Sarga 55

Verse 1

उषित्वा रजनीं तत्र राजपुत्रावरिन्दमौ ।महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तं गिरिं प्रति ॥१॥

Dono rajkumar wahan raat bita ke subah hue. Unhone bade rishi ko pranam kiya aur us pahad ki taraf nikal diye.

Verse 2

तेषां चैव स्वस्त्ययनं महर्षि स्स चकार ह ।प्रस्थितांश्चैव तान्प्रेक्ष्य पिता पुत्रानिवान्वगात् ॥२॥

Maharshi ne unko ashirwad diya ki saf raho. Phir jab woh chale gaye, woh bhi unke peeche chale gaye. Jaise baap apne beton ke peeche jata hai.

Verse 3

ततः प्रचक्रमे वक्तुं वचनं स महामुनिः ।भरद्वाजो महातेजा रामं सत्यपराक्रमम् ॥३॥

Phir bade rishi Bharadvaj ne baat karni shuru ki. Unhone Ram se baat ki, jo sach mein bahut balwan the aur hamesha sach bolte the.

Verse 4

गङ्गायमुनयो स्सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ ।कालिन्दीमनुगच्छेतां नदीं पश्चान्मुखाश्रिताम् ॥४॥

Ganga aur Yamuna jahan milte hain wahan pahunch gaye. Wahin se Yamuna nadi ke saath-saath chalo. Yeh nadi peeche ki taraf ja rahi hai.

Verse 5

अथाऽसाद्य तु कालिन्दी शीघ्रस्रोतसमापगाम् ।तस्यास्तीर्थं प्रचलितं पुराणं प्रेक्ष्य राघवौ ॥५॥तत्र यूयं प्लवं कृत्वा तरतांशुमतीं नदीम् ।

Jab tum Yamuna pahunchoge, woh tez baha rahi hogi. Uske kinare ek purana ghat hai, bahut log wahan se guzarte hain. Wahan se tum ek bel banake us nadi ko paar karo. Woh nadi Surya ki beti hai.

Verses 6-7

ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तं हरितच्छदम् ॥६॥विवृद्धं बहुभिर्वृक्षै श्श्यामं सिद्धोपसेवितम् ।तस्मै सीताञ्जलिं कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषश्शिवाः ॥७॥

Phir us bade bargad ped tak pahunchoge, hariye patton se bhara. Woh ped kaala aur ghana hai, siddh log wahan rehte hain. Sita ko haath jodke prarthana karni chahiye. Achha ashirwad milega.

Verse 8

समासाद्य तु तं वृक्षं वसेद्वातिक्रमेत वा ।क्रोशमात्रं ततो गत्वा नीलं द्रक्ष्यथ काननम् ॥८॥पलाशबदरीमिश्रं रम्यं वंशैश्च यामुनैः ।

Us ped ke paas pahunchke tum wahan rest kar sakte ho ya aage badh sakte ho. Thoda aage jao, ek kala jungle dikhega. Wahan palas aur ber ke ped hain. Yamuna ke kinare baans bhi hain. Jagah achhi hai.

Verse 9

स पन्थाश्चित्रकूटस्य गत स्सुबहुशो मया ॥९॥रम्यो मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विवर्जितः ।

Yeh rasta Chitrakoot jaata hai, main kai baar gaya hoon. Rasta achha hai, chalna aasan hai. Jungle mein aag ka khatra nahi hai. Safe hai.

Verse 10

इति पन्थानमावेद्य महर्षिस्सन्यवर्तत ॥१०॥अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः ।

Rishi ne unhe raasta samjha diya aur wapas mud gaye. Ram ne kaha theek hai, pranam kiya, aur rishi ko wapas jaane ko kaha.

Verse 11

उपावृत्ते मुनौ तस्मिन्रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥११॥कृतपुण्याः स्म सौमित्रे मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते ।

Jab woh rishi wapas chale gaye, Ram ne Lakshman se kaha. Bhai, humara toh kamal ho gaya. Dekh kya hua, woh muni ne hum pe daya ki.

