Adhyaya 96: The Threefold Power: The Raudrī Observance and the Manifestation of Chāmuṇḍā

Verse 1

अथ त्रिशक्तिरहरये रौद्रीव्रतम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ या सा नीलगिरि याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु धरे व्रतम् ॥

आता त्रिशक्तींच्या प्रसंगात शत्रुनाशक हरिसाठी रौद्रीव्रत सांगितले जाते. श्रीवराह म्हणाले—जी धृतमानस होऊन तपासाठी नीलगिरीस गेली, ती तमातून उद्भवलेली रौद्री शक्ती; हे धरा, तिचे व्रत ऐक.

Verse 2

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ॥

दीर्घकाळ तप करून तिने संकल्प केला—“मी अखिल जगताचे पालन करीन।” या हेतूने त्या तेजस्विनीने पञ्चाग्नि-साधना आरंभिली.

Verse 3

तत्पर्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुनाम महातेजाः ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ॥

काळान्तराने देवी उत्तम तप करीत असता, ब्रह्माने दिलेल्या वराने युक्त असा रुरु नावाचा महातेजस्वी असुर प्रकट झाला.

Verse 4

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयङ्करः ॥

समुद्राच्या मध्यभागी रत्नसमृद्ध असे एक नगर आहे, त्याभोवती महान वन आहे. तेथे तो दैत्येंद्र राजा असून सर्व देवांना भयकारक आहे.

Verse 5

अनेकशतसाहस्रकेटित्युत्तरॊत्तरैः ॥ असुरैरन्वितः श्रीमान्द्रतीयो नमुचिर्यथा

शेकडो, हजारो व कोटींनी वाढत जाणाऱ्या असुरांनी वेढलेला तो श्रीमान होता; युद्धात तो नमुचिसारखा तेजस्वी भासत असे.

Verse 6

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ ॥ जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्युद्धमरॊचयत्

दीर्घ काळानंतर तो विजयाची इच्छा धरून, सैन्याने वेढलेला, लोकपालांच्या पुरांकडे गेला आणि देवांशी युद्धास प्रवृत्त झाला।

Verse 7

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृद्धेऽतिमात्रम् ॥ अनेकनकप्रदमीनजुष्टमालावयपर्वतसानुदेशान्

तो महासुर उभा राहताच समुद्राचे पाणी अतिशय वाढले आणि अनेक प्रकारच्या मौल्यवान धातूंनी समृद्ध, माशांनी भरलेल्या पर्वत-उतार व प्रदेशांना जलमय करू लागले।

Verse 8

अन्तःस्थितानेकसुरारि सङ्कवद्विचित्रवमायुधचित्रशोभम् ॥ भीमं बलं वर्मितचारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलादशालात्

सिंधुजलाच्या त्या आवरणातून एक भीषण सेना बाहेर आली—कवचधारी, देखणे योद्धे; विविध अद्भुत शस्त्रांच्या तेजाने शोभणारी, जणू आत साठलेल्या देवशत्रूंचा दाट समूहच।

Verse 9

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेताः समानघण्टायुत किंकिणीकाः ॥ विनिर्ययुः स्वाकृतिभीपणाश्च समत्वमुच्चैः खलु दर्शयन्तः

तेथे श्रेष्ठ दैत्यांसह हत्ती बाहेर आले; समान घंटा व झंकारणाऱ्या किंकिण्यांनी सज्ज, रूपानेच भीषण, सम गती व उंच ठसक्याचे दर्शन घडवीत होते।

Verse 10

अश्वास्तथा काञ्चनपीठनद्धा रोडैस्तु युक्ताः सितचामरैश्च ॥ व्यवस्थितास्ते सममेव तु विनिर्ययुर्लक्षशः कोटेशश्च

तसेच घोडे—सोन्याच्या साजाने नटलेले, पट्टे व शुभ्र चामरांनी युक्त—रचनेत उभे होते; आणि मग ते एकाच वेळी लक्षो-कोटींनी बाहेर पडले।

Verse 11

रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः ॥ सुषखयन्त्राः परपीडताङ्गाश्चलत्यानन्तास्त्वरितं विशक्ताः

