিৰণ বিস্তাৰ কৰি জীৱন জগাই তোলে আৰু ঋত-সম্মত গতি প্ৰৱৰ্তায়। আগবাঢ়ি যেতিয়া সূক্ত চলি যায়, তেতিয়া স্তৱ-ফ্ৰেম বিস্তাৰিত হৈ অশ্বিনদ্বয়ক কেন্দ্ৰ কৰি সমৃদ্ধিৰ বাবে আবেদন কৰে—গোধন, সন্তান, বল, আৰু পোষক ‘ইষ্’ (বৃদ্ধি)। অন্তত ই লাভৰ সত্য পথক শূন্য দেখুৱনিৰ পৰা পৃথক কৰি, উদাৰ পৃষ্ঠপোষক চেদয়াসকলক সঠিক অগ্ৰগতিত আদৰ্শ হিচাপে প্ৰশংসা কৰে।
Mantras
Mantra 1
दूरादिहेव यत्सत्यरुणप्सुरशिश्वितत् । वि भानुं विश्वधातनत् ॥
দূৰৈৰ পৰা—যেন ইহঁতেই আমাৰ সন্মুখত—সত্যা, অৰুণ-দীপ্তিমতী (উষা) জ্বলি উঠিল; সি সকলো দিশে নিজৰ কিৰণ বিস্তাৰ কৰিলে।
Mantra 2
नृवद्दस्रा मनोयुजा रथेन पृथुपाजसा । सचेथे अश्विनोषसम् ॥
হে দস্ৰা অশ্বিনদ্বয়, মন-যোজিত, প্ৰশস্ত-প্ৰভাময় ৰথেৰে—নৃৱৎ (মানৱমুখী শক্তিৰে) চলি—তোমালোকে উষাক সঙ্গ দিয়া।
Mantra 3
युवाभ्यां वाजिनीवसू प्रति स्तोमा अदृक्षत । वाचं दूतो यथोहिषे ॥
হে বাজিনীৱসু অশ্বিনদ্বয়, তোমালোকৰ প্ৰতি স্তোত্ৰসমূহ উত্তৰত দৃষ্টিপাত কৰিলে; দূতৰ দৰে বাক্য তোমালোকৰ ওচৰলৈ আহে, তোমালোকতেই আসন গ্ৰহণ কৰে।
Mantra 4
पुरुप्रिया ण ऊतये पुरुमन्द्रा पुरूवसू । स्तुषे कण्वासो अश्विना ॥
আমাৰ সহায়ৰ বাবে অতি-প্ৰিয়, অতি-আনন্দদায়িনী, বহুধন-সমৃদ্ধ—এইদৰে আমি কণ্বসকল অশ্বিনদ্বয়ক স্তৱ কৰোঁ।
Mantra 5
मंहिष्ठा वाजसातमेषयन्ता शुभस्पती । गन्तारा दाशुषो गृहम् ॥
অতি-দানশীল, বল-লাভত অতি-বিজয়ী, আগবঢ়াই দিয়া—হে শুভৰ পতি! দাতা-যজমানৰ ঘৰলৈ আহা।
Mantra 6
ता सुदेवाय दाशुषे सुमेधामवितारिणीम् । घृतैर्गव्यूतिमुक्षतम् ॥
সু-দেৱৰ বাবে দান কৰা দাতাৰ নিমিত্তে, পাৰ কৰোৱা ৰক্ষিকা সেই সুমেধা (উজ্জ্বল বুদ্ধি) ঢালি দিয়া; আৰু ঘৃতৰে গৱ্যূতি—গো-পথ—অভিষিক্ত কৰি দৃঢ় কৰাঁ।
Mantra 7
आ नः स्तोममुप द्रवत्तूयं श्येनेभिराशुभिः । यातमश्वेभिरश्विना ॥
আমাৰ স্তোম—আকাঙ্ক্ষাৰ স্তৱ—লৈ দ্ৰুত ধাৱা; তোমাৰ তীব্ৰ, শীঘ্ৰ শ্যেনসম শক্তিসমূহেৰে আহা। হে অশ্বিনদ্বয়, অশ্বসমূহেৰে—আত্মাক আগুৱাই নিয়া বাহন-শক্তিসমূহেৰে—উপস্থিত হওক।
Mantra 8
येभिस्तिस्रः परावतो दिवो विश्वानि रोचना । त्रीँरक्तून्परिदीयथः ॥
