Sarga 55

Verse 1

उषित्वा रजनीं तत्र राजपुत्रावरिन्दमौ।महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तं गिरिं प्रति।।।।

അവിടെ ഒരു രാത്രി പാർത്തു, ശത്രുനാശകരായ ആ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാർ മഹർഷിയെ പ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ ആ പർവ്വതത്തേക്കു (ചിത്രകൂടത്തേക്കു) പുറപ്പെട്ടു.

Verse 2

तेषां चैव स्वस्त्ययनं महर्षि स्स चकार ह।प्रस्थितांश्चैव तान्प्रेक्ष्य पिता पुत्रानिवान्वगात्।।।।

അവർക്കായി മഹർഷി സ്വസ്ത്യയനം നടത്തി അനുഗ്രഹം ചൊല്ലി; അവർ പുറപ്പെടുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, പിതാവ് പുത്രന്മാരെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ, ആ മഹർഷിയും അവരെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 3

ततः प्रचक्रमे वक्तुं वचनं स महामुनिः।भरद्वाजो महातेजा रामं सत्यपराक्रमम्।।।।

അനന്തരം മഹാതേജസ്സായ മഹാമുനി ഭരദ്വാജൻ സത്യപരാക്രമനായ രാമനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് വചനം പറയാൻ ആരംഭിച്ചു.

Verse 4

गङ्गायमुनयो स्सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ।कालिन्दीमनुगच्छेतां नदीं पश्चान्मुखाश्रिताम्।।।।

ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്തെത്തി, ഹേ മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇവിടെ പടിഞ്ഞാറോട്ടൊഴുകുന്ന കാലിന്ദി (യമുന) നദിയുടെ തീരം പിന്തുടർന്ന് മുന്നോട്ട് പോകുവിൻ.

Verse 5

अथाऽसाद्य तु कालिन्दी शीघ्रस्रोतसमापगाम्।तस्यास्तीर्थं प्रचलितं पुराणं प्रेक्ष्य राघवौ।।।।तत्र यूयं प्लवं कृत्वा तरतांशुमतीं नदीम्।

അനന്തരം വേഗധാരയുള്ള കാലിന്ദീ (യമുന) നദിയെ സമീപിച്ചാൽ, അവളുടെ തീരത്ത് പുരാതനവും ജനപ്രചാരമുള്ളതുമായ ഒരു തീർത്ഥഘട്ടം കാണും. അവിടെ ഒരു തോണി/തെപ്പ് ഒരുക്കി, സൂര്യപുത്രിയായ അംശുമതീ നദി കടക്കുക.

Verse 6

ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तं हरितच्छदम्।।।।विवृद्धं बहुभिर्वृक्षै श्श्यामं सिद्धोपसेवितम्।तस्मै सीताञ्जलिं कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषश्शिवाः।।।।

പിന്നീട് പച്ച ഇലകളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും അനേകം വൃക്ഷങ്ങളാൽ വളർന്നതും ഘനനിഴലാൽ ഇരുണ്ടതും സിദ്ധന്മാർ സേവിക്കുന്നതുമായ മഹാനായ ആൽമരം സമീപിച്ചാൽ, സീത അതിന് അഞ്ജലി ചേർത്ത് ശുഭാശംസകളായ പ്രാർത്ഥനകൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 7

ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तं हरितच्छदम्।।2.55.6।।विवृद्धं बहुभिर्वृक्षै श्श्यामं सिद्धोपसेवितम्।तस्मै सीताञ्जलिं कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषश्शिवाः।।2.55.7।।

പിന്നീട് പച്ച ഇലകളാൽ മനോഹരവും ഘനവളർച്ചകൊണ്ട് ഇരുണ്ടതുമായ, സിദ്ധന്മാർ സേവിക്കുന്ന ആ മഹാനായ ആൽമരം സമീപിച്ച്, സീത അഞ്ജലി ചേർത്ത് ശുഭപ്രാർത്ഥനകൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 8

समासाद्य तु तं वृक्षं वसेद्वातिक्रमेत वा।क्रोशमात्रं ततो गत्वा नीलं द्रक्ष्यथ काननम्।।।।पलाशबदरीमिश्रं रम्यं वंशैश्च यामुनैः।

ആ വൃക്ഷത്തെ സമീപിച്ച ശേഷം നിങ്ങൾക്ക് അവിടെ വിശ്രമിക്കാമോ അല്ലെങ്കിൽ മുന്നോട്ട് കടക്കാമോ. അവിടെ നിന്ന് ഒരു ക്രോശം മാത്രം മുന്നോട്ട് പോയാൽ, നീലനിഴലുള്ള മനോഹരമായ ഒരു കാനനം കാണും—പലാശവും ബദരിയും കലർന്നതും, യമുനാതീരത്തിലെ വംശ (മുള)കളാൽ കൂടി ശോഭിക്കുന്നതും.

