Sarga 55

Verse 1

उषित्वा रजनीं तत्र राजपुत्रावरिन्दमौ।महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तं गिरिं प्रति।।।।

उषित्वा रजनीं तत्र राजपुत्रावरिन्दमौ। महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तं गिरिं प्रति॥

Verse 2

तेषां चैव स्वस्त्ययनं महर्षि स्स चकार ह।प्रस्थितांश्चैव तान्प्रेक्ष्य पिता पुत्रानिवान्वगात्।।।।

तेषां चैव स्वस्त्ययनं महर्षिः स चकार ह। प्रस्थितांश्चैव तान्प्रेक्ष्य पिता पुत्रानिवान्वगात्॥

Verse 3

ततः प्रचक्रमे वक्तुं वचनं स महामुनिः।भरद्वाजो महातेजा रामं सत्यपराक्रमम्।।।।

ततः स महामुनिर्भरद्वाजो महातेजाः सत्यपराक्रमं रामं प्रति वचनं वक्तुं प्रचक्रमे।

Verse 4

गङ्गायमुनयो स्सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ।कालिन्दीमनुगच्छेतां नदीं पश्चान्मुखाश्रिताम्।।।।

गङ्गायमुनयोः सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ, पश्चान्मुखाश्रितां कालिन्दीं नदीं अनुगच्छेताम्।

Verse 5

अथाऽसाद्य तु कालिन्दी शीघ्रस्रोतसमापगाम्।तस्यास्तीर्थं प्रचलितं पुराणं प्रेक्ष्य राघवौ।।।।तत्र यूयं प्लवं कृत्वा तरतांशुमतीं नदीम्।

अथ कालिन्दीं शीघ्रस्रोतसमापगामासाद्य, तस्यास्तीर्थं प्रचलितं पुराणं च दृष्ट्वा राघवौ; तत्र यूयं प्लवं कृत्वा अंशुमतीं नदीं तरत।

Verse 6

ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तं हरितच्छदम्।।।।विवृद्धं बहुभिर्वृक्षै श्श्यामं सिद्धोपसेवितम्।तस्मै सीताञ्जलिं कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषश्शिवाः।।।।

ततो महान्तं हरितच्छदं न्यग्रोधमासाद्य, बहुभिर्वृक्षैर्विवृद्धं श्यामं सिद्धोपसेवितं च; तस्मै सीता अञ्जलिं कृत्वा शिवाः आशिषः प्रयुञ्जीत।

Verse 7

ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तं हरितच्छदम्।।2.55.6।।विवृद्धं बहुभिर्वृक्षै श्श्यामं सिद्धोपसेवितम्।तस्मै सीताञ्जलिं कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषश्शिवाः।।2.55.7।।

ततो महान्तं हरितच्छदं न्यग्रोधमासाद्य, बहुभिर्वृक्षैर्विवृद्धं श्यामं सिद्धोपसेवितं च; तस्मै सीता अञ्जलिं कृत्वा शिवाः आशिषः प्रयुञ्जीत।

Verse 8

समासाद्य तु तं वृक्षं वसेद्वातिक्रमेत वा।क्रोशमात्रं ततो गत्वा नीलं द्रक्ष्यथ काननम्।।।।पलाशबदरीमिश्रं रम्यं वंशैश्च यामुनैः।

समासाद्य तु तं वृक्षं वसेद्वा अतिक्रमेत वा। ततः क्रोशमात्रं गत्वा नीलं काननं द्रक्ष्यथ—पलाशबदरीमिश्रं रम्यं वंशैश्च यामुनैः।

Verse 9

स पन्थाश्चित्रकूटस्य गत स्सुबहुशो मया।।।।रम्यो मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विवर्जितः।

स पन्थाः चित्रकूटस्य मया सुबहुशो गतः। रम्यो मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विवर्जितः।

Verse 10

इति पन्थानमावेद्य महर्षिस्सन्यवर्तत।।।।अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः।

इति पन्थानमावेद्य महर्षिस्सन्यवर्तत। अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः॥

Verse 11

उपावृत्ते मुनौ तस्मिन्रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।।।कृतपुण्याः स्म सौमित्रे मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते।

उपावृत्ते तस्मिन् मुनौ रामो लक्ष्मणमब्रवीत्— “सौमित्रे, वयं कृतपुण्याः; यतो मुनिरस्मान् अनुकम्पते।”