যিসকল শক্তিৰে তোমালোকে তিনিটা দূৰ পৰাৱত আৰু দ্যৌৰ সকলো ৰোচন—উজ্জ্বল লোক—অতিক্ৰম কৰা, সেই শক্তিসকলেই তোমালোকে তিনিটা ঋতু/সময়-চক্ৰৰ চাৰিওফালে পৰিভ্ৰমণ কৰা—গতি-ছন্দক অধীন কৰি।
Mantra 9
उत नो गोमतीरिष उत सातीरहर्विदा । वि पथः सातये सितम् ॥
আৰু আমাক গো-মতী ইষ—জ্ঞান-ৰশ্মিৰে সমৃদ্ধ প্ৰেৰণা—দান কৰা; আৰু দিবস-বিদা সা্তি—দিনক চিনি পোৱা বিজয়—দান কৰা। আমাৰ সা্তিৰ বাবে পথসমূহ বিস্তৃত আৰু স্পষ্ট কৰি দিয়া।
Mantra 10
आ नो गोमन्तमश्विना सुवीरं सुरथं रयिम् । वोळ्हमश्वावतीरिषः ॥
হে অশ্বিনদ্বয়, আমাৰ ওচৰলৈ গো-ধনে সমৃদ্ধ, অশ্ব-সম্পদে পূৰ্ণ, সু-বীৰ্য্যযুক্ত আৰু সু-ৰথযুক্ত ৰয়ি আনক—আমাৰ ইষা (প্ৰেৰণা)-সমূহৰ অশ্বশক্তিয়ে বহন কৰি অনা সেই পূৰ্ণতা।
Mantra 11
वावृधाना शुभस्पती दस्रा हिरण्यवर्तनी । पिबतं सोम्यं मधु ॥
বৃদ্ধিমান, শোভা আৰু সুসম শক্তিৰ অধিপতি, হে দস্ৰা—সুৱৰ্ণ-পথে ঘূৰি ফুৰা তোমালোক—সোম্য মধু, সোমৰ মধুৰ আনন্দ পান কৰা।
Mantra 12
अस्मभ्यं वाजिनीवसू मघवद्भ्यश्च सप्रथः । छर्दिर्यन्तमदाभ्यम् ॥
আমাৰ বাবে—আৰু দান-ইচ্ছাৰে সমৃদ্ধ সকলোৰে বাবে—হে বাজিনী-বসু, বিজয়ী বল আৰু পূৰ্ণতাৰ অধিপতি, বিস্তৃত আশ্ৰয়-শান্তি আনক; অদাভ্য, অজেয় ৰক্ষাকৱচ প্ৰদান কৰক।
Mantra 13
नि षु ब्रह्म जनानां याविष्टं तूयमा गतम् । मो ष्वन्याँ उपारतम् ॥
হে জনসমূহৰ প্ৰেৰিত ব্ৰহ্ম-বাণী, তই অতি শীঘ্ৰে নামি আহ—এতিয়াই আহ। আন আহ্বানলৈ কেতিয়াও আঁতৰি নাযাবি; ইয়াতেই ওচৰ চাপ, য’ত আত্মাৰ উচ্চাৰণ সাজু।
Mantra 14
अस्य पिबतमश्विना युवं मदस्य चारुणः । मध्वो रातस्य धिष्ण्या ॥
অশ্বিনদ্বয়, ইয়াৰ পৰা পান কৰা; তোমালোক দুয়ো সুন্দৰ মদ-আনন্দৰ যোগ্য ভোক্তা। হে ধিষ্ণ্য (আসনস্থ) শক্তিদ্বয়, দান কৰা মধুৰস পান কৰা, আৰু ই আমাৰ ভিতৰত সঠিক কৰ্ম-প্ৰবাহ স্থাপন কৰক।
Mantra 15
अस्मे आ वहतं रयिं शतवन्तं सहस्रिणम् । पुरुक्षुं विश्वधायसम् ॥
আমালৈ আনি দিয়া ৰয়ি—শত-সহস্ৰে বাঢ়ি উঠা ঐশ্বৰ্য-প্লেনিটিউড; বহু বিকাশে সমৃদ্ধ, সকলো শক্তিক ধাৰণ কৰা, সমগ্ৰ সত্তাক স্থিতি দিয়া।