Verse 9

स पन्थाश्चित्रकूटस्य गत स्सुबहुशो मया।।।।रम्यो मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विवर्जितः।

ഇതാണ് ചിത്രകൂടത്തിലേക്കുള്ള പാത; ഞാൻ ഇതിലൂടെ അനേകം പ്രാവശ്യം പോയിട്ടുണ്ട്. ഇത് മനോഹരവും നടപ്പിന് മൃദുവുമായതും, വനദാഹത്തിന്റെ ഭീഷണിയില്ലാത്തതുമാണ്.

Verse 10

इति पन्थानमावेद्य महर्षिस्सन्यवर्तत।।।।अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः।

ഇങ്ങനെ വഴി അറിയിച്ചു മഹർഷി മടങ്ങി; രാമൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു പ്രണാമം ചെയ്ത്, തിരികെ പോകുവാൻ അദ്ദേഹത്തോട് അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 11

उपावृत्ते मुनौ तस्मिन्रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।।।कृतपुण्याः स्म सौमित्रे मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते।

ആ മുനി മടങ്ങിപ്പോയപ്പോൾ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു— “ഹേ സൗമിത്രേ, നാം സത്യമായി കൃതപുണ്യരാണ്; മുനി നമ്മോടു അനുകമ്പ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 12

इति तौ पुरुषव्याघ्रौ मन्त्रयित्वा मनस्विनौ।सीतामेवाग्रतः कृत्वा कालिन्दीं जग्मतुर्नदीम्।।।।

ഇങ്ങനെ മനസ്വികളായ ആ രണ്ടു പുരുഷവ്യാഘ്രന്മാർ തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു, സീതയെ മുന്നിൽ നിർത്തി, കാലിന്ദീ നദിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 13

अथाऽसाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतोवहां नदीम्।चिन्तामापेदिरे सर्वे नदीजलतितीर्षवः।।।।

പിന്നീട് വേഗധാരയോടെ ഒഴുകുന്ന കാലിന്ദീ നദിയിലേക്കെത്തിയപ്പോൾ, അതിന്റെ ജലം കടക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാവരും ആലോചനയിൽ മുഴുകി.

Verse 14

तौ काष्ठसङ्घातमथो चक्रतु स्सुमहाप्लवम्।शुष्कैर्वंशै स्समास्तीर्णमुशीरैश्च समावृतम्।।।।

പിന്നീട് അവർ രണ്ടുപേരും മരക്കട്ടകൾ കൂട്ടിക്കെട്ടി അതിവലിയൊരു പ്ളവം (തേപ്പ്) ഉണ്ടാക്കി; അതിന്മേൽ ഉണങ്ങിയ മുള വിരിച്ചു, സുഗന്ധമുള്ള ഉശീര പുല്ലിന്റെ വേരുകളാൽ പൊതിഞ്ഞു.

Verse 15

ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च वीर्यवान्।चकार लक्ष्मणश्छित्वा सीताया स्सुखमासनम्।।।।

പിന്നീട് വീര്യവാനായ ലക്ഷ്മണൻ വേതസക്കൊമ്പുകളും ജാംബു കൊമ്പുകളും വെട്ടി, സീതാദേവിക്കായി സുഖകരമായ ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി.

Verse 16

तत्र श्रियमिवाचिन्त्यां रामो दाशरथिः प्रियाम्।ईषत्संलज्जमानां तामध्यारोपयतप्लवम्।।।।

അവിടെ ദാശരഥിയായ രാമൻ, അചിന്ത്യമായ ദീപ്തിയാൽ ശ്രീലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന പ്രിയ സീതയെ, അല്പം ലജ്ജാഭാവത്തോടെ മുന്നോട്ട് വന്ന അവളെ, പ്ളവത്തിന്മേൽ കയറ്റി ഇരുത്തി.

Verse 17

पार्श्वे च तत्र वैदेह्या वसने भूषणानि च।प्लवे कठिनकाजं च रामश्चक्रे सहायुधैः।।।।

അവിടെ പ്ളവത്തിൽ വൈദേഹിയുടെ അരികിൽ രാമൻ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും, കൂടാതെ കഠിനകാജം (ഇരുമ്പുദണ്ഡം/കുത്തുവടി) എന്നും ഒരു കൊട്ടയും, തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങളോടുകൂടി വെച്ചു.

