
Sukta 4.17
Vāmadeva Gautama
Indra
Triṣṭubh
వామదేవుడు రచించిన ఈ త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం ఇంద్రుణ్ని పరమ బలధారిగా స్తుతిస్తుంది; అతని రాజ్యాధికారాన్ని ద్యావా-పృథివీ (ఆకాశం-భూమి) అంగీకరిస్తాయి. ఇందులో వృత్రవధ అనే ఆదర్శ విజయాన్ని స్మరిస్తుంది—అప్పుడు అతడు అడ్డుకట్టబడ్డ నదులను విడుదల చేశాడు. ఇంద్రుడు ప్రాచీన దాతగా కూడా కీర్తించబడుతున్నాడు; అతడు గోవులు, స్వర్ణం, అశ్వశక్తిని గెలిచి తన మిత్రులకు/సహచరులకు సంపదను పంచుతాడు. చివరలో కవి ఒక కొత్త ‘బ్రహ్మన్’ (ప్రేరిత రూపకల్పన/వాక్యసూత్రం)ను సమర్పించి, గాయకుని ప్రేరణను వరద నదుల్లా ఉప్పొంగించమని, ఆరాధకులను విజయకార్యాలలో స్థిరపరచమని ఇంద్రుణ్ని ప్రార్థిస్తాడు.
Mantra 1
त्वं महाँ इन्द्र तुभ्यं ह क्षा अनु क्षत्रं मंहना मन्यत द्यौः । त्वं वृत्रं शवसा जघन्वान्त्सृजः सिन्धूँरहिना जग्रसानान् ॥
హే ఇంద్రా, నీవే మహాన్వు; నీ ఉప్పొంగే పరాక్రమం వల్ల భూమి మరియు ద్యౌ (స్వర్గం) నీ క్షత్ర—అధికారాన్ని అంగీకరిస్తాయి. నీవు బలంతో వృత్రుణ్ణి వధించావు; అహి (సర్పం) మింగివేసిన సింధు—నదులను—విడిపించావు.
Mantra 2
तव त्विषो जनिमन्रेजत द्यौ रेजद्भूमिर्भियसा स्वस्य मन्योः । ऋघायन्त सुभ्वः पर्वतास आर्दन्धन्वानि सरयन्त आपः ॥
నీ దగ్ధమైన తేజస్సు జన్మించినప్పుడు ద్యౌ కంపించింది; నీ మన్యు (కోపం) భయంతో భూమి వణికింది. ఎత్తైన పర్వతాలు కదిలాయి; ఎండిన నేలలు తడిశాయి; నీళ్లు పరుగెత్తి ప్రవహించాయి—నీ పరాక్రమం లేచినప్పుడు.
Mantra 3
भिनद्गिरिं शवसा वज्रमिष्णन्नाविष्कृण्वानः सहसान ओजः । वधीद्वृत्रं वज्रेण मन्दसानः सरन्नापो जवसा हतवृष्णीः ॥
అతడు తన పరాక్రమ బలంతో గిరి (అవరోధక పర్వతం) ను ఛేదించాడు, వజ్రాన్ని విసిరుతూ; విజయ ఓజస్సుతో దాగినదాన్ని ప్రకటించాడు. సోమ-ఉన్మాదంలో వజ్రంతో వృత్రుణ్ణి వధించాడు; ఆపై ఆపః (జలాలు) వేగంగా ప్రవహించాయి—వాటిని ఆపిన శక్తి దెబ్బతిని కూలింది.
Mantra 4
सुवीरस्ते जनिता मन्यत द्यौरिन्द्रस्य कर्ता स्वपस्तमो भूत् । य ईं जजान स्वर्यं सुवज्रमनपच्युतं सदसो न भूम ॥
ద్యౌః (స్వర్గం) కూడ ఇదే భావించింది: నీ జనకుడు ఇంద్రునికి అత్యుత్తమ కర్మను చేసిన కర్త; ఎందుకంటే అతడే అతనికోసం స్వర్యం (స్వర్గవిజయకరం), సు-వజ్రం (శ్రేష్ఠ వజ్రం), అనపచ్యుతం (అచలమైన)—సదస్ (సభ/ఆసనం) వలె విస్తారమైన—వజ్రాన్ని జనింపజేశాడు.