Mantra 16
पुरुत्रा चिद्धि वां नरा विह्वयन्ते मनीषिणः । वाघद्भिरश्विना गतम् ॥
হে নৰা, বহু বহু ঠাইত জ্ঞানী মুনিসকলে তোমালোক দুজনক আহ্বান কৰে। হে অশ্বিনৌ, ঋষিসকলৰ উচ্চাৰিত বাণী (যি হৱি বহন কৰে) লৈ আমাৰ সত্তালৈ আগমন কৰা।
Mantra 17
जनासो वृक्तबर्हिषो हविष्मन्तो अरंकृतः । युवां हवन्ते अश्विना ॥
যিসকল জনে পবিত্ৰ বৰ্হি ছটিয়াই সাজি থৈছে, হৱি বহন কৰি যথাযথভাৱে প্ৰস্তুত হৈছে, সেইসকলেই হে অশ্বিনৌ, তোমালোক দুজনক আহ্বান কৰে।
Mantra 18
अस्माकमद्य वामयं स्तोमो वाहिष्ठो अन्तमः । युवाभ्यां भूत्वश्विना ॥
আজি তোমালোকৰ বাবে আমাৰ এই স্তোত্ৰ সৰ্বাধিক বহনক্ষম, সৰ্বাধিক অন্তৰঙ্গ। হে অশ্বিনৌ, ই তোমালোক দুজনৰ সৈতে জীৱন্ত সংযোগ হৈ উঠক, তোমালোকৰ বল আমাৰ ভিতৰত টানি আনক।
Mantra 19
यो ह वां मधुनो दृतिराहितो रथचर्षणे । ततः पिबतमश्विना ॥
হে অশ্বিনদ্বয়, ৰথচৰ্ষণে (ৰথ-চালক প্ৰভু) তোমালোকৰ বাবে যি মধুৰ মধুৰতাৰ দৃতি (চামৰাৰ থলি) আগবঢ়াই থোৱা হৈছে—তাৰ পৰা পান কৰা।
Mantra 20
तेन नो वाजिनीवसू पश्वे तोकाय शं गवे । वहतं पीवरीरिषः ॥
সেই (আনন্দ-রস) দ্বাৰাই, হে বাজিনীৱসু (বল-সমৃদ্ধ দুয়ো), আমাৰ বাবে পুষ্টিদায়ক বৃদ্ধি বহন কৰি আনিবা—আমাৰ পশু-সম্পদলৈ, টোকা (সন্তান/বংশ)লৈ, আৰু গৱে (গো-সমূহ/উজ্জ্বল ৰশ্মি)লৈ কল্যাণ; পীৱৰী ইষঃ (পুষ্টিদায়ক প্ৰেৰণা) বহন কৰা।
Mantra 21
उत नो दिव्या इष उत सिन्धूँरहर्विदा । अप द्वारेव वर्षथः ॥
আৰু আমাৰ বাবে দিব্য ইষঃ (স্বৰ্গীয় প্ৰেৰণা) বৰষাও; আৰু অহৰ্বিদা (দিন-জ্ঞানী)সকলৰ সিন্ধু (প্ৰবাহ-নদী)সমূহ উন্মুক্ত কৰা—দুৱাৰ খুলি দিয়া যেন, হে অশ্বিনদ্বয়, তেনেকৈ ঢালি দিয়া।
Mantra 22
कदा वां तौग्र्यो विधत्समुद्रे जहितो नरा । यद्वां रथो विभिष्पतात् ॥
কেতিয়া তৌগ্ৰ্য—সমুদ্ৰত পৰিত্যক্ত—হে নৰা, তোমালোক দুজন বীৰক সেৱা কৰিব, যেতিয়া তোমালোকৰ ৰথ শক্তিসমূহেৰে উৰি যায়? তেনেকৈ বিপদত আমালৈও তোমালোকৰ দ্ৰুত উদ্ধাৰ-সহায় আহি পৌঁছক।
Mantra 23
युवं कण्वाय नासत्या ऋपिरिप्ताय हर्म्ये । शश्वदूतीर्दशस्यथः ॥
