Opening the text

Sukta 4.17
Vāmadeva Gautama
Indra
Triṣṭubh
Vamadeva ne is mantra mein Indra ki taarif ki hai. Indra sabse taakatwar hai aur dharati-aasmaan uska raj maante hain. Usne Vritra ko maara tha aur band nadiyon ko aazaad karwaya. Woh purana daata hai jo gaye, sona aur ghode deta hai. Apne mitron ko woh dhan baantta hai. Ab kavi Indra se naya gyan maang raha hai. Woh kehta hai ki Indra meri soch ko nadiyon ki tarah behne do. Hamein jeet ki raah pe bitha do.
Mantra 1
त्वं महाँ इन्द्र तुभ्यं ह क्षा अनु क्षत्रं मंहना मन्यत द्यौः । त्वं वृत्रं शवसा जघन्वान्त्सृजः सिन्धूँरहिना जग्रसानान् ॥
Indra, tum bahut bade ho. Dharti aur aasmaan dono tumhari taqat maante hain. Tumne Vritra ko maar dala apni shakti se. Usne nadiyon ko rok rakha tha, aur tumne use chor diya. Bade dushman ko khatam karke sach ka raasta khola.
Mantra 2
तव त्विषो जनिमन्रेजत द्यौ रेजद्भूमिर्भियसा स्वस्य मन्योः । ऋघायन्त सुभ्वः पर्वतास आर्दन्धन्वानि सरयन्त आपः ॥
Jab tumhari taqat prakat hui, tab aasmaan kaanp gaya. Dharti bhi darr gayi tumhare gusse se. Pahad hilne lage aur sookhi zameen geedh gayi. Paani behne laga. Tumhari shakti uthi aur duniya sach ki taraf badhne lagi.
Mantra 3
भिनद्गिरिं शवसा वज्रमिष्णन्नाविष्कृण्वानः सहसान ओजः । वधीद्वृत्रं वज्रेण मन्दसानः सरन्नापो जवसा हतवृष्णीः ॥
Usne pahad ko phaad diya apni taqat se. Vajra chalaya aur chupi hui cheezein saaf kar di. Vritra ko maar dala vajra se. Phir paani tezi se behne laga, kyunki uski rokawali khatam ho gayi.
Mantra 4
सुवीरस्ते जनिता मन्यत द्यौरिन्द्रस्य कर्ता स्वपस्तमो भूत् । य ईं जजान स्वर्यं सुवज्रमनपच्युतं सदसो न भूम ॥
Aasmaan ne tumhe paida karne wale ko bada kaam karne wala maana. Usne Indra ke liye vajra banaya jo aasmaan jeet sake. Woh vajra hilta nahi hai aur badi taqat ka markaz hai.
Mantra 5
य एक इच्च्यावयति प्र भूमा राजा कृष्टीनां पुरुहूत इन्द्रः । सत्यमेनमनु विश्वे मदन्ति रातिं देवस्य गृणतो मघोनः ॥
Indra akela hai jo poori duniya chalata hai. Woh sab logon ka raja hai aur log use bahut pukarte hain. Sab log uski baat maante hain aur khush rehte hain. Jo log uski tarif karte hain, unko woh acchi cheezein deta hai.
Mantra 6
सत्रा सोमा अभवन्नस्य विश्वे सत्रा मदासो बृहतो मदिष्ठाः । सत्राभवो वसुपतिर्वसूनां दत्रे विश्वा अधिथा इन्द्र कृष्टीः ॥
Som ras peene se Indra ki taakat badh gayi. Woh bahut khush tha aur uska josh sabse zyada tha. Woh dhan ka malik ban gaya. Indra sab logon ko unki jagah par rakhta hai.
Mantra 7
त्वमध प्रथमं जायमानोऽमे विश्वा अधिथा इन्द्र कृष्टीः । त्वं प्रति प्रवत आशयानमहिं वज्रेण मघवन्वि वृश्चः ॥
Jab Indra paida hua, usne sab logon ko theek kiya. Usne ek bade saanp ko maar diya jo pahad par leta tha. Usne vajra se maara aur rasta saaf kar diya.
Mantra 8
सत्राहणं दाधृषिं तुम्रमिन्द्रं महामपारं वृषभं सुवज्रम् । हन्ता यो वृत्रं सनितोत वाजं दाता मघानि मघवा सुराधाः ॥
Indra bahut himmat wala hai aur dushmanon ko maarta hai. Woh bada hai, uski koi seema nahi, aur uske paas accha vajra hai. Usne Vritra naam ka rakshas maara aur bahut taakat payi. Woh acche logon ko bahut kuch deta hai.
Mantra 9
अयं वृतश्चातयते समीचीर्य आजिषु मघवा शृण्व एकः । अयं वाजं भरति यं सनोत्यस्य प्रियासः सख्ये स्याम ॥
Yeh Indra raste mein aane wali problem door karta hai aur sab kuch sahi chalata hai. Ladai mein log uski awaaz sunte hain. Woh jeeta hai aur taakat lauta ke laata hai. Kash hum uske dost ban jayein.
Mantra 10
अयं शृण्वे अध जयन्नुत घ्नन्नयमुत प्र कृणुते युधा गाः । यदा सत्यं कृणुते मन्युमिन्द्रो विश्वं दृळ्हं भयत एजदस्मात् ॥
Log Indra ke baare mein sunte hain. Woh jeetta hai aur maarta bhi hai. Woh ladai mein gaaon aur dhan jeet leta hai. Jab Indra gussa karta hai, woh sach mein gussa karta hai. Tab sab pakki cheezein kaanpne lagti hain. Sab usse darne lagte hain.