Mantra 5
य एक इच्च्यावयति प्र भूमा राजा कृष्टीनां पुरुहूत इन्द्रः । सत्यमेनमनु विश्वे मदन्ति रातिं देवस्य गृणतो मघोनः ॥
అతడే ఒక్కడు మహా భూమా (విస్తారమైన జగత్తు)ను కదిలిస్తాడు—పురుహూత (అనేకసార్లు ఆహ్వానింపబడే) ఇంద్రుడు, ప్రజల రాజు. సత్యానుసారంగా అందరూ అతనిని అనుసరిస్తూ ఆనందిస్తారు; స్తుతిస్తూ పాడే గాయకునికి, మఘోన (ఉదారుడు/సంపన్నుడు)కు, అతడు దేవుని రాతి (దానం/అనుగ్రహం)ను ఇస్తాడు.
Mantra 6
सत्रा सोमा अभवन्नस्य विश्वे सत्रा मदासो बृहतो मदिष्ठाः । सत्राभवो वसुपतिर्वसूनां दत्रे विश्वा अधिथा इन्द्र कृष्टीः ॥
అతనికోసం అన్ని సోమపానాలు సత్రా (నిరంతరం) శక్తిగా మారాయి; మహత్తరమైన మదాలు (పరవశానందాలు) ఎల్లప్పుడూ ఉండి అత్యంత తీవ్రమైనవి. సత్రా నీవు వసువుల వసుపతివయ్యావు; దాత్ర (దాత)గా, ఓ ఇంద్రా, అన్ని కృష్ణ్టీః (ప్రజాసమూహాలను) వారి వారి స్థానాలలో స్థాపించావు.
Mantra 7
त्वमध प्रथमं जायमानोऽमे विश्वा अधिथा इन्द्र कृष्टीः । त्वं प्रति प्रवत आशयानमहिं वज्रेण मघवन्वि वृश्चः ॥
ఓ ఇంద్రా! నీవు నీ తొలి జన్మలోనే ఇక్కడి సమస్త ప్రజాసమూహాలను (కృష్ణ్టీః) స్థాపించావు. ఓ మఘవన్! దిగువకు వాలిన సరళాల్లో (ప్రవత్) శయనించిన అహి (సర్పం)-ను వజ్రంతో చీల్చి, మార్గాన్ని విముక్తం చేశావు.
Mantra 8
सत्राहणं दाधृषिं तुम्रमिन्द्रं महामपारं वृषभं सुवज्रम् । हन्ता यो वृत्रं सनितोत वाजं दाता मघानि मघवा सुराधाः ॥
నిత్య సంహారకుడు, ధైర్యవంతుడు, ఉగ్రవేగి—అటువంటి ఇంద్రుడు; మహానుడు, అపారుడు, వృషభుడు, సు-వజ్రధారి. వృత్రహంత, బలసంపద (వాజ)ను గెలుచుకునేవాడు; అనేక మఘ (దానం/సంపద)లను ప్రసాదించేవాడు—మఘవా, సు-రాధాః (సుప్రసిద్ధ దాత).
Mantra 9
अयं वृतश्चातयते समीचीर्य आजिषु मघवा शृण्व एकः । अयं वाजं भरति यं सनोत्यस्य प्रियासः सख्ये स्याम ॥
ఈ (ఇంద్రుడు) మూసివేసిన అడ్డంకిని తొలగించి, సరిగా ప్రవహించే ధారలను నడిపిస్తాడు; యుద్ధాల్లో ఒక్కడే ఈ మఘవా (ఉదారుడు) వినబడతాడు. ఇతడే తాను గెలిచే వాజ (బలసంపద)ను తెచ్చిపెడతాడు—మేము అతనికి ప్రియులమై, సఖ్యబంధంలో నిలుద్దాం.
Mantra 10
अयं शृण्वे अध जयन्नुत घ्नन्नयमुत प्र कृणुते युधा गाः । यदा सत्यं कृणुते मन्युमिन्द्रो विश्वं दृळ्हं भयत एजदस्मात् ॥
ఇతడు (ఇంద్రుడు) వినబడతాడు—అప్పుడు అతడు జయించి, సంహరిస్తాడు; ఇతడు యుద్ధం ద్వారా గాః (గోవులు/కిరణాలు)ను ముందుకు తెస్తాడు. ఇంద్రుడు తన మన్యు (క్రోధ-తేజస్సు)ను సత్య-బలంగా చేసినప్పుడు, దృఢమైన సమస్తమూ అతని భయంతో కంపిస్తుంది.
Mantra 11
समिन्द्रो गा अजयत्सं हिरण्या समश्विया मघवा यो ह पूर्वीः । एभिर्नृभिर्नृतमो अस्य शाकै रायो विभक्ता सम्भरश्च वस्वः ॥
ఇంద్రుడు సమంగా గాః (కిరణాలు/గోవులు)ను జయించాడు; సమంగా స్వర్ణ-సంపదను; సమంగా అశ్వ-శక్తులను—ఆ మఘవా, పూర్వకాలం నుంచే. ఈ నరులతో కలిసి, తన శక్తులచే నృతమ (అత్యంత పురుషోచితుడు)గా ఉండి, అతడు రాయః (ధనాలు)ను విభజించేవాడూ, వసు (సత్య సంపద)ను సమ్భరించేవాడూ అవుతాడు.