Verse 12

इति तौ पुरुषव्याघ्रौ मन्त्रयित्वा मनस्विनौ।सीतामेवाग्रतः कृत्वा कालिन्दीं जग्मतुर्नदीम्।।।।

इति तौ मनस्विनौ पुरुषव्याघ्रौ परस्परं मन्त्रयित्वा, सीतामग्रतः कृत्वा, कालिन्दीं नदीं जग्मतुः।

Verse 13

अथाऽसाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतोवहां नदीम्।चिन्तामापेदिरे सर्वे नदीजलतितीर्षवः।।।।

अथ शीघ्रस्रोतोवहां कालिन्दीं नदीमासाद्य, सर्वे नदीजलतितीर्षवः चिन्तामापेदिरे।

Verse 14

तौ काष्ठसङ्घातमथो चक्रतु स्सुमहाप्लवम्।शुष्कैर्वंशै स्समास्तीर्णमुशीरैश्च समावृतम्।।।।

ततः तौ काष्ठसङ्घातं कृत्वा सुमहाप्लवं चक्रतुः; शुष्कैर्वंशैः समास्तीर्णम्, उशीरैश्च समावृतम्।

Verse 15

ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च वीर्यवान्।चकार लक्ष्मणश्छित्वा सीताया स्सुखमासनम्।।।।

ततो वीर्यवान् लक्ष्मणो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च छित्वा, सीतायाः सुखमासनं चकार।

Verse 16

तत्र श्रियमिवाचिन्त्यां रामो दाशरथिः प्रियाम्।ईषत्संलज्जमानां तामध्यारोपयतप्लवम्।।।।

तत्र दाशरथिः श्रीमद्रूपामिवाचिन्त्यां प्रियाम्। ईषत्संलज्जमानां सीतां रामः प्लवमध्यारोपयत्॥

Verse 17

पार्श्वे च तत्र वैदेह्या वसने भूषणानि च।प्लवे कठिनकाजं च रामश्चक्रे सहायुधैः।।।।

पार्श्वे तत्रैव वैदेह्याः वसनानि भूषणानि च। प्लवे कठिनकाजं च रामश्चक्रे सहायुधैः॥

Verse 18

आरोप्य प्रथमं सीतां सङ्घाटं परिगृह्य तौ।तत प्रतेरतुर्यत्तौ वीरौ दशरथात्मजौ।।।।

आरोप्य प्रथमं सीतां सङ्घाटं परिगृह्य तौ। ततः प्रतेरतुर्यत्तौ वीरौ दशरथात्मजौ॥

Verse 19

कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत।स्वस्ति देवि तरामि त्वां पारये न्मे पतिर्व्रतम्।।।।यक्ष्ये त्वां गोसहस्रेण सुराघटशतेन च।स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरी मिक्ष्वाकुपालिताम्।।।।

कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत। ‘स्वस्ति देवि तरामि त्वां, पारयेन्मे पतिव्रतम्॥ यक्ष्ये त्वां गोसहस्रेण सुराघटशतेन च। स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम्॥’

Verse 20

कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत।स्वस्ति देवि तरामि त्वां पारये न्मे पतिर्व्रतम्।।2.55.19।।यक्ष्ये त्वां गोसहस्रेण सुराघटशतेन च।स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरी मिक्ष्वाकुपालिताम्।।2.56.20।।

एवं वरवर्णिनी सीता कालिन्दीं कृताञ्जलिः प्रार्थयन्ती दक्षिणतीरमेवाभिसम्प्राप्ता।

Verse 21

कालिन्दी मथ सीता तु याचमाना कृताञ्जलिः।तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणं वरवर्णिनी।।।।

एवं वरवर्णिनी सीता कालिन्दीं कृताञ्जलिः प्रार्थयन्ती दक्षिणतीरमेवाभिसम्प्राप्ता।

Verse 22

तत प्लवेनांशुमतीं शीघ्रगामूर्मिमालिनीम्।तीरजै र्बहुभिर्वृक्षै स्सन्तेरुर्यमुनां नदीम्।।।।

ततः प्लवेनांशुमतीं शीघ्रगामूर्मिमालिनीं तीरजैर्बहुभिर्वृक्षैः शोभितां यमुनां नदीं ते सन्तेरुः।

Verse 23

ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात्।श्यामं न्यग्रोध मासेदु श्शीतलं हरितच्छदम्।।।।

ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य यमुनावनात् प्रस्थाय श्यामं शीतलं हरितच्छदं न्यग्रोधमासेदुः।