सूर्याच्या रथासारख्या वेगाचे रथ, उत्तम चाके, दांडे, अक्ष व त्रिविध बंधनांनी युक्त, सुजोड यंत्रसामग्रीचे आणि शत्रूला दाबून पीडा देणारे दृढ अंगांचे—असंख्य संख्येने वेगाने, घट्ट मांडणीत पुढे सरकले।

Verse 12

तथैव योधाः स्थगितेतरेतास्ततर्षिको ये वरतूनपणियः ॥ पदे पदे लब्धजयाः प्रहारीणो विरेजुरुचैरसुरानुगा भृशम्

तसेच ते योद्धे, जे इतरांना झाकून टाकणारे, अत्यंत आवेगी व उत्कट होते, असुरांचे अनुयायी कठोर प्रहारक बनून पुढे सरसावले; पावलोपावली जय मिळवीत ते फारच तेजस्वी दिसू लागले।

Verse 13

देवेषु चैव भरेषु विनिर्गत्य जात्ततः ॥ चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति

नंतर देवांशी युद्ध करण्यासाठी तेथून निघून, चतुरंगिणी सेनेने युक्त होऊन तो इंद्रपुरीकडे प्रस्थान करू लागला।

Verse 14

अन्याश्छिद्रेषु वा अज्ञानां गृहीत्वा तत्र वै बालम् ॥ लब्ध्वा भवन्तु सुप्रीता अपि वर्षशता पि

तेथे इतर दुर्बल ठिकाणी किंवा निष्काळजी लोकांमधून एखादे बालक पकडून, उद्दिष्ट साध्य करून ते प्रसन्न राहोत—अगदी शंभर वर्षेही (अर्थ संदिग्ध)।

Verse 15

युयोध च सुरैः साढे रुदैत्यपतिस्तथा । सुदूर्मुसलधेरैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा ॥

मग रुद्रसदृश दैत्यांचा अधिपती देवांसह युद्ध करू लागला—अतिभारी गदा, बाणांचा वर्षाव आणि दंडासारख्या आयुधांनीही।

Verse 16

जनुदैरयाः सुरान्संख्य सुराश्चैव तथासुरान् ॥ एवं क्षणमथो युद्ध्वा तदा देवाः सवासवाः ॥

असंख्य सैन्यांनी देवांवर प्रहार केला आणि देवांनीही तसाच असुरांवर प्रहार केला. अशा रीतीने क्षणभर युद्ध करून तेव्हा इंद्रासह देवगण रणात ठाम उभे राहिले.

Verse 17

असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ॥ देवेषु चैवग्भग्रेषु विद्वतेषु विशेषतः ॥

असुरांनी त्वरित पराभूत केल्यामुळे ते अत्यंत व्याकुळ होऊन पाठ फिरवीत झपाट्याने पळाले. देवांमध्येही, विशेषतः विद्वान म्हणून प्रसिद्ध असलेल्यांतही, हीच अवस्था झाली.

Verse 18

असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् । ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयावह्वलाः ॥

तो पराक्रमी असुर सर्व देवांचा पाठलाग करू लागला. तेव्हा सर्व देवगण भय व गोंधळाने व्याकुळ होऊन पळू लागले.

Verse 19

दृष्ट्वा रुरुच सबमसुरेन्द्र निपातितम् ॥ स्तुतिं चकार भगवान् स्वयं देवस्रिलोचनः ॥

असुरेंद्र पडलेला पाहून, स्वयं भगवान देवश्रीलोचन यांनी स्तुतीरूप स्तोत्र रचले.

Verse 20

स राज्यमतुलं लेभे भयेश्य च प्रमुच्यते ॥ यस्येदं लिखितं गेहे सदा तिष्ठति धारितम् ॥

त्याने अतुल असे राज्य प्राप्त केले आणि भयापासून मुक्त झाला. ज्याच्या घरी हे लिखित रूपाने सदैव ठेवून धारण केले जाते, त्यालाही असेच फल मिळते.