হে নাসত্যা, তোমালোক দুজনে কণ্বক সদায় সহায় দিয়া আহা—অক্ষত, অঙ্গহীন নহয়—তাঁৰ উচ্চ গৃহত; এইদৰে তোমালোক স্থিৰ সাধকক নিৰন্তৰ লালন-পালন কৰা।
Mantra 24
ताभिरा यातमूतिभिर्नव्यसीभिः सुशस्तिभिः । यद्वां वृषण्वसू हुवे ॥
সেই সহায়সমূহেৰে—সদায় নতুন, সু-স্তুত আৰু সু-কাৰ্যকৰ—আমালৈ আহা, যেতিয়া মই তোমালোকক আহ্বান কৰোঁ, হে বৃষণ্বসূ (সমৃদ্ধি-বাহক) । তোমালোকৰ নব শক্তি আমাৰ কৰ্মত প্ৰৱেশ কৰক।
Mantra 25
यथा चित्कण्वमावतं प्रियमेधमुपस्तुतम् । अत्रिं शिञ्जारमश्विना ॥
যেনেদৰে তোমালোক (অশ্বিনীদ্বয়) একেদিন কণ্বক সহায় কৰিছিলা, যজ্ঞত স্তৱিত প্ৰিয়মেধক, আৰু সংকটময় সোম-নিষ্পেষণত অত্রি শিঞ্জাৰক—তেনেদৰেই, হে অশ্বিনীদ্বয়, সেই একে উদ্ধাৰশক্তিৰে এতিয়া আমাৰ আহ্বানলৈ আহা।
Mantra 26
यथोत कृत्व्ये धनेंऽशुं गोष्वगस्त्यम् । यथा वाजेषु सोभरिम् ॥
যেনেদৰে কঠিন-লাভ্য ধনত (তোমালোক সহায় কৰিছিলা), আৰু দীপ্ত গোধনসমূহৰ মাজত অগস্ত্যক স্থাপন কৰি ৰক্ষা কৰিছিলা; তেনেদৰেই সমৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰসমূহত সোভৰিক বল দিয়া—যেন তোমালোকৰ শক্তি আমাৰ প্ৰতিটো প্ৰয়াসত কাৰ্যকৰ হয়।
Mantra 27
एतावद्वां वृषण्वसू अतो वा भूयो अश्विना । गृणन्तः सुम्नमीमहे ॥
হে বৃষণ্বসু (বল-আনয়নকাৰী) প্ৰভুদ্বয়, তোমালোকলৈ ইমানেই (আমাৰ স্তৱ) কোৱা হ’ল; আৰু এতিয়া, হে অশ্বিনীদ্বয়, অধিকৰ বাবে—স্তৱ কৰি—আমি তোমালোকৰ সুম্ন, আনন্দময় অনুগ্ৰহ, অন্তৰৰ কল্যাণ বিচাৰোঁ।
Mantra 28
रथं हिरण्यवन्धुरं हिरण्याभीशुमश्विना । आ हि स्थाथो दिविस्पृशम् ॥
সোণালী বন্ধনী-যোকা ৰথত, সোণালী লাগাম-সহ, হে অশ্বিনদ্বয়—আগবাঢ়ি থিয় হওক, আহক; আপোনালোকৰ গতি দ্যুলোক স্পৰ্শ কৰে—সেই উচ্চ স্পৰ্শ আমাৰ বৰ্তমান যাত্ৰাত প্ৰবেশ কৰক।
Mantra 29
हिरण्ययी वां रभिरीषा अक्षो हिरण्ययः । उभा चक्रा हिरण्यया ॥
আপোনালোকৰ ৰথৰ কাঠামো সোণালী, দণ্ড (ঈষা) সোণালী, অক্ষ সোণালী; দুয়োটা চকাও সোণালী—এই সম্পূৰ্ণ দীপ্তিয়ে আমাৰ পথ মসৃণ আৰু সম্পূৰ্ণ কৰক, অন্তৰৰ ভাঙন নোহোৱাকৈ।
Mantra 30
तेन नो वाजिनीवसू परावतश्चिदा गतम् । उपेमां सुष्टुतिं मम ॥