Verse 18

आरोप्य प्रथमं सीतां सङ्घाटं परिगृह्य तौ।तत प्रतेरतुर्यत्तौ वीरौ दशरथात्मजौ।।।।

ആദ്യം സീതയെ പ്ളവത്തിലേക്ക് കയറ്റി, പ്ളവം ഉറപ്പായി പിടിച്ചുകൊണ്ട്, പിന്നെ ദശരഥന്റെ ആ രണ്ടു വീരപുത്രന്മാർ ജാഗ്രതയോടെ മറുകര കടന്നു.

Verse 19

कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत।स्वस्ति देवि तरामि त्वां पारये न्मे पतिर्व्रतम्।।।।यक्ष्ये त्वां गोसहस्रेण सुराघटशतेन च।स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरी मिक्ष्वाकुपालिताम्।।।।

കാലിന്ദി (യമുന)യുടെ നടുവൊഴുക്കിലെത്തിയപ്പോൾ സീത നദിദേവിയെ വണങ്ങി പറഞ്ഞു: “സ്വസ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ, ദേവി! ഞാൻ നിന്നെ കടക്കുന്നു; എന്റെ ഭർത്താവിന്റെ വ്രതം സഫലമാകട്ടെ. ഇക്ഷ്വാകുവംശം കാത്തുപാലിക്കുന്ന അയോധ്യപുരിയിലേക്കു രാമൻ ക്ഷേമത്തോടെ മടങ്ങിവന്നാൽ, ഞാൻ ആയിരം പശുക്കളാലും നൂറു സുരാഘടങ്ങളാലും നിന്നെ പൂജിക്കും.”

Verse 20

कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत।स्वस्ति देवि तरामि त्वां पारये न्मे पतिर्व्रतम्।।2.55.19।।यक्ष्ये त्वां गोसहस्रेण सुराघटशतेन च।स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरी मिक्ष्वाकुपालिताम्।।2.56.20।।

അപ്പോൾ ശുഭവർണ്ണിനിയായ സീത കൈകൂപ്പി കാലിന്ദീദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചുകൊണ്ടു ദക്ഷിണ തീരത്തേക്കു തന്നെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 21

कालिन्दी मथ सीता तु याचमाना कृताञ्जलिः।तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणं वरवर्णिनी।।।।

അപ്പോൾ ശുഭവർണ്ണിനിയായ സീത കൈകൂപ്പി കാലിന്ദീദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചുകൊണ്ടു ദക്ഷിണ തീരത്തേക്കു തന്നെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 22

तत प्लवेनांशुमतीं शीघ्रगामूर्मिमालिनीम्।तीरजै र्बहुभिर्वृक्षै स्सन्तेरुर्यमुनां नदीम्।।।।

പിന്നീട് അവർ തോണി/പ്ലവം കൊണ്ടു അംശുമതിയുടെ പുത്രിയായ യമുനാനദിയെ കടന്നു—വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്ന, തരംഗമാലകളാൽ അലങ്കൃത, തീരങ്ങളിൽ അനവധി വൃക്ഷങ്ങൾ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന.

Verse 23

ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात्।श्यामं न्यग्रोध मासेदु श्शीतलं हरितच्छदम्।।।।

കടന്നശേഷം അവർ പ്ലവം ഉപേക്ഷിച്ചു; യമുനാതീരവനത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു, തണലും പച്ച ഇലകളാൽ ഘനവുമായ ഇരുണ്ട നിറമുള്ള ന്യഗ്രോധവൃക്ഷത്തെ സമീപിച്ചു.

Verse 24

न्यग्रोधं तमुपागम्य वैदेही वाक्यमब्रवीत्।नमस्तेऽस्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्व्रतम्।।।।कौशल्यां चैव पश्येयं सुमित्रां च यशश्विनीम्।इति सीताऽञ्जलिं कृत्वा पर्यगच्छद्वनस्पतिम्।।।।

ആ ന്യഗ്രോധത്തെ സമീപിച്ച് വൈദേഹി പറഞ്ഞു: “മഹാവൃക്ഷമേ, നമസ്കാരം. എന്റെ ഭർത്താവിന്റെ വ്രതം സഫലമാകട്ടെ; കൗശല്യയെയും യശസ്വിനിയായ സുമിത്രയെയും ഞാൻ വീണ്ടും ദർശിക്കട്ടെ.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സീത കൈകൂപ്പി ആ വൃക്ഷരാജനെ ഭക്ത്യാദരത്തോടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.

Verse 25

न्यग्रोधं तमुपागम्य वैदेही वाक्यमब्रवीत्।नमस्तेऽस्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्व्रतम्।।2.55.24।।कौशल्यां चैव पश्येयं सुमित्रां च यशश्विनीम्।इति सीताऽञ्जलिं कृत्वा पर्यगच्छद्वनस्पतिम्।।2.55.25।।

ആ വടവൃക്ഷത്തിങ്കൽ ചെന്ന വൈദേഹി സീത പറഞ്ഞു: “ഹേ മഹാവൃക്ഷമേ, നമസ്കാരം. എന്റെ ഭർത്താവിന്റെ വ്രതം സഫലമാകട്ടെ; ഞാൻ വീണ്ടും കൗസല്യയെയും യശസ്വിനിയായ സുമിത്രയെയും കാണട്ടെ.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സീത അഞ്ജലി ചേർത്ത് ആ വനസ്പതിരാജനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.

