Opening the text

Sukta 1.146
Agni
ఈ సంక్షిప్త అగ్ని సూక్తం అగ్నిని ఒక విశ్వవ్యాప్త సత్త్వంగా స్తుతిస్తుంది—“త్రిశిరుడు” మరియు “సప్తరశ్మి”—రెండు తల్లిదండ్రుల ఒడిలో జన్మించి, స్వర్గంలోని ప్రకాశమయ లోకాలను నింపుతాడని చెబుతుంది. అలాగే, సమిధా కఱ్ఱల నుండి అగ్ని గూఢంగా జన్మించడాన్ని, ఒక దూడ చుట్టూ తిరిగే “రెండు ఆవులు” (ద్వయ శక్తులు) ద్వారా సూచిస్తుంది; ఇది యజ్ఞాగ్నిని పోషించే జంట శక్తులను, అలాగే ‘విస్తారమైనది’ (ఉరు) యొక్క క్రమబద్ధమైన మార్గాన్ని నిలబెట్టే బలాలను సూచిస్తుంది.
Mantra 1
त्रिमूर्धानं सप्तरश्मिं गृणीषेऽनूनमग्निं पित्रोरुपस्थे । निषत्तमस्य चरतो ध्रुवस्य विश्वा दिवो रोचनापप्रिवांसम् ॥
మూడు శిరస్సులు, ఏడు కిరణాలు కలిగి, క్షీణించని అగ్నిని నేను స్తుతిస్తున్నాను—ఇరు తల్లిదండ్రులు (ద్యౌ, పృథివీ) ఒడిలో ఆసీనుడైనవాడిని. ధ్రువమైన ఆధారంలో స్థిరంగా కూర్చుండి కూడా అతడు సంచరిస్తూ, దివ్యలోకంలోని సమస్త ప్రకాశమయ రోచన-ప్రదేశాలను పరిపూర్ణం చేస్తాడు.
Mantra 2
उक्षा महाँ अभि ववक्ष एने अजरस्तस्थावितऊतिॠष्वः । उर्व्याः पदो नि दधाति सानौ रिहन्त्यूधो अरुषासो अस्य ॥
ఈ మహావృషభుడు వీటితో బలంగా ఉప్పొంగి విస్తరిస్తాడు; అజరుడై, ఎత్తుగా నిలుస్తాడు—తన ఆధారశక్తులతో కూడి. శిఖరంపై అతడు విశాలమైన అడుగును స్థాపిస్తాడు; అతని అరుష (ఎర్రటి) శక్తులు పాలను ఇచ్చే స్థనాన్ని నాకుతూ—పోషక సారాన్ని లాగుతాయి.
Mantra 3
समानं वत्समभि संचरन्ती विष्वग्धेनू वि चरतः सुमेके । अनपवृज्याँ अध्वनो मिमाने विश्वान्केताँ अधि महो दधाने ॥
రెండు పోషక శక్తులు ఒకే సామాన్య వత్సాన్ని చుట్టూ కలిసి సంచరిస్తాయి; అవి అన్ని దిశలలో విస్తరించి, సుయుగ్మంగా కదులుతాయి. మళ్లించలేని—అపవర్జ్యంకాని—మార్గాన్ని కొలుస్తూ, అవి మహత్తు యొక్క సమస్త కేత (చిహ్నాలు) ఎక్కడికక్కడ స్థాపిస్తాయి.
Mantra 4
धीरासः पदं कवयो नयन्ति नाना हृदा रक्षमाणा अजुर्यम् । सिषासन्तः पर्यपश्यन्त सिन्धुमाविरेभ्यो अभवत्सूर्यो नॄन् ॥
ధీర ఋషి-కవులు సత్య పదం (మార్గం) వైపు నడిపిస్తారు; విభిన్న హృదయభావాలతో వారు అజుర్య (అజర/అక్షయ) శక్తిని కాపాడుతారు. అన్వేషిస్తూ వారు చుట్టూ చూచి సింధు (నది)ని దర్శించారు; అప్పుడు మనుష్యుల కొరకు సూర్యుడు వారికి ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
Mantra 5
दिदृक्षेण्यः परि काष्ठासु जेन्य ईळेन्यो महो अर्भाय जीवसे । पुरुत्रा यदभवत्सूरहैभ्यो गर्भेभ्यो मघवा विश्वदर्शतः ॥
దర్శనయోగ్యుడైన అతడు కాష్ఠఖండాలలో చుట్టూ సంచరిస్తాడు; మహత్తులో శిశువు జీవనార్థం అతడు శ్రేష్ఠుడూ వందనీయుడూ. ఆ ‘సూరహై’ (సూర్య-విజయకర) గర్భాల నుండి అనేక చోట్ల అతడు ఉద్భవించినప్పుడు, దాత (మఘవా) విశ్వదర్శిగా అందరికీ కన్పించాడు.
These are symbolic epithets: “three-headed” can suggest Agni’s presence in three realms (earth, midspace, heaven) or three ritual forms, while “seven-rayed” points to his complete radiance—light spreading in all directions and through the ordered powers often counted as seven.
The phrase can mean Heaven and Earth as cosmic parents, and also the two fire-sticks used to kindle the sacrificial fire. The sukta intentionally allows both the cosmic and the ritual reading.
It is a riddle-like image for paired nurturing forces that sustain Agni—such as Heaven and Earth, day and night, or two complementary ritual powers—moving around the one ‘calf’, the newly born fire, as it is established on the straight path of order (ṛta).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.