Mantra 12
कियत्स्विदिन्द्रो अध्येति मातुः कियत्पितुर्जनितुर्यो जजान । यो अस्य शुष्मं मुहुकैरियर्ति वातो न जूतः स्तनयद्भिरभ्रैः ॥
ఇంద్రుడు నిజంగా తన తల్లిని ఎంతదూరం అధిగమిస్తాడు? అతన్ని జన్మింపజేసిన తండ్రిని ఎంతదూరం? అతడు తన శుష్మం (ఉగ్ర పరాక్రమం)ను మళ్లీ మళ్లీ ప్రేరేపిస్తాడు; గర్జించే మేఘాలతో వేగంగా దూసుకెళ్లే వాయువులాగా.
Mantra 13
क्षियन्तं त्वमक्षियन्तं कृणोतीयर्ति रेणुं मघवा समोहम् । विभञ्जनुरशनिमाँ इव द्यौरुत स्तोतारं मघवा वसौ धात् ॥
క్షీణించబోయేదాన్ని నీవు అక్షీణంగా చేస్తావు; ఓ మఘవన్, మోహపు ధూళిని నీవు తొలగిస్తావు. వజ్రంతో ద్యౌః చీల్చి మార్గం తెరవినట్లు నీవు అడ్డంకిని ఛేదిస్తావు; ఇంకా, వసుదాత మఘవన్, స్తోతారుని వసు (సంపద) లో స్థాపిస్తావు.
Mantra 14
अयं चक्रमिषणत्सूर्यस्य न्येतशं रीरमत्ससृमाणम् । आ कृष्ण ईं जुहुराणो जिघर्ति त्वचो बुध्ने रजसो अस्य योनौ ॥
ఇది సూర్యుని చక్రం నడపబడుతోంది; ఇది పరుగెత్తే అశ్వాన్ని దాని ప్రవాహంలో పరుగెత్తిస్తుంది. కృష్ణ శక్తి చుట్టూ తిరుగుతూ, రజసు యొక్క బుధ్నంలో—తన యోనిలోనే—ఆవరణాలను పట్టుకుంటుంది; గూఢమైనదాన్ని పట్టి వెలుగులోకి తేవాల్సిందేనని చేస్తుంది.
Mantra 15
असिक्न्यां यजमानो न होता ॥
అతడు అసిక్నీ (కృష్ణ-ధార) లో—యజమానుడిలా, కేవలం హోతాగా కాదు—ప్రవేశిస్తాడు. అర్పణ-ఇచ్ఛను ధరించి, ఆ అంధకారాన్నే యజ్ఞకర్మ యొక్క క్షేత్రంగా మార్చుతాడు.
Mantra 16
गव्यन्त इन्द्रं सख्याय विप्रा अश्वायन्तो वृषणं वाजयन्तः । जनीयन्तो जनिदामक्षितोतिमा च्यावयामोऽवते न कोशम् ॥
ఇంద్రునితో సఖ్యార్థం గవ్యః—గో-కిరణాలు/గో-సంపద—అన్వేషిస్తూ ప్రేరిత విప్రులు అశ్వ-బలాన్ని కోరుతూ, వాజం (సమృద్ధి) ప్రసాదించే ఆ వృషభుణ్ణి ఉత్సాహపరుస్తారు. జననాల జనకుడైన అతని అక్షయ సహాయాన్ని కోరుతూ, మా పోషణ-అవతికి—కోశం (ధనభాండారం) తెరవడంలా—దానిని వెలికి తీయుదుము।
Mantra 17
त्राता नो बोधि ददृशान आपिरभिख्याता मर्डिता सोम्यानाम् । सखा पिता पितृतमः पितॄणां कर्तेमु लोकमुशते वयोधाः ॥
సర్వదర్శీ! మా త్రాతగా బోధించు/వెలుగెత్తు; మా నికటస్థ ఆపిర్ (ఆప్తుడు), సుప్రసిద్ధుడు, సోమ్యజనుల మర్డితా (వైద్యుడు/ఉద్ధారకుడు) అవు. సఖా, పితా—పితృలలో అత్యంత పితృతముడు—లోకకర్త; ఆశించే వానికి వయః (జీవనబలం) స్థాపించు।
Mantra 18
सखीयतामविता बोधि सखा गृणान इन्द्र स्तुवते वयो धाः । वयं ह्या ते चकृमा सबाध आभिः शमीभिर्महयन्त इन्द्र ॥
సఖ్యార్థం అవితా (సహాయకుడు)గా బోధి/వెలుగెత్తు; ఇంద్రా! గృణాన (స్తుతిచేసేవాడు)కు సఖా అవు; స్తువత (ప్రశంసకుడు)కు వయః (జీవనబలం) స్థాపించు. ఎందుకంటే మేము నీ దగ్గరకు స-బాధ (సన్నిహిత సమీపంతో) వచ్చాము; ఇంద్రా, ఈ శమీ—శాంతి మరియు సమ్యక్-సమన్వయ శక్తులు—ద్వారా నిన్ను మహిమపరుస్తున్నాము।
Mantra 19
स्तुत इन्द्रो मघवा यद्ध वृत्रा भूरीण्येको अप्रतीनि हन्ति । अस्य प्रियो जरिता यस्य शर्मन्नकिर्देवा वारयन्ते न मर्ताः ॥