Verse 24

न्यग्रोधं तमुपागम्य वैदेही वाक्यमब्रवीत्।नमस्तेऽस्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्व्रतम्।।।।कौशल्यां चैव पश्येयं सुमित्रां च यशश्विनीम्।इति सीताऽञ्जलिं कृत्वा पर्यगच्छद्वनस्पतिम्।।।।

तं न्यग्रोधमुपागम्य वैदेही वाक्यमब्रवीत्—“नमस्ते महावृक्ष, मे पतिव्रतं पारयेत्; कौशल्यां च सुमित्रां च यशस्विनीं पुनः पश्येयम्।” इति सीता कृताञ्जलिः वनस्पतिं परितः प्रदक्षिणं चकार।

Verse 25

न्यग्रोधं तमुपागम्य वैदेही वाक्यमब्रवीत्।नमस्तेऽस्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्व्रतम्।।2.55.24।।कौशल्यां चैव पश्येयं सुमित्रां च यशश्विनीम्।इति सीताऽञ्जलिं कृत्वा पर्यगच्छद्वनस्पतिम्।।2.55.25।।

तं न्यग्रोधं समुपेत्य वैदेही वाक्यमब्रवीत्— “नमस्तेऽस्तु महावृक्ष; मम पतिः स्वव्रतं पारयेत्। कौशल्यां च पुनः पश्येयं यशस्विनीं सुमित्रां च।” इति सीता अञ्जलिं कृत्वा तं वनस्पतिं प्रदक्षिणं चकार।

Verse 26

अवलोक्य तत स्सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम्।दयितां च विधेयां च रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।।।

ततः स्सीतामनिन्दितां दयितां विधेयां च आयाचन्तीमवलोक्य रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।

Verse 27

सीतामादाय गच्छत्वमग्रतो भरतानुज।पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि सायुधो द्विपदां वर।।।।

हे भरतानुज लक्ष्मण, द्विपदां वर! सीतामादाय त्वमग्रतो गच्छ; अहं तु सायुधः पृष्ठतो गमिष्यामि।

Verse 28

यद्यत्फलं प्रार्थयते पुष्पं वा जनकात्मजा।तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्राऽस्या रमते मनः।।।।

जनकात्मजा यद्यत्फलं पुष्पं वा प्रार्थयते, तत्तत् वैदेह्यै प्रदद्यात्; यत्रास्या मनो रमते तदेव दद्यात्।

Verse 29

गच्छतोऽस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा।मातङ्गयोर्मध्यगता शुभा नागवधूरिव।।।।

गच्छतोस्तयोर्मध्ये जनकात्मजा बभूव; शुभा मातङ्गयोर्मध्यगता नागवधूरिव।

Verse 30

एकैकं पादपं गुल्मं लतां वा पुष्पशालिनीम्।अदृष्टपूर्वां पश्यन्ती रामं पप्रच्छ साऽबला।।।।

एकैकं पादपं गुल्मं लतां वा पुष्पशालिनीम् अदृष्टपूर्वां पश्यन्ती सा अबला रामं पप्रच्छ।

Verse 31

रमणीयान्बहुविधान्पादपान्कुसुमोत्कटान्।सीतावचनसंरब्ध आनयामास लक्ष्मणः।।।।

सीतायाः वचनप्रेरितो लक्ष्मणः रमणीयान् बहुविधान् पादपान् कुसुमोत्कटान् समाहृत्य आनयामास।

Verse 32

विचित्रवालुकजलां हंससारसनादिताम्।रेमे जनकराजस्य सुता प्रेक्ष्य तदा नदीम्।।।।

तदा जनकराजस्य सुता विचित्रवालुकजलां हंससारसनादितां नदीं प्रेक्ष्य परं रेमे।

Verse 33

क्रोशमात्रं ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।बहून्मेध्यान्मृगान्हत्वा चेरतुर्यमुनावने।।।।

ततः क्रोशमात्रं गत्वा रामलक्ष्मणौ भ्रातरौ बहून् मेध्यान् मृगान् हत्वा यमुनावने चेरतुः।

Verse 34

विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते शुभे वने वानरवारणायुते।समं नदीवप्रमुपेत्य सम्मतं निवास माजग्मु रदीनदर्शनाः।।।।

ते बर्हिणपूगनादिते शुभे वने वानरवारणायुते विहृत्य, समं नदीवप्रमुपेत्य सम्मतं निवासं आजग्मुः, अदीना-दर्शनाः।