Verse 21

नीले गिरिवर जग्मुर्यत्र देवी व्यवास्थता ॥ रोदी तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा ॥

ते श्रेष्ठ नील पर्वतावर गेले, जिथे देवी प्रतिष्ठित होती। तपश्चर्येत रत देवी रोदी, तामसी शक्तीची परम स्वरूपा होती।

Verse 22

रुद्र उवाच ॥ जयस्व देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि ॥ जय सर्वगते देवि कालरात्रे नमोऽस्तु ते ॥

रुद्र म्हणाले—जय हो, हे देवी चामुंडे; जय हो, भूतांचा अपहार करणाऱ्या। जय हो, सर्वव्यापिनी देवी; हे कालरात्रे, तुला नमस्कार असो।

Verse 23

संहारकारिणी देवी कालरात्रीत तां विदुः ॥ सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान्विचेतसः ॥

त्या देवीला संहारकारिणी ‘कालरात्रि’ असे ओळखतात। तिने तेव्हा भयाने त्रस्त व व्याकुळ झालेले देव पाहिले (आणि बोलली)।

Verse 24

विश्वमुत्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्ष त्रिलोचने ॥ भीमरूपे शिवे वेद्ये महामाये महोदयॆ ॥

हे विश्वमूर्ती, शुभे, शुद्धे; हे विरूपाक्षी, त्रिलोचने। हे भीमरूपे, शिवे, वेद्ये; हे महामाये, महोदयॆ।

Verse 25

मा भेत्य् उच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ॥ देव्युवाच ॥ किमियं व्याकुला देवा गतिर् व उपलक्ष्यते ॥

देवीने मोठ्या स्वरात त्या श्रेष्ठ देवांना म्हटले—“भिऊ नका.” देवी म्हणाली—“हे देवांनो, ही कसली व्याकुळता? तुमच्यात कोणती गती वा घटना दिसत आहे?”

Verse 26

कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ॥ देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुभीमपराक्रमः ॥

“हे देवांनो, सर्व प्रकारच्या भयाचे कारण त्वरेने सांगा।” देव म्हणाले—“दैत्यांचा अधिपती रुरुभीम, भीषण पराक्रमवान, येथे येत आहे।”

Verse 27

एतस्य भातान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वर ॥ एवमुक्ता तदा देवी भीमपराक्रमा ॥

“हे परमेश्वर, याच्यापासून देवांचे रक्षण करा।” असे म्हटल्यावर, भीषण पराक्रमवती देवी (कृतीस) उद्यत झाली।

Verse 28

जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ॥

शुभस्वरूपा देवी देवांसमोर परम आनंदाने हसली।

Verse 29

तस्या हसुन्त्या वक्रात्तु बद्ध्यो देव्यः वार्णर्ययुः ॥

तिच्या हसत्या मुखातून सुसज्जित/बद्ध अशा दिव्य देव्या नानावर्ण रूपांनी प्रकट झाल्या।

Verse 30

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयङ्कर । कराले विकराले च महाकाले करालिनि ॥

हे भीमनेत्री देवी, हे भीषणरूपिणी, सर्वभूतभयंकरी; हे कराला, हे विकराला, हे महाकाला, हे करालिनी!

Verse 31

याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभैरनेकशः ॥ पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः ॥

त्या अनेक विकृत व भयानक रूपांनी हे संपूर्ण विश्व व्यापले गेले. त्या सर्व पाश व अंकुश धारण करणाऱ्या होत्या; सर्वांच्या स्तनसमृद्धीने (शक्तिलक्षणाने) युक्त होत्या.

Verse 32

काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥ इति स्तुता तदा देवी रुद्रेण परमेष्ठिना ॥

“हे काली, हे कराली, हे विक्रान्ता, हे कालरात्रि—तुला नमस्कार असो.” असे म्हणून त्या वेळी परमेष्ठी रुद्राने देवीची स्तुती केली.

Verse 33

सर्वाः शूलधरा भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ॥ ताः स कटीशो देव्यस्तदेवेष्टय संस्थिताः ॥

सर्व भयंकर होत्या व त्रिशूल धारण करणाऱ्या; सर्व शुभ होत्या व धनुष्य धारण करणाऱ्या. त्या देव्या देवीच्या कटीप्रदेशाभोवती उभ्या राहिल्या.

