
Sukta 1.146
Agni
ഈ ചെറു അഗ്നിസ്തുതിയിൽ അഗ്നിയെ ഒരു ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ സത്തയായി പുകഴ്ത്തുന്നു—“മൂന്നു തലകളുള്ളവൻ”, “ഏഴ് കിരണങ്ങളുള്ളവൻ”; രണ്ട് മാതാപിതാക്കളുടെ മടിയിൽ ജനിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ദീപ്തമായ ലോകങ്ങളെ നിറയ്ക്കുന്നവൻ. കൂടാതെ, അരണമരങ്ങളിൽ നിന്ന് അഗ്നി മറഞ്ഞ് ജനിക്കുന്നതും, ഒരു കാളക്കുട്ടിയെ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന “രണ്ട് പശുക്കൾ” (ദ്വൈതശക്തികൾ) എന്ന പോഷകശക്തികളും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഇവ യാഗാഗ്നിയെ നിലനിർത്തുകയും മഹത്തായ (വിശാലമായ) ക്രമിത പാതയെ ഉറപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ജോടിബലങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 1
त्रिमूर्धानं सप्तरश्मिं गृणीषेऽनूनमग्निं पित्रोरुपस्थे । निषत्तमस्य चरतो ध्रुवस्य विश्वा दिवो रोचनापप्रिवांसम् ॥
ഞാൻ അഗ്നിയെ സ്തുതിക്കുന്നു—ത്രിമൂರ್ಧാനൻ, സപ്തരശ്മിയുള്ളവൻ, അനൂനൻ; ഇരുപിതൃ-മാതൃകളുടെ ഉരു ഉപസ്ഥത്തിൽ ആസീനൻ. ധ്രുവമായ അധിഷ്ഠാനത്തിൽ നിഷത്തനായി, സ്ഥിരനായിട്ടും ചരിക്കുന്ന അവൻ ദ്യൗവിലെ എല്ലാ ദീപ്ത ലോകങ്ങളെയും പരിപൂരിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 2
उक्षा महाँ अभि ववक्ष एने अजरस्तस्थावितऊतिॠष्वः । उर्व्याः पदो नि दधाति सानौ रिहन्त्यूधो अरुषासो अस्य ॥
മഹാവൃഷഭൻ ഇവയാൽ ശക്തിയായി വീർപ്പുമുട്ടുന്നു; അജരനായി, ഉയർന്നുനിന്ന്—പോഷകശക്തികളോടെ. ശിഖരത്തിൽ അവൻ വിശാല പാദം സ്ഥാപിക്കുന്നു; അവന്റെ അരുഷ ശക്തികൾ ഉദരം നക്കുന്നു—പോഷകസാരം ആകർഷിച്ച്.
Mantra 3
समानं वत्समभि संचरन्ती विष्वग्धेनू वि चरतः सुमेके । अनपवृज्याँ अध्वनो मिमाने विश्वान्केताँ अधि महो दधाने ॥
ഒരേ വത്സത്തെ ചുറ്റി രണ്ടു പോഷകശക്തികൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവ സർവത്ര വ്യാപിക്കുന്നു, നന്നായി യോജിച്ചവ. തിരിച്ചു മാറ്റാനാകാത്ത പഥം അളന്ന്, അവ മഹത്തിന്റെ സർവത്ര കേതുക്കൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 4
धीरासः पदं कवयो नयन्ति नाना हृदा रक्षमाणा अजुर्यम् । सिषासन्तः पर्यपश्यन्त सिन्धुमाविरेभ्यो अभवत्सूर्यो नॄन् ॥
ധീരരായ ഋഷി-കവികൾ സത്യപദത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു; ഹൃദയം ഹൃദയം വ്യത്യസ്ത ഭാവങ്ങളോടെ അവർ അജുര്യ (അജര) ശക്തിയെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് അവർ ചുറ്റും നോക്കി സിന്ധുവിനെ (നദിയെ) കണ്ടു; പിന്നെ മനുഷ്യർക്കായി സൂര്യൻ അവർക്കു പ്രത്യക്ഷനായി.
Mantra 5
दिदृक्षेण्यः परि काष्ठासु जेन्य ईळेन्यो महो अर्भाय जीवसे । पुरुत्रा यदभवत्सूरहैभ्यो गर्भेभ्यो मघवा विश्वदर्शतः ॥
ദർശനീയനായ അവൻ കാഷ്ഠങ്ങളിൽ പരിക്രമിക്കുന്നു—ഉദാരനും ആരാധ്യനും—മഹാ വിശാലതയിൽ ശിശുവിന്റെ ജീവൻ നിലനിൽക്കാൻ. സൂരഹൈ (സൂര്യ-ഹനനകാരി) ഗർഭങ്ങളിൽ നിന്ന് അവൻ പല സ്ഥലങ്ങളിലായി ഉദിച്ചപ്പോൾ, മഘവാ (ദാനവീരൻ) സർവ്വർക്കും ദൃശ്യനായി.
These are symbolic epithets: “three-headed” can suggest Agni’s presence in three realms (earth, midspace, heaven) or three ritual forms, while “seven-rayed” points to his complete radiance—light spreading in all directions and through the ordered powers often counted as seven.
The phrase can mean Heaven and Earth as cosmic parents, and also the two fire-sticks used to kindle the sacrificial fire. The sukta intentionally allows both the cosmic and the ritual reading.
It is a riddle-like image for paired nurturing forces that sustain Agni—such as Heaven and Earth, day and night, or two complementary ritual powers—moving around the one ‘calf’, the newly born fire, as it is established on the straight path of order (ṛta).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.