Sukta 146
Sukta 1.146
Agni
अयं लघ्वग्निसूक्तः अग्निं विश्वरूपं ब्रह्माण्डीयं च स्तौति—त्रिशिरसं सप्तरेश्मिं च—यो द्वयोः पितृमातृयोः अङ्के जातः सन् दिवः रोचनानि पूरयति। अपि च समिधोः गुह्यं जन्म सूचयति, तथा ‘द्वे गावौ’ (युगलशक्ती) यौ एकं वत्सं परितः चरन्ति इति पोषणरूपं वर्णयन् यज्ञाग्नेः धारणाय युग्मबलयोः संकेतं ददाति, महतः ऋतस्य च नियतमार्गं प्रकाशयति।
Mantras
Mantra 1
त्रिमूर्धानं सप्तरश्मिं गृणीषेऽनूनमग्निं पित्रोरुपस्थे । निषत्तमस्य चरतो ध्रुवस्य विश्वा दिवो रोचनापप्रिवांसम् ॥
अहं त्रिमूर्धानं सप्त-रश्मिं अनूनम् अग्निं गृणीषे—पित्रोः (द्यावापृथिव्योः) उरूपस्थे निषण्णम्। ध्रुवस्य आधारस्य चरतोऽस्य निषत्तमस्य दिवो रोचनानि विश्वानि आपप्रिवांसम्।
Mantra 2
उक्षा महाँ अभि ववक्ष एने अजरस्तस्थावितऊतिॠष्वः । उर्व्याः पदो नि दधाति सानौ रिहन्त्यूधो अरुषासो अस्य ॥
महान् उक्षा एभिः प्रबलं ववक्षे; अजरः ऋष्वः सन् अवित-ऊतिभिः तस्थौ। सानौ उर्व्याः पदो नि दधाति; अस्य अरुषासः शक्तयः ऊधो रिहन्ति—पोष्यं रसं निष्कर्षन्ति।
Mantra 3
समानं वत्समभि संचरन्ती विष्वग्धेनू वि चरतः सुमेके । अनपवृज्याँ अध्वनो मिमाने विश्वान्केताँ अधि महो दधाने ॥
समानं वत्सम् अभि संचरन्त्यौ धेनू द्वे सुमेके विष्वग् विचरतः। अनपवृज्यं अध्वानं मिमाने, महतः केतान् विश्वान् अधि दधाने।
Mantra 4
धीरासः पदं कवयो नयन्ति नाना हृदा रक्षमाणा अजुर्यम् । सिषासन्तः पर्यपश्यन्त सिन्धुमाविरेभ्यो अभवत्सूर्यो नॄन् ॥
धीराः कवयः सत्यं पदं नयन्ति; नानाहृदा अजुर्यं बलं रक्षन्ति। सिषासन्तः पर्यपश्यन् सिन्धुम्; तेषाम् अविरेभ्यः नॄणां प्रति सूर्यः प्रादुरभवत्।
Mantra 5
दिदृक्षेण्यः परि काष्ठासु जेन्य ईळेन्यो महो अर्भाय जीवसे । पुरुत्रा यदभवत्सूरहैभ्यो गर्भेभ्यो मघवा विश्वदर्शतः ॥
दिदृक्षेण्यः स काष्ठासु परि जेन्यः ईळेन्यः, महोऽर्भाय जीवसे। पुरुत्रा यदभवत् सूरहैभ्यो गर्भेभ्यः, मघवा विश्वदर्शतः अभवत्।
Frequently Asked Questions
These are symbolic epithets: “three-headed” can suggest Agni’s presence in three realms (earth, midspace, heaven) or three ritual forms, while “seven-rayed” points to his complete radiance—light spreading in all directions and through the ordered powers often counted as seven.
The phrase can mean Heaven and Earth as cosmic parents, and also the two fire-sticks used to kindle the sacrificial fire. The sukta intentionally allows both the cosmic and the ritual reading.
It is a riddle-like image for paired nurturing forces that sustain Agni—such as Heaven and Earth, day and night, or two complementary ritual powers—moving around the one ‘calf’, the newly born fire, as it is established on the straight path of order (ṛta).
Ask anything about Sukta 146 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