Verse 34

युयुधुर्दानवैः सार्धं बद्धतूणा महाबलाः ॥ क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ॥

बद्ध तुणीर असलेले महाबलवान योद्धे दानवांशी युद्ध करू लागले. क्षणातच त्यांच्या हातून दानवांचे ते सर्व सैन्य नष्ट झाले.

Verse 35

तत्सर्वं दानवबलमनयद्यामसादनम् ॥ एक एवं महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे ॥

दानवांचे ते सर्व सैन्य यमसदनास (मृत्युलोकास) नेले गेले. तरीही एकच महादैत्य रुरु त्या महायुद्धात ठाम उभा राहिला.

Verse 36

यथेमं शृणुया इत्यात्रिशक्यास्तु समुद्भवम् ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो पदं गच्छत्यनामयम् ॥

जो त्रिशक्येच्या उत्पत्तीचा हा वृत्तान्त ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन निरामय पदाला पोहोचतो.

Verse 37

स च मायां महारौद्रीं रौवीं विससर्ज है ॥ सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोदिनी ॥

मग त्याने रौवी नावाची अत्यंत भयानक महारौद्री माया सोडली; ती माया प्रचंड वाढली आणि सर्व देवांना आनंद देऊ लागली.

Verse 38

तया विमोहिता देवाः सर्वे निद्रां तु लेभिरे ॥ देवाश्च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताडयत् ॥

त्या मायेमुळे मोहित होऊन सर्व देव झोपेत गेले; तरी रणांगणात देवांनी त्रिशिखेसह त्या दैत्यावर प्रहार केला.

Verse 39

तया तु ताडितस्यास्य दैत्यस्य शुभलोचने ॥ चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ॥

हे शुभलोचने! तिच्या प्रहाराने त्या दैत्याची कातडी आणि मुंडके—दोन्ही—स्वच्छपणे वेगवेगळे झाले.

Verse 40

रुरुस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद्यतः ॥ अपहृत्यैर्देवी चामुण्डा तेन सा अभवत् ॥

त्यानंतर क्षणातच रुरुची कातडी व मुंडके अपहरून घेतल्यामुळे देवी त्या कारणाने ‘चामुण्डा’ म्हणून प्रसिद्ध झाली.

Verse 41

वास्च सर्वसंपन्न युयुधुनिच ॥ स च मायां महा इतं समताडयत् ॥ सर्वभूतमहाराुद्री या देवी परमेश्वरी ॥ संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ॥

(येथे पाठ काहीसा दूषित/अस्पष्ट आहे.) … मग त्याने त्या महान मायेला प्रहार केला. जी देवी परमेश्वरी, सर्व भूतांना महाभयकारी आणि संहारिणी—तिलाच ‘कालरात्रि’ असे प्रकीर्तित करतात।

Verse 42

तस्या अनुचरा देव्यॊ बाध्योऽसंख्यातकोटयः ॥ तास्तां देवीं महाभागोॊं परिवर्य व्यवस्थिताः ॥

त्या देवीच्या असंख्य कोटी अनुचरिका तेथे उपस्थित होत्या; त्या सर्व महाभाग देवीला वेढून रांगेत उभ्या राहिल्या।

Verse 43

एवमुक्ता तदा देवी दध्याः तासां तु भोजनम् ॥ न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ॥

असे सांगितल्यावर देवीने त्यांच्यासाठी भोजनाची व्यवस्था केली; पण वेळ आल्यावर त्यांचे भोजन जवळ आढळले नाही (पाठ संदिग्ध आहे)।

Verse 44

ततो दध्यो महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सॊऽपि ध्यानात्समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ॥

मग दध्य (दधीचि) यांनी महादेव रुद्र, पशुपती, सर्वव्यापी प्रभू यांचे ध्यान केले; आणि त्रिलोचन परमात्मा तेही ध्यानातून उठून उभे राहिले।