সেই শক্তিৰে, হে বাজিনীৱসু (বিজয়ী ঐশ্বৰ্যৰ অধিপতি) অশ্বিনদ্বয়, অতি দূৰৰ পৰাও আমাৰ ওচৰলৈ আহক; মোৰ এই সু-স্তৱনাৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়ি আহক।
Mantra 31
आ वहेथे पराकात्पूर्वीरश्नन्तावश्विना । इषो दासीरमर्त्या ॥
দূৰ-পাৰাৰ পৰা ৰথেৰে আহাঁ, হে অশ্বিনদ্বয়; প্ৰাচীন নিবেদনসমূহ আস্বাদন কৰি। হে অমৰদ্বয়, আমাক ইষঃ-ৰ ধাৰাসমূহ দিয়া—পোষক প্ৰেৰণা, যি আত্মাৰ যাত্ৰাক আহাৰ যোগায়।
Mantra 32
आ नो द्युम्नैरा श्रवोभिरा राया यातमश्विना । पुरुश्चन्द्रा नासत्या ॥
দ্যুতিময় শক্তিসমূহেৰে, শ্ৰৱসৰ বিস্তাৰেৰে, আৰু ৰায়া—সত্তাৰ পূৰ্ণতাৰে—আমালৈ আহাঁ, হে অশ্বিনদ্বয়। বহু-ৰশ্মিময় নাসত্যদ্বয়, সত্যৰ বাবে আমাৰ স্বভাৱক স্বচ্ছ ক্ষেত্ৰ কৰা দীপ্ত বহুত্ব আনাঁ।
Mantra 33
एह वां प्रुषितप्सवो वयो वहन्तु पर्णिनः । अच्छा स्वध्वरं जनम् ॥
ইয়ালৈ, ঝিলমিল শক্তিৰে সমৃদ্ধ পাখিধাৰী শক্তিসমূহে তোমালোকক বহন কৰক। সু-ব্যৱস্থিত স্বধ্বৰ যজ্ঞ থকা জনসমূহৰ ওচৰলৈ আহাঁ—যাতে নিবেদনৰ সঠিক ছন্দ অন্তৰ্জীৱনৰো সঠিক ছন্দ হয়।
Mantra 34
रथं वामनुगायसं य इषा वर्तते सह । न चक्रमभि बाधते ॥
হে অশ্বিনদ্বয়, তোমালোকৰ ৰথ গীত-স্তোত্ৰৰ সুৰৰ সৈতে সঙ্গতিৰে আগবাঢ়ে; ই ইষা—পোষণকাৰী অন্তঃপ্ৰেৰণা—ক সঙ্গী কৰি ঘূৰে, আৰু চক্ৰৰ সৈতে কেতিয়াও ঠোকৰ নাখায়। তেনেদৰে আমাৰ গতিো অন্তৰ বাধা-বিঘ্ন নোহোৱাকৈ, ঋত—সঠিক ছন্দ-নিয়ম—ৰ সৈতে সুৰ মিলাই চলক।
Mantra 35
हिरण्ययेन रथेन द्रवत्पाणिभिरश्वैः । धीजवना नासत्या ॥
হে নাসত্যদ্বয়, হিৰণ্য—সোনালী—ৰথেৰে, দ্ৰৱৎ-পাণি—অতি ত্বৰিত ‘হাত’ সদৃশ গতি—থকা অশ্বসমূহেৰে, ধী-জৱনা—প্ৰজ্ঞাৰ বেগে দ্ৰুত—তোমালোক আহা। আমাৰ অন্তৰত প্ৰৱেশ কৰি ধী—বুদ্ধি—ক সত্যৰ পথে জীৱন আগবঢ়োৱা দীপ্ত বেগ কৰি তোলা।
Mantra 36
युवं मृगं जागृवांसं स्वदथो वा वृषण्वसू । ता नः पृङ्क्तमिषा रयिम् ॥
হে অশ্বিনদ্বয়, বৃষণ্বসু—আনন্দ-বৰ্ষণত বলৱান—তোমালোক জাগ্ৰত মৃগ—সজাগ অনুসন্ধানী—ক স্বদথঃ, অৰ্থাৎ স্নেহেৰে গ্ৰহণ কৰি আনন্দ পাওঁক। তাৰ পাছত ইষা—অন্তঃপোষণ-শক্তি—ৰে আমাৰ বাবে ৰয়ি—সমৃদ্ধি/পূৰ্ণতা—ক আমাৰ জীৱনত মিহলাই দিয়া।
