
Sukta 1.3
Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.3 addressed to the Aśvins in this opening sequence)
Aśvinau (the Aśvins, dual divinity)
Gāyatrī (3 pādas × 8 syllables; typical for the opening hymns of Mandala 1)
ઋગ્વેદ ૧.૩ એક પ્રારંભિક ગાયત્રી છંદનું આમંત્રણ અને સ્વાગત સૂક્ત છે. ઉષા અને રક્ષણના ઝડપી જોડી દેવતા અશ્વિનૌને યજ્ઞમાં આવવા બોલાવી, અર્પિત હવિષ્યને સ્વીકારી બળ, આનંદ અને સમૃદ્ધિ લાવવા વિનંતી કરે છે. પછી આ આવાહન વિશ્વે દેવાઃ (સર્વ દેવો) સુધી વિસ્તરે છે અને અંતે સરસ્વતીને પ્રેરિત ‘ધી’ (પ્રજ્ઞા/પ્રેરણાસભર બુદ્ધિ) જગાડનાર તેજસ્વી શક્તિ તરીકે પ્રકાશિત રીતે સ્થાપિત કરે છે—એથી વિધિ માત્ર બાહ્ય આહુતિ નહીં, પરંતુ આંતરિક સ્પષ્ટતાનું જાગરણ પણ બને છે.
Mantra 1
अश्विना यज्वरीरिषो द्रवत्पाणी शुभस्पती । पुरुभुजा चनस्यतम् ॥
હે અશ્વિનો, યજ્ઞકર્ત્રીઓની ઇષાઓ (અર્પણો) તરફ દોડતા હાથે આવનાર, શુભસ્ય પતિઓ (પ્રકાશમય આનંદના સ્વામી), આ અર્પણોને સ્વીકારો અને પોષો. પુરુભુજા (વિસ્તૃત ભોગવાળા) તમે અમારાથી પ્રસન્ન થાઓ અને અમારી શક્તિ-સમૃદ્ધિ વધારો.
Mantra 2
अश्विना पुरुदंससा नरा शवीरया धिया । धिष्ण्या वनतं गिरः ॥
હે અશ્વિનો, પુરુદંસસા (અਨੇક અસરકારક કાર્યવાળા) નરા, શવીરયા ધિયા (બળવાન, પ્રકાશમય બુદ્ધિ) સાથે આવો. ધિષણ્યા (ઋતકર્મમાં સ્થિર) તમે અમારી ગિરઃ (પ્રેરિત વાણી) તરફ વળો—તેને સ્વીકારો.
Mantra 3
दस्रा युवाकवः सुता नासत्या वृक्तबर्हिषः । आ यातं रुद्रवर्तनी ॥
હે દસ્રા (અદ્ભુત-કર્મી) યુવાકવઃ (યુવાન બળવાળા), હે નાસત્યાઓ—જ્યારે સોમ સુત થયો છે અને બર્હિષ્ (યજ્ઞાસન) તૈયાર છે—ત્યારે અમારી પાસે આવો. રુદ્રવર્તની (રુદ્રશક્તિના માર્ગો) પર યાત્રા કરીને અહીં આવો, જે આંતરમાં માર્ગને પ્રેરિત કરે અને શુદ્ધ કરે.
Mantra 4
इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता इमे त्वायवः । अण्वीभिस्तना पूतासः ॥
હે ઇન્દ્ર, આવો—હે ચિત્રભાનુ, બહુ પ્રકાશોવાળા તેજસ્વી. આ સોમસુતીઓ તારા માટે છે; સૂક્ષ્મ છણણીઓથી સર્વાંગે શુદ્ધ થયેલી, તારા બળના પાન માટે તૈયાર.