స్తుతింపబడిన ఇంద్రుడు, దానశీల మఘవా; ఎందుకంటే అతడొక్కడే అనేక వృత్రాలను—సమానంలేని ప్రతిఘటనలను—సంహరిస్తాడు. అతని శర్మన్ (ఆశ్రయ-రక్ష) లో నిలిచే జరితా అతనికి ప్రియుడు; ఆ రక్షణను దేవులుగానీ మర్త్యులుగానీ అడ్డుకోలేరు.
Mantra 20
एवा न इन्द्रो मघवा विरप्शी करत्सत्या चर्षणीधृदनर्वा । त्वं राजा जनुषां धेह्यस्मे अधि श्रवो माहिनं यज्जरित्रे ॥
ఇలానే మా కోసం ఇంద్రుడు, మఘవా, విస్తారమైన ప్రభావకర కార్యాన్ని చేయుగాక—సత్యమైనది, ప్రజలను ధారించే వాడు, తప్పులేని వాడు. నీవు జన్మముల రాజువు; జరితా కోసం మా లోపల పైగా నిలిచే శ్రవస్ (యశస్సు) మరియు మాహినం (మహిమ) ను స్థాపించు.
Mantra 21
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
ఇప్పుడు స్తుతింపబడినవాడవు, ఓ ఇంద్రా; ఇప్పుడు గానమొందినవాడవు—జరితా కోసం ఇష్ (ప్రేరణ) ను నదులు (తమ ప్రవాహాన్ని) పెంపొందించునట్లు నీవు పెంపొందించు. ఓ హరివో, నీకోసం నవ బ్రహ్మ (మంత్రవాక్యం) చేయబడింది; ధియా (దర్శన-బుద్ధి) చేత మేము రథ్య-కార్యానికి యోగ్యులమై, ఎల్లప్పుడూ నీతో ఆసనస్థులమై ఉండుగాక.
Indra is hailed as the Great One whose sovereignty heaven and earth acknowledge; his might is immediately framed as cosmic rulership.
The hymn expands through mythic remembrance—Indra’s slaying of Vṛtra and the freeing of the swallowed rivers—then turns to his enduring capacity to win cattle, gold, and horse-power and to distribute wealth among his companions.
Indra appears as the decisive victor and beneficent dispenser: the force that both conquers obstruction and gathers true wealth for the community (not merely spoils, but sustaining abundance).
The poet closes by intensifying praise into a ‘new brahman’ and prays that inspiration swell like rivers, granting fitness for effective, victorious action in Indra’s presence.
त्वं महाँ इन्द्र तुभ्यं ह क्षा अनु क्षत्रं मंहना मन्यत द्यौः । त्वं वृत्रं शवसा जघन्वान्त्सृजः सिन्धूँरहिना जग्रसानान् ॥समिन्द्रो गा अजयत्सं हिरण्या समश्विया मघवा यो ह पूर्वीः । एभिर्नृभिर्नृतमो अस्य शाकै रायो विभक्ता सम्भरश्च वस्वः ॥brahma navyam
It proclaims Indra as the supreme power who breaks obstruction (Vṛtra) and restores flow and abundance, then asks him to grant inspiration, victory, and wealth to the worshippers.
The ‘rivers’ symbolize waters and life-force held back by obstruction; Indra’s act represents freeing what is blocked so truth, energy, and prosperity can move again.
It means a “new sacred formulation” or fresh inspired utterance—an offering made of speech and insight, meant to please Indra and empower the singer’s intention.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.