Verse 45

याचयामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः ॥ वयं देवि सुधार्ताः स्मो देहि नो भोजनं शुभे ॥

भुकेल्या व व्याकुळ होऊन त्या देवीकडे विनवू लागल्या—“हे देवि, आम्ही भुकेने त्रस्त आहोत; हे शुभे, आम्हाला भोजन द्या।”

Verse 46

उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्य विवक्षितम् ॥ इहि देवि वरारोहे यत्ते मनसि वर्तते ॥

तेव्हा त्याने त्वरेने देवीस म्हटले—“तुला कोणते कार्य सांगावयाचे आहे? ये देवि, हे वरारोहे, तुझ्या मनात जे आहे ते सांग।”

Verse 47

देव्युवाच ॥ भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद्दातुमिहार्हसि ॥ बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः ॥

देवी म्हणाली—“हे देवेश, यांच्या भक्ष्यार्थ येथे काहीतरी द्यावे. या महाबलवान भक्षार्थिनी मला बलपूर्वक विवश करीत आहेत।”

Verse 48

एवं स्तुत्वा भवो देवी चामुण्डां च सुरेश्वरीम् ॥ क्षणादन्तर्हितो देवस्ते च देवा दिवं ययुः ॥

अशा प्रकारे सुरेश्वरी देवी चामुण्डेची स्तुती करून भव (शिव) क्षणात अंतर्धान पावले; आणि ते देव स्वर्गास गेले।

Verse 49

अन्यथा मामपि बलाद्भक्षयिष्यन्ति ताः प्रभो ॥ रुद्र उवाच ॥ एतासां शृणु देवेश भक्ष्यमेकं मयोदितम् ॥

“नाहीतर, हे प्रभो, त्या मला देखील बलपूर्वक भक्षतील।” रुद्र म्हणाले—“हे देवेश, यांच्यासाठी एक भक्ष्य मी सांगतो, ते ऐक।”

Verse 50

कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रे महाप्रभे ॥ या स्त्री सगर्भा देवेशि वन्यस्त्रीपरिधानकम् ॥

“ऐक, हे वरारोहे—हे कालरात्रे, हे महाप्रभे। हे देवेशि, जी स्त्री गर्भवती असून वन्य-स्त्रीचे परिधान धारण करते…”

Verse 51

परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ॥ स भागोऽस्तु महाभागो कासाञ्चित्पृथिवीतले ॥

…आणि ती ते परिधान करील व विशेषतः एखाद्या पुरुषास स्पर्शही करील—तर पृथ्वीवर काही जणींसाठी तोच भाग (नियत अंश) महाभाग ठरो.

Verse 52

अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुस्तत्र पूजिताः ॥ निवसिष्यन्ति देवेश तथान्या जातहारिकाः ॥

इतर स्त्रिया तेथे पूजिल्या जाऊन सूतिगृहातल्या एखाद्या भेग/छिद्रात निवास धरोत. हे देवेश! तसेच इतर ‘जातहारिका’—नवजाताला हरून नेण्याशी संबंधित—त्या ही तेथे राहोत.

Verse 53

गृहे क्षेत्रे तडागेषु वाप्युद्यानेषु चैव हि ॥ अन्यचितारुदन्त्य याः स्त्रियास्तिष्ठन्ति नित्यशः ॥

घरात, शेतात, तळ्यांवर, विहिरी/जलाशयांत आणि उद्यानांतही—ज्या स्त्रिया नेहमी दुसऱ्याच्या चितेजवळ रडत रडत उभ्या राहतात.

Verse 54

तासां शरीराण्याविश्य कचित्तृप्तिमवाप्स्यथ ॥ एवमुक्त्वा तदा देवी स्वयं रुद्रः प्रतापवान् ॥

त्यांच्या शरीरांत प्रवेश करून तुम्ही काही प्रमाणात तृप्ती मिळवाल. असे म्हणून तेव्हा देवी (म्हणाली); नंतर प्रतापवान रुद्र स्वतः (… पुढे).

