
Sukta 1.3
Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1-1.11; RV 1.3 addressed to the Aśvins in this opening sequence)
Gāyatrī (3 pādas × 8 syllables; typical for the opening hymns of Mandala 1)
ऋग्वेदस्य १.३ सूक्तं प्राचीनं गायत्रीच्छन्दः-युक्तं आमन्त्रण-स्वागत-रूपं स्तोत्रम्। अत्र शीघ्रगामिनौ उषसः सहचरौ रक्षण-प्रदौ अश्विनौ यज्ञं प्रति आहूयन्ते—हविर्ग्रहणाय, बल-हर्ष-समृद्धि-प्रदाय च। स्तुतिः पश्चात् विश्वे देवान् अपि आवाहयति, अन्ते च सरस्वतीं धियः (प्रेरित-प्रज्ञायाः) प्रबोधयित्रीं दीप्त्या अभ्युपगच्छति; यथा यज्ञः बाह्य-हविःप्रदानं च अन्तःकरणे स्पष्टता-जागरणं च भवति।
Mantra 1
अश्विना यज्वरीरिषो द्रवत्पाणी शुभस्पती । पुरुभुजा चनस्यतम् ॥
हे अश्विनौ द्रवत्पाणी शुभस्पती—शुभस्य तेजसोऽनन्दस्य च स्वामिनौ—यज्वरीरिमाः इषो यजमानस्य हव्यानि गृह्णीतं पोषयतं च। पुरुभुजा, अस्मासु प्रसन्नौ भवतं, अस्माकं बलसमृद्धिं वर्धयतम्।
Mantra 2
अश्विना पुरुदंससा नरा शवीरया धिया । धिष्ण्या वनतं गिरः ॥
हे अश्विनौ पुरुदंससा नरा, शवीरया दीप्तया धिया सह आगच्छतम्। धिष्ण्यौ—धर्मकर्मणि प्रतिष्ठितौ—अस्माकं प्रेरिताः गिरः प्रति वनतं, ताः गृह्णीतम्।
Mantra 3
दस्रा युवाकवः सुता नासत्या वृक्तबर्हिषः । आ यातं रुद्रवर्तनी ॥
हे दस्रा युवाकवः, हे नासत्यौ—यदा सोमः सुतो भवति बर्हिश्च वृक्तं सन्नद्धं च—तदा अस्मान् प्रति आगच्छतम्। रुद्रवर्तनीभ्यां पथिभ्यां इह यातं, या अन्तर्याम् मार्गं विशोध्य प्रेरयति।
Mantra 4
इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता इमे त्वायवः । अण्वीभिस्तना पूतासः ॥
हे इन्द्र चित्रभानो बहुज्योतिष्मन्, एहि। इमे सोमसुताः त्वायवः; अण्वीभिः पवित्रैः समग्रतया पूताः, तव पानाय सज्जाः।
Mantra 5
इन्द्रा याहि धियेषितो विप्रजूतः सुतावतः । उप ब्रह्माणि वाघतः ॥
हे इन्द्र, धिया प्रेरितः, विप्रस्य प्रेरणया जूतः, सोमसुतवत उप एहि। वाघतः समीपं ब्रह्माण्युपसर्प—येन सत्यबलं नः अन्तः प्रविश्य कर्म करोति।
Mantra 6
इन्द्रा याहि तूतुजान उप ब्रह्माणि हरिवः । सुते दधिष्व नश्चनः ॥
हे इन्द्र, तूतुजानः शीघ्रप्रेरितः, इह एहि। हरिवः, अस्माकं ब्रह्माण्युपसर्प। सुते सोमे नः अन्तः तव आनन्ददायिनीं शक्तिं जयपूर्णतां च कणमपि दधिष्व।
Mantra 7
ओमासश्चर्षणीधृतो विश्वे देवास आ गत । दाश्वांसो दाशुषः सुतम् ॥
हे विश्वे देवाः, चर्षणीधृतः, ओमासश्च, आगत; दाश्वांसो दाशुषः कृते सुतः सोमः। तम् पिबत, अन्तःयज्ञं च बलयत।
Mantra 8
विश्वे देवासो अप्तुरः सुतमा गन्त तूर्णयः । उस्रा इव स्वसराणि ॥
हे विश्वे देवासः, अप्तुरः, तूर्णयः, सुतम् सोमम् आगन्त; उस्रा इव स्वस॑राणि—उषसः रश्मयः—समाने तेजसि सह गच्छन्ति।
Mantra 9
विश्वे देवासो अस्रिध एहिमायासो अद्रुहः । मेधं जुषन्त वह्नयः ॥
विश्वे देवासः अस्रिधः, एहि॑मायासः, अद्रुहः सन्तु; वह्नयः मेधं जुषन्ताम्, अस्माकं अन्तः प्रेरितं हविः गृह्णन्तु, पोषयन्तु च।
Mantra 10
पावका नः सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती । यज्ञं वष्टु धियावसुः ॥
पावका नः सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती । यज्ञं वष्टु धियावसुः ॥
Mantra 11
चोदयित्री सूनृतानां चेतन्ती सुमतीनाम् । यज्ञं दधे सरस्वती ॥
चोदयित्री सूनृतानां चेतन्ती सुमतीनाम् । यज्ञं दधे सरस्वती ॥
Mantra 12
महो अर्णः सरस्वती प्र चेतयति केतुना । धियो विश्वा वि राजति ॥
महो अर्णः सरस्वती प्र चेतयति केतुना । धियो विश्वा वि राजति ॥
A direct invitation to the Aśvins—swift-handed, auspicious twin lords—to accept the sacrificer’s offerings and become pleased.
The hymn broadens from the twin helpers to a wider sacrificial assembly, drawing in the Viśve Devāḥ to participate in the Soma and uphold the human worlds.
The culminating vision: Sarasvatī as the ‘great flood’ of plenitude who awakens by her banner of discernment, making inspired thoughts shine.
The rite ends not merely with acceptance of offerings but with inner illumination—dhī clarified and radiant—implying successful communion and strengthened sacrifice.
dravatpāṇī (swift-handed)
viśve devāsa ā gata (O all gods, come here)
dhiyo viśvā vi rājati (all inspired thoughts shine forth)
The Aśvins are twin Vedic gods known for swift arrival, healing, rescue, and bringing auspicious dawn-like brightness. In this hymn they are invited to accept offerings and increase the worshiper’s strength and well-being.
The hymn widens the invitation from the Aśvins to the entire divine assembly, asking all powers to come to the sacrifice and partake of the pressed Soma, supporting the rite and the human world.
Sarasvatī appears as the inspirer of insight: she awakens discernment (ketu) and makes inspired thoughts (dhī) shine. This shows the sacrifice aims not only at outer blessings but also inner clarity and illumination.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.