Verse 26

अवलोक्य तत स्सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम्।दयितां च विधेयां च रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।।।

അപ്പോൾ കുറ്റമറ്റതും പ്രിയങ്കരിയും അനുസരണശീലയും ആയ സീത അനുഗ്രഹം തേടുന്നതു കണ്ട രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 27

सीतामादाय गच्छत्वमग्रतो भरतानुज।पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि सायुधो द्विपदां वर।।।।

ഹേ ലക്ഷ്മണാ, ഭരതാനുജനേ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! സീതയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് നീ മുന്നിൽ പോകുക; ഞാൻ ആയുധധാരിയായി പിന്നിൽ വരാം.

Verse 28

यद्यत्फलं प्रार्थयते पुष्पं वा जनकात्मजा।तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्राऽस्या रमते मनः।।।।

ജനകനന്ദിനി ഏത് ഫലമോ പുഷ്പമോ അപേക്ഷിച്ചാലും അതെല്ലാം വൈദേഹിക്ക് നൽകുക; അവളുടെ ഹൃദയം ആനന്ദിക്കുന്നതെല്ലാം അവൾക്കു സമർപ്പിക്കുക.

Verse 29

गच्छतोऽस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा।मातङ्गयोर्मध्यगता शुभा नागवधूरिव।।।।

അവർ നടന്നു പോകുമ്പോൾ ജനകാത്മജ അവരിരുവരുടെയും മദ്ധ്യേ നടന്നു—ശുഭലക്ഷണയായി, രണ്ടു ഗജരാജന്മാരുടെ ഇടയിൽ നീങ്ങുന്ന ഗജവധുവിനെപ്പോലെ.

Verse 30

एकैकं पादपं गुल्मं लतां वा पुष्पशालिनीम्।अदृष्टपूर्वां पश्यन्ती रामं पप्रच्छ साऽबला।।।।

ഒന്നിന് പിന്നാലെ മറ്റൊന്ന് മരങ്ങളും കുറ്റിച്ചെടികളും പുഷ്പസമൃദ്ധമായ വള്ളികളും—മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവ—കണ്ട ആ സുകുമാരി രാമനോടു വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 31

रमणीयान्बहुविधान्पादपान्कुसुमोत्कटान्।सीतावचनसंरब्ध आनयामास लक्ष्मणः।।।।

സീതാദേവിയുടെ വചനത്താൽ പ്രേരിതനായ ലക്ഷ്മണൻ, പുഷ്പഭാരത്തോടെ നിറഞ്ഞ പലവിധ മനോഹര വൃക്ഷങ്ങളെ കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 32

विचित्रवालुकजलां हंससारसनादिताम्।रेमे जनकराजस्य सुता प्रेक्ष्य तदा नदीम्।।।।

അപ്പോൾ ജനകരാജന്റെ പുത്രിയായ സീത, ഹംസസാരസങ്ങളുടെ മധുരനാദം മുഴങ്ങുന്ന, മനോഹര ജലവും മണലും ഉള്ള നദിയെ നോക്കി ആനന്ദിച്ചു.

Verse 33

क्रोशमात्रं ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।बहून्मेध्यान्मृगान्हत्वा चेरतुर्यमुनावने।।।।

അവിടെ നിന്ന് ഏക ക്രോശം മുന്നോട്ട് പോയി, സഹോദരന്മാരായ രാമലക്ഷ്മണർ യജ്ഞയോഗ്യമായ പല മൃഗങ്ങളെയും വേട്ടയാടി യമുനാവനത്തിലെ കാട്ടിൽ ആഹാരം കഴിച്ചു.

Verse 34

विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते शुभे वने वानरवारणायुते।समं नदीवप्रमुपेत्य सम्मतं निवास माजग्मु रदीनदर्शनाः।।।।

മയിലുകളുടെ കൂട്ടത്തിന്റെ നാദം മുഴങ്ങുകയും കുരങ്ങുകളും ആനകളും നിറഞ്ഞതുമായ ആ ശുഭവനത്തിൽ വിഹരിച്ച ശേഷം, അവർ സമമായ നദീതീരത്തെത്തി അനുയോജ്യമായ വാസസ്ഥലം തിരഞ്ഞെടുത്തു—ഹൃദയം നിർഭയമായി.