Verse 55

मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्ष क्षुभितक्षये ॥ महामारि विचित्राङ्गे जय नृत्यप्रिये शुभे ॥

मनासारखी वेगवती! जय असो. हे जृम्भे! जय असो. हे भीमाक्षे, क्षोभ व क्षयाचा नाश करणारी! जय असो. हे महामारि, विचित्राङ्गे! हे नृत्यप्रिये शुभे! तुझा जयजयकार असो.

Verse 56

विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ॥

हे विकराळ महाकाळी, हे कालिके, पापहारिणी; पाशहस्ते, दंडहस्ते, भीमरूपे, भयप्रद।

Verse 57

चामुण्डे ज्वमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले ॥ शतयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ॥

हे चामुंडे, ज्वलंत मुखे, तीक्ष्ण दंष्ट्रे, महाबले; हे देवि, शतयानस्थिते, प्रेतासनगते शिवे।

Verse 58

तुतोष परमा देवी वाक्यं चेदमुवाच ह । वरं वृणीष्व देवेश यत्ते मनसि वर्तते ॥

परमा देवी संतुष्ट झाली आणि हे वचन बोलली: ‘हे देवेश, तुझ्या मनात जे आहे ते वर माग।’

Verse 59

रुद्र उवाच ॥ स्तोत्रेणानेन ये देवि त्वां स्तुवन्ति वरानने ॥ तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती ॥

रुद्र म्हणाले: हे देवि, वरानने, जे या स्तोत्राने तुझी स्तुती करतात—त्यांना तू वरदायिनी हो, हे सर्वव्यापिनी सती।

Verse 60

यथेमं त्रिःप्रकारे तु देवि भक्त्या समान्यतः ॥ स पुत्रपौत्रपशुमान् समृद्धिमुपगच्छति ॥

हे देवि, जो नियमानुसार त्रिविध प्रकारे भक्तीने हे (स्तोत्र) अर्पण/पठण करतो, तो पुत्र-पौत्र व पशुधनासह समृद्धी प्राप्त करतो।

Verse 61

य एतां वेद वै देव्याः उत्पत्तिं त्रिविधां वरम् ॥ स कर्मपाशनिर्मुक्तः परं निर्वाणभृच्छात् ॥

जो देवीच्या उत्पत्तीचा हा त्रिविध श्रेष्ठ वृत्तान्त यथार्थपणे जाणतो, तो कर्मपाशातून मुक्त होऊन परम निर्वाणपद प्राप्त करतो।

Verse 62

भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः ॥ अष्टभ्यां च चतुर्दश्यामुपवासीनरोत्तमः ॥

जेव्हा राज्यभ्रष्ट राजा नवमीला संयमी व शुचिर्भूत होऊन (व्रत) करतो, आणि चतुर्दशीला आठ जणांसह उपवास करतो—तो नरश्रेष्ठ…

Verse 63

संवत्सरेण लभते राज्यं निष्कण्टकं नृपः ॥ एषां त्रिशक्तिरुद्दिष्टा नयसिद्धान्तगामिनी ॥

एक वर्षात राजा निष्कण्टक (कंटकरहित, निर्विघ्न) राज्य प्राप्त करतो। यांसाठी त्रिशक्तीचे निर्देश केले आहेत, जे नीतिसिद्धान्ताकडे नेणारे आहेत।

Verse 64

एषा श्वेता परा सृष्टिः सात्त्विकी ब्रह्मसंस्थिता ॥ एषैव रक्ता रजसि वैष्णवी परिकीर्तिता ॥

ही श्वेत, परा सृष्टी सात्त्विकी असून ब्रह्मात प्रतिष्ठित आहे। हीच रजोगुणात रक्तवर्णी होऊन ‘वैष्णवी’ म्हणून कीर्तिली आहे।

Verse 65

एषैत्र कृष्णा तमसि रौद्री देवी प्रकीर्तिता ॥ परमात्मा यथा देव एक एव त्रिधा स्थितः ॥

ही (शक्ती) तमोगुणात कृष्णवर्णी होऊन ‘रौद्री’ देवी म्हणून प्रकीर्तित आहे। जसा परमात्मा—एकच देव—त्रिविध रूपाने स्थित असतो।

Verse 66

प्रयोजनाक्षाच्छक्तिरैकैव त्रिविधाभवत् ॥ य एतं शृणुयात्सगै त्रिशत्तयाः परमं शिवम् ॥

प्रयोजनाच्या दृष्टीने शक्ति एकच आहे; परंतु ती त्रिविध होते. जो हे त्रय व षट्कासहित श्रवण करतो, तो परम शिवपद प्राप्त करतो.