Verse 12

इति तौ पुरुषव्याघ्रौ मन्त्रयित्वा मनस्विनौ ।सीतामेवाग्रतः कृत्वा कालिन्दीं जग्मतुर्नदीम् ॥१२॥

Phir dono bhai milke baat kiye. Sita ko aage karke chalne lage. Yamuna nadi ki taraf badh gaye.

Verse 13

अथाऽसाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतोवहां नदीम् ।चिन्तामापेदिरे सर्वे नदीजलतितीर्षवः ॥१३॥

Jab Yamuna ke paas pahunche, woh nadi bahut tez bah rahi thi. Sab log sochne lage ki ab isko kaise paarenge.

Verse 14

तौ काष्ठसङ्घातमथो चक्रतु स्सुमहाप्लवम् ।शुष्कैर्वंशै स्समास्तीर्णमुशीरैश्च समावृतम् ॥१४॥

Dono ne lakdiyan jodi aur ek bada float banaya. Uske upar sookhi baans daali aur usmein mehakne wali ghaas bichha di.

Verse 15

ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च वीर्यवान् ।चकार लक्ष्मणश्छित्वा सीताया स्सुखमासनम् ॥१५॥

Lakshman ne reed aur jambu ki daalen kaati. Phir Sita ke liye aaram karne ki jagah bana di.

Verse 16

तत्र श्रियमिवाचिन्त्यां रामो दाशरथिः प्रियाम् ।ईषत्संलज्जमानां तामध्यारोपयतप्लवम् ॥१६॥

Wahan Ram ne apni priya Sita ko us bel par bithaya. Sita itni sundar lag rahi thi jaise Lakshmi ho. Woh thoda sharma rahi thi, aur Ram ne use aaram se bithaya.

Verse 17

पार्श्वे च तत्र वैदेह्या वसने भूषणानि च ।प्लवे कठिनकाजं च रामश्चक्रे सहायुधैः ॥१७॥

Ram ne us bel par Sita ke paas kapde aur gehne rakh diye. Uske saath ek loha aur ek tokri bhi rakh di. Apne hathiyar bhi saath mein le liye.

Verse 18

आरोप्य प्रथमं सीतां सङ्घाटं परिगृह्य तौ ।तत प्रतेरतुर्यत्तौ वीरौ दशरथात्मजौ ॥१८॥

Pehle unhone Sita ko us bade takhte pe bithaya aur use pakad ke steady kiya. Phir Dasharath ke dono bete, Ram aur Lakshman, dhyaan se us paar kar gaye.

Verses 19-20

कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत ।स्वस्ति देवि तरामि त्वां पारये न्मे पतिर्व्रतम् ॥१९॥यक्ष्ये त्वां गोसहस्रेण सुराघटशतेन च ।स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरी मिक्ष्वाकुपालिताम् ॥२०॥

Jab Sita Yamuna ke beech mein pahunchi, toh usne nadi ki devi ko pranaam kiya. Usne kaha, Devi, main tumhe paar kar rahi hoon. Meri dua hai ki mere pati ka vrat poora ho. Jab Ram wapas Ayodhya aayenge, tab main tumhe ek hajaar gaye aur sau matka sharab se puja karungi.

Verse 21

कालिन्दी मथ सीता तु याचमाना कृताञ्जलिः ।तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणं वरवर्णिनी ॥२१॥

Sita, jo ki gori rang ki thi, abhi tak haath jod ke Yamuna se prarthana kar rahi thi. Aise hi woh dusre kinare pahunch gayi.

Verse 22

तत प्लवेनांशुमतीं शीघ्रगामूर्मिमालिनीम् ।तीरजै र्बहुभिर्वृक्षै स्सन्तेरुर्यमुनां नदीम् ॥२२॥

Phir us bade takhte se woh Yamuna paar kar gaye. Yeh nadi Suraj ki beti hai, tez bahaati hai aur upar lahrein bhi hain. Dono taraf pedon ki line lagi hai.

Verse 23

ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात् ।श्यामं न्यग्रोध मासेदु श्शीतलं हरितच्छदम् ॥२३॥

Paar kar ke woh log us bada takhta chhod ke chale gaye. Yamuna ke jungle se nikal ke woh ek kaale bargad ke ped ke paas gaye. Woh ped thanda tha aur uske patte bhi kaafi ghane the.

