Sukta 46
Sukta 1.46
Kaṇva (Kanvas; RV 1.46 traditionally Kaṇva-pravara)
Aśvins (with Uṣas as the presenting power in the opening)
Gāyatrī
ऋग्वेदस्य १.४६ सूक्तं प्रातःकाले आह्वानरूपं यत् उषसः प्रादुर्भावेन अश्विनौ उपनयति। तत्र दिव्यौ अश्विनौ शीघ्रौ त्रातारौ भिषजौ च स्तूयेताम्, ये तेजस्विना रथेन आगच्छतः। सूक्ते तौ “नदीः” इव संसारमार्गान् तरितुम्, सोमं गृह्णीतुम्, यजमानाय समुदायाय च रक्षणं स्वस्तिं च अविघ्नं सहाय्यं च दातुम् प्रार्थ्येते।
Mantras
Mantra 1
एषो उषा अपूर्व्या व्युच्छति प्रिया दिवः । स्तुषे वामश्विना बृहत् ॥
एषा उषा अपूर्व्या प्राचीना सती नित्यं नवीया व्युच्छति, दिवः प्रिया। हे अश्विनौ, युवयोः प्रति अहं बृहत् स्तुतिं ब्रवीमि।
Mantra 2
या दस्रा सिन्धुमातरा मनोतरा रयीणाम् । धिया देवा वसुविदा ॥
हे दस्रौ, सिन्धुमातरौ, मनोतरौ रयीणां दातारौ; हे देवौ, धिया वसुविदा भूत्वा अस्मभ्यं सत्यं वसु निधिं च आविष्कुरुतम्।
Mantra 3
वच्यन्ते वां ककुहासो जूर्णायामधि विष्टपि । यद्वां रथो विभिष्पतात् ॥
दिवो विस्तीर्णे विष्टपे वां ककुहासो महिमानः प्रकीर्त्यन्ते; यदा वां रथो बहुभिर्भानुभिः पतति। तदा वां शीघ्रगतिर्मम कर्मक्षेत्रमवतरतु, पन्थानं च दीप्तिमन्तं करोतु।
Mantra 4
हविषा जारो अपां पिपर्ति पपुरिर्नरा । पिता कुटस्य चर्षणिः ॥
हविषा अपां जारः प्रिय उद्बोधकोऽपः पिपर्ति; हे नरा वीरौ, पपुर्वान् बलवान्—कुटस्य पिता—चर्षणीनां यात्राः धारयति। सा शक्तिरस्मासु वर्धतां, जीवनस्रोतांसि विवर्धयतु, यच्च निगूढं तदुद्घाटयतु।
Mantra 5
आदारो वां मतीनां नासत्या मतवचसा । पातं सोमस्य धृष्णुया ॥
हे नासत्यौ, सत्यकृतेन वचसा यूयं मतीनां दृढोऽधारः। धृष्णुया शक्त्या सोमं पिबतम्—येनास्माकं मनो दृष्टेः ऋते स्थिरं स्यात्, कर्म च सम्यक् कुर्यात्।
Mantra 6
या नः पीपरदश्विना ज्योतिष्मती तमस्तिरः । तामस्मे रासाथामिषम् ॥
या नः पीपरदश्विना ज्योतिष्मती तमस्तिरः, तामस्मे रासाथामिषम्—यया वयं तमसः परं ऋतदर्शनस्य विशदं ज्योतिः प्राप्नुयाम।
Mantra 7
आ नो नावा मतीनां यातं पाराय गन्तवे । युञ्जाथामश्विना रथम् ॥
आ नो नावामतीनां यातं पाराय गन्तवे; युञ्जाथामश्विना रथम्—येन सुमतिः मनः पारं नयेत्, विस्तीर्णं सत्यं प्रति।
Mantra 8
अरित्रं वां दिवस्पृथु तीर्थे सिन्धूनां रथः । धिया युयुज्र इन्दवः ॥
अरित्रं वां दिवः पृथु तीर्थे सिन्धूनां रथः; धिया युयुज्र इन्दवः—एवं नः अन्तःस्रवांसि सुतरां तीर्थं प्राप्य दिव्येन गत्या संयुज्यन्ताम्।
Mantra 9
दिवस्कण्वास इन्दवो वसु सिन्धूनां पदे । स्वं वव्रिं कुह धित्सथः ॥
हे दिव्याः सोमबिन्दवः, हे कण्वानां वसवः, सिन्धूनां पदे—स्वं वव्रिं गुह्यं कुत्र धित्सथ? अस्मासु तत् प्रकाशयत, येन निगूढा ज्योतिरस्माकं स्वत्वं भवेत्।
Mantra 10
अभूदु भा उ अंशवे हिरण्यं प्रति सूर्यः । व्यख्यज्जिह्वयासितः ॥
तदा अंशवे हिरण्यवर्णा भा अभवत्; तां प्रति सूर्यः प्रादुरभवत्—जिह्वया इव अग्निशिखया (विवेकशक्त्या) तमः स्पष्टं विविच्य निराक्रियते।
Mantra 11
अभूदु पारमेतवे पन्था ऋतस्य साधुया । अदर्शि वि स्रुतिर्दिवः ॥
तदा पारमेतवे पन्था अभवत्—ऋतस्य साधुया गतिः; दिवः स्रुतिः, स्वर्गस्य प्रवाहपथः, स्पष्टम् अदर्शि—ऊर्ध्वारोहणाय मार्गो विवृतः।
Mantra 12
तत्तदिदश्विनोरवो जरिता प्रति भूषति । मदे सोमस्य पिप्रतोः ॥
तत्तदेवाश्विनोरवो जरिता प्रतिभूषयन् प्रत्युत्तरेणाभ्यर्चति; सोममदे तौ पूरकौ पिप्रतौ—पुष्टिं प्राचुर्यं च वर्धयितारौ।
Mantra 13
वावसाना विवस्वति सोमस्य पीत्या गिरा । मनुष्वच्छम्भू आ गतम् ॥
वावसानौ विवस्वति दीप्तौ, सोमस्य पीत्या गीरा च, मनुष्वत् अस्मान् प्रति आगतम्; हे शम्भू—आनन्द-कल्याणशक्तिद्वयम्।
Mantra 14
युवोरुषा अनु श्रियं परिज्मनोरुपाचरत् । ऋता वनथो अक्तुभिः ॥
युवोः श्रियम् अनु उषा परिज्मनोः समीपम् उपाचरत्; अक्तुभिः अपि ऋतानि वनथः—सत्यनियमं जयथः प्रकाशयथश्च।
Mantra 15
उभा पिबतमश्विनोभा नः शर्म यच्छतम् । अविद्रियाभिरूतिभिः ॥
उभा पिबतमश्विनौ, उभा नः शर्म यच्छतम् । अविद्रियाभिरूतिभिः ॥
Frequently Asked Questions
The Aśvins are twin Vedic deities who arrive at dawn in a radiant chariot. They are famous for swift rescue, healing, and bringing renewal at moments of transition.
Dawn is the visible sign that opens the ritual moment when the Aśvins are traditionally invoked. Uṣas “presents” the Aśvins by creating the threshold where their saving and renewing powers can act.
On the surface it evokes travel and safe passage. Symbolically, it points to crossing inner difficulties—confusion, danger, or limitation—guided by inspired thought (dhī) and supported by the Aśvins’ help.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.