Mantra 37
ता मे अश्विना सनीनां विद्यातं नवानाम् । यथा चिच्चैद्यः कशुः शतमुष्ट्रानां ददत्सहस्रा दश गोनाम् ॥
হে অশ্বিনদ্বয়, মোৰ বাবে প্ৰাচীনসকলৰ আৰু সদা-নতুনসকলৰ লাভ-সিদ্ধি তোমালোক জানিবা। যেন চৈদ্য কশু একদিন উদাৰতাৰে শত উষ্ট্ৰ আৰু দশ সহস্ৰ গাভী দান কৰিছিল, তেনেদৰে তোমালোকো আমাক প্ৰচুৰ বৃদ্ধি দিয়া—সহস্ৰে সহস্ৰ শক্তি আৰু জ্যোতি-ৰশ্মি, দশে দশে গাভীসম।
Mantra 38
यो मे हिरण्यसंदृशो दश राज्ञो अमंहत । अधस्पदा इच्चैद्यस्य कृष्टयश्चर्मम्ना अभितो जनाः ॥
যিজনে মোৰ বাবে সোণ-সদৃশ শক্তিসমূহ—দশ ৰজাৰ—বঢ়াই দিলে, তেনে হ’ল যে চৈদ্যৰ জনসমূহো পদত নিম্ন হৈ থাকিলেও ৰক্ষাৰ বিধানৰ চাৰিওফালে আবৃত হৈ থিয় হ’ল। এইদৰে দেৱীয় বৃদ্ধি অন্বেষকৰ চাৰিওফালে সুৰক্ষিত বিধি স্থাপন কৰে।
Mantra 39
माकिरेना पथा गाद्येनेमे यन्ति चेदयः । अन्यो नेत्सूरिरोहते भूरिदावत्तरो जनः ॥
কেৱল গীত-প্ৰদৰ্শনৰ এই পথেদি কোনোবাই নাযাওক; এই চেদয়াসকল অন্য পথেদি গতি কৰে। দান-উদাৰতাত তেওঁলোকক কোনো অন্য পৃষ্ঠপোষক সত্যই অতিক্ৰম নকৰে; তেওঁলোকেই অধিক দানশীল জনসমূহ—বৃদ্ধিৰ সত্য পথ বাছি লোৱা আত্মাৰ সঠিক গতিৰ প্ৰতিমা।
Frequently Asked Questions
It begins with clear Dawn (Uṣas) imagery—ruddy light and spreading beams—but later verses function as Aśvin petitions for nourishment and well-being. Many Mandala 8 hymns move fluidly between closely linked morning deities.
Cosmically it is sunrise filling the world with light; inwardly it points to clarity spreading through the mind, making right perception and right action possible.
That closing praise highlights that true prosperity is tied to right conduct and generosity. The hymn contrasts genuine increase and giving with mere show, presenting worthy patrons as models of the ‘right path.’
Ask anything about Sukta 5 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.