Verses 24-25

न्यग्रोधं तमुपागम्य वैदेही वाक्यमब्रवीत् ।नमस्तेऽस्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्व्रतम् ॥२४॥कौशल्यां चैव पश्येयं सुमित्रां च यशश्विनीम् ।इति सीताऽञ्जलिं कृत्वा पर्यगच्छद्वनस्पतिम् ॥२५॥

Sita ne us bade bargad ke paas jaake kaha, hey ped, tumhara naman hai. Meri dua hai ki mera pati apna vrat poora kare. Main phir se Kausalya aur Sumitra ko dekh saku. Yeh keh ke Sita ne haath jode aur us ped ka parikrama kiya.

Verse 26

अवलोक्य तत स्सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम् ।दयितां च विधेयां च रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥२६॥

Sita ne haath joda aur ashirwad maanga. Usme koi khot nahi thi, woh pyaari thi aur maanti thi sab baat. Ram ne dekha use aur Lakshman se bola.

Verse 27

सीतामादाय गच्छत्वमग्रतो भरतानुज ।पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि सायुधो द्विपदां वर ॥२७॥

Lakshman, tum Bharat ke bade bhai ho aur insaanon mein sabse bade ho. Aage badho, Sita ko saath leke. Main peeche se aa raha hoon, apne hathiyar leke.

Verse 28

यद्यत्फलं प्रार्थयते पुष्पं वा जनकात्मजा ।तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्राऽस्या रमते मनः ॥२८॥

Janak ki beti jo bhi phal ya phool maange, use woh de do. Jo bhi cheez uska dil khush kare, Sita ko woh de do.

Verse 29

गच्छतोऽस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा ।मातङ्गयोर्मध्यगता शुभा नागवधूरिव ॥२९॥

Jab woh dono chal rahe the, tab Janak ki beti unke beech mein chal rahi thi. Woh itni acchi lag rahi thi, jaise koi acchi hathni do haathiyon ke beech mein chal rahi ho.

Verse 30

एकैकं पादपं गुल्मं लतां वा पुष्पशालिनीम् ।अदृष्टपूर्वां पश्यन्ती रामं पप्रच्छ साऽबला ॥३०॥

Woh Sita har ek ped dekh rahi thi, jhadiyan aur phoolon wali belen. Woh sab cheezein pehli baar dekh rahi thi. Isliye woh Ram se baar-baar poochti rehti thi ki yeh kya hai.

Verse 31

रमणीयान्बहुविधान्पादपान्कुसुमोत्कटान् ।सीतावचनसंरब्ध आनयामास लक्ष्मणः ॥३१॥

Sita ne kaha to Lakshman ne kaam liya. Unhone bahut saare khoobsurat ped laaye. Woh ped phoolon se bhare hue the.

Verse 32

विचित्रवालुकजलां हंससारसनादिताम् ।रेमे जनकराजस्य सुता प्रेक्ष्य तदा नदीम् ॥३२॥

Phir Janaka ki beti Sita us nadi ko dekhne lagi. Nadi ka paani aur ret dono khoobsurat the. Hans aur baas wahan awaaz kar rahe the. Sita bahut khush hui dekh ke.

Verse 33

क्रोशमात्रं ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।बहून्मेध्यान्मृगान्हत्वा चेरतुर्यमुनावने ॥३३॥

Wahan se thoda aage gaye Rama aur Lakshman. Dono bhai Yamuna ke jungle mein ghoom rahe the. Unhone bahut saare hiran maare. Phir wahan hi khaana khaaya.

Verse 34

विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते शुभे वने वानरवारणायुते ।समं नदीवप्रमुपेत्य सम्मतं निवास माजग्मु रदीनदर्शनाः ॥३४॥

Woh dono us khoobsurat jungle mein ghume. Moron ki awaazein aa rahi thi. Bandar aur haathi bhi the wahan. Phir nadi ke paas ek seedhi jagah pahunch gaye. Wahan rahne ki jagah chun li. Dono bahut khush the.