Mantra 5
इन्द्रा याहि धियेषितो विप्रजूतः सुतावतः । उप ब्रह्माणि वाघतः ॥
હે ઇન્દ્ર, આવો—ધિયાથી પ્રેરિત, વિપ્રની પ્રેરણાથી ઉદ્દીપિત—સોમ દબાવનાર પાસે. વાઘતના બ્રહ્માણિ (મંત્રો) પાસે નજીક આવો, જેથી ઋતનું બળ અમામાં પ્રવેશે અને કાર્ય કરે.
Mantra 6
इन्द्रा याहि तूतुजान उप ब्रह्माणि हरिवः । सुते दधिष्व नश्चनः ॥
હે ઇન્દ્ર, અહીં આવો—તૂતુજાન, ઝડપથી આગળ ધપાવાયેલા—હે હરિવઃ, કપિલ અશ્વોના સ્વામી, અમારા બ્રહ્માણિ (પ્રકાશમંત્રો) તરફ. સુત સોમમાં અમામાં તારા આનંદદાયક બળ અને વિજયી પૂર્ણતાનો અણુ માત્ર પણ સ્થાપિત કર.
Mantra 7
ओमासश्चर्षणीधृतो विश्वे देवास आ गत । दाश्वांसो दाशुषः सुतम् ॥
હે સર્વ દેવો, મનુષ્યલોકોના ધારક, તમારી ત્વરિત સમૃદ્ધિ સાથે અહીં આવો. દાન આપનાર યજમાન માટે પિષિત સોમ તૈયાર છે—તેનું પાન કરો અને અંતર્યજ્ઞને બળ આપો.
Mantra 8
विश्वे देवासो अप्तुरः सुतमा गन्त तूर्णयः । उस्रा इव स्वसराणि ॥
હે વિશ્વદેવો, અપ્તુર—જળકર્મમાં ત્વરિત, તમે તૂર્ણ ગતિથી પિષિત સોમ પાસે આવો; જેમ ઉષાના તેજસ્વી ગાયો (કિરણો) બહેનો સમાન એક જ પ્રકાશ-સૂર માં આગળ વધે છે.
Mantra 9
विश्वे देवासो अस्रिध एहिमायासो अद्रुहः । मेधं जुषन्त वह्नयः ॥
હે વિશ્વદેવો, અસ્રિધ—અવિફળ, એહિમાયાસ—આવવામાં ત્વરિત, અને અદ્રુહ—અહિતરહિત, તમે મેધા-યજ્ઞમાં આનંદ લો; વહ્નિ-વાહકો અમારી અંતરમાં પ્રેરિત અર્પણને સ્વીકારી પોષો.
Mantra 10
पावका नः सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती । यज्ञं वष्टु धियावसुः ॥
પાવકા, અમારે માટે સરસ્વતી—વાજોથી સમૃદ્ધ, વાજિનીવતી—ધિયાવસુ (પ્રકાશિત ધીનું ધન ધરાવનારી) દેવી યજ્ઞને ઘડે અને પોષે.
Mantra 11
चोदयित्री सूनृतानां चेतन्ती सुमतीनाम् । यज्ञं दधे सरस्वती ॥
સૂનૃતાઓની ચોદયિત્રી, સુમતિઓને ચેતવનારી સરસ્વતી યજ્ઞને સ્થાપે છે.
Mantra 12
महो अर्णः सरस्वती प्र चेतयति केतुना । धियो विश्वा वि राजति ॥
મહાન અર્ણઃ સરસ્વતી કેતુના દ્વારા પ્રચેતયતિ; અને સર્વ ધિયો વિરાજે છે.
The Aśvins are twin Vedic gods known for swift arrival, healing, rescue, and bringing auspicious dawn-like brightness. In this hymn they are invited to accept offerings and increase the worshiper’s strength and well-being.
The hymn widens the invitation from the Aśvins to the entire divine assembly, asking all powers to come to the sacrifice and partake of the pressed Soma, supporting the rite and the human world.
Sarasvatī appears as the inspirer of insight: she awakens discernment (ketu) and makes inspired thoughts (dhī) shine. This shows the sacrifice aims not only at outer blessings but also inner clarity and illumination.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.