Mantra 11
समिन्द्रो गा अजयत्सं हिरण्या समश्विया मघवा यो ह पूर्वीः । एभिर्नृभिर्नृतमो अस्य शाकै रायो विभक्ता सम्भरश्च वस्वः ॥
Indra ne sab kuchh ek saath jeeta. Gaaon, sona, ghode, sab. Woh purane zamane se dene wala hai. Uske saath aise log hain jo bahut taakatwar hain. Woh dhan baantne wala hai. Woh asli daulat ikhattha karta hai.
Mantra 12
कियत्स्विदिन्द्रो अध्येति मातुः कियत्पितुर्जनितुर्यो जजान । यो अस्य शुष्मं मुहुकैरियर्ति वातो न जूतः स्तनयद्भिरभ्रैः ॥
Indra apni maa se kitna aage nikal gaya? Apne baap se bhi kitna aage? Jo usne paida kiya, usse bhi aage. Woh baar-baar taakat dikhata hai. Jaise hawa tez chalti hai badal ke saath. Waise hi woh chalta hai.
Mantra 13
क्षियन्तं त्वमक्षियन्तं कृणोतीयर्ति रेणुं मघवा समोहम् । विभञ्जनुरशनिमाँ इव द्यौरुत स्तोतारं मघवा वसौ धात् ॥
Jo cheez ghatne lagti hai, tum use theek kar dete ho. Tum gandagi mita dete ho. Jaise aasmaan bijli se phat ta hai, waise hi tum raste ke rukawaton ko tod dete ho. Tum gaane wale ko dhan mein rakh dete ho.
Mantra 14
अयं चक्रमिषणत्सूर्यस्य न्येतशं रीरमत्ससृमाणम् । आ कृष्ण ईं जुहुराणो जिघर्ति त्वचो बुध्ने रजसो अस्य योनौ ॥
Sooraj ka chakkar chalta rehta hai. Ghoda daudta rehta hai. Kala taakat chhupi hui cheezon ko pakadti hai. Woh andhere mein chhupi cheezon ko bahar nikaalti hai. Sab kuchh saaf ho kar saamne aa jata hai.
Mantra 15
असिक्न्यां यजमानो न होता ॥
Woh andhere paani mein jaata hai jaise koi yagya karne wala ho, sirf helper nahi. Uska dil mein ichcha hai ki woh dena chahta hai. Woh andhere ko bhi apna kaam bana leta hai.
Mantra 16
गव्यन्त इन्द्रं सख्याय विप्रा अश्वायन्तो वृषणं वाजयन्तः । जनीयन्तो जनिदामक्षितोतिमा च्यावयामोऽवते न कोशम् ॥
Rishi log Indra se dosti karna chahte hain. Woh uski taakat maangte hain jaise ghode ki taakat. Woh usse bolte hain ki tu hi sabko paida karta hai. Tera help kabhi khatam nahi hota. Hum tujhse woh khazaana maangte hain jo humare kaam aaye.
Mantra 17
त्राता नो बोधि ददृशान आपिरभिख्याता मर्डिता सोम्यानाम् । सखा पिता पितृतमः पितॄणां कर्तेमु लोकमुशते वयोधाः ॥
Hey bhagwan, tum hamare rakhwale bano. Tum sabko dekh sakte ho. Tum hamare kareebi dost ho. Jo log Soma peete hain unka tum ilaaj karte ho. Tum dost bhi ho aur baap bhi. Baap se bhi zyada baap jaisa ho. Tum hi duniya banate ho. Jo log jeevan chahte hain unke liye jeevan ki raasta bana do.
Mantra 18
सखीयतामविता बोधि सखा गृणान इन्द्र स्तुवते वयो धाः । वयं ह्या ते चकृमा सबाध आभिः शमीभिर्महयन्त इन्द्र ॥
Indra, dosti ke liye uth aur hamare help kar. Tum hamara dost bano. Jo log tumhari tarif karte hain unko jeevan do. Hum tumhare paas aaye hain. Hum tumhe bada maante hain. Tum shanti aur sahi kaam karte ho.
Mantra 19
स्तुत इन्द्रो मघवा यद्ध वृत्रा भूरीण्येको अप्रतीनि हन्ति । अस्य प्रियो जरिता यस्य शर्मन्नकिर्देवा वारयन्ते न मर्ताः ॥
Log Indra ki tarif karte hain kyunki woh bahut deta hai. Woh akele hi dushmano ko maarta hai, chahe kitne bhi hon. Jo log uski sharan mein aake gaana gaate hain woh usko pasand hai. Na devta usse rok sakte hain na insaan. Koi uski hifazat tod nahi sakta.
Mantra 20
एवा न इन्द्रो मघवा विरप्शी करत्सत्या चर्षणीधृदनर्वा । त्वं राजा जनुषां धेह्यस्मे अधि श्रवो माहिनं यज्जरित्रे ॥
Indra jo deta hai woh humare liye bada kaam kare. Yeh kaam sach ho, logon ko sambhale, aur galat na ho. Indra, tum sabke raja ho. Humein bada naam aur oopar ki badai de do. Yeh gaane wale ke liye hai.
Mantra 21
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
Ab jab log Indra ki tarif kar rahe hain, woh gaane wale ke liye taakat bada de. Jaise nadiyan paani bhar ke beh ti hain, waise hi woh bada de. Indra ke liye naya shabd banaya hai. Hum bhi unke saath rath mein baith ke kaam karein.
It proclaims Indra as the supreme power who breaks obstruction (Vṛtra) and restores flow and abundance, then asks him to grant inspiration, victory, and wealth to the worshippers.
The ‘rivers’ symbolize waters and life-force held back by obstruction; Indra’s act represents freeing what is blocked so truth, energy, and prosperity can move again.
It means a “new sacred formulation” or fresh inspired utterance—an offering made of speech and insight, meant to please Indra and empower the singer’s intention.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.