Verse 67

सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् ॥ यश्चमं शृणुयान्नित्यं नवम्या नियतः स्थितः ॥

सर्व पापांपासून मुक्त होऊन मनुष्य परम निर्वाण प्राप्त करतो. आणि जो नवमीला नियमपूर्वक स्थित राहून नित्य हे श्रवण करतो, तोही तेच फळ मिळवतो.

Verse 68

न तस्याग्निभयं घोरं सर्पचौरादिनं भवेत् ॥ यश्चमं पूजयेद्भक्त्या पुस्तकेऽपि स्थितं बुधः ॥

त्याला अग्नीचे घोर भय होत नाही, तसेच सर्प-चोर इत्यादींचेही भय नसते. आणि जो ज्ञानी हे—पुस्तकात असले तरी—भक्तीने पूजतो, त्याला असे संरक्षण मिळते.

Verse 69

तेन चेष्टुं भवेत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ जायन्ते पशवः पुत्रा धनधान्यं वराः स्त्रियः ॥

त्यामुळे त्रैलोक्य—चराचरांसह—सर्व प्रयत्नांत अनुकूल होते. पशुधन व पुत्र उत्पन्न होतात; धन-धान्य आणि उत्तम स्त्रियाही प्राप्त होतात.

Verse 70

रत्नान्यश्वास्तथा गावो दासा दास्यो भवन्ति हि ॥ यस्येदं तिष्ठते गेहे तस्य संपद्भवेद्ध्रुवम् ॥

रत्ने, अश्व तसेच गायी, आणि दास-दासीही निश्चयाने प्राप्त होतात. ज्याच्या घरी हे राहते, त्याची संपत्ती ध्रुव होते.

Verse 71

श्रीवराह उवाच ॥ एतदेव रहस्यं ते कीर्तितं भूतधारिणे ॥ रुद्रस्य खलु माहात्म्यं सकलं कीर्तितं मया ॥

श्रीवराह म्हणाले—हे भूतधारिणे! हेच रहस्य तुला सांगितले आहे. खरोखर मी रुद्राचे संपूर्ण माहात्म्य वर्णिले आहे.

Verse 72

नवकोट्यस्तु चामुण्डा भभिन्ना व्यवस्थिताः ॥ या रौद्री तामसी शक्तिः सा चामुण्डा प्रकीर्तिता ॥

नव कोटी चामुण्डा भिन्न-भिन्न रूपांनी स्थित आहेत. जी रौद्री, तामसी शक्ती आहे, तीच ‘चामुण्डा’ म्हणून प्रसिद्ध आहे.

Verse 73

अष्टादश तथा कोट्यो वैष्णव्याः भेदू उच्यते ॥ या विष्णो राजसी शक्तिः पालनī चैव वैष्णवी ॥

अठरा कोटी वैष्णवीचे भेद सांगितले आहेत. विष्णूची जी राजसी शक्ती—पालन व शासनस्वरूप—तीच वैष्णवी आहे.

Verse 74

कृतवांस्ताश्च भजते पतिरूपेण सर्वदा । यश्चाराधयते तस्य रुद्रस्तुष्टो भविष्यति ॥ सिद्ध्यन्ति तस्य कामाश्चे मनसा चिन्तिता अपि ॥

त्यांना उत्पन्न करून तो सदैव पती-रूपाने त्या शक्तींचे भजन/आदर करतो. जो अशा प्रकारे आराधना करतो, त्याच्यावर रुद्र प्रसन्न होतात; मनात चिंतिलेल्या इच्छा देखील सिद्ध होतात.

Verse 75

या ब्रह्मशाक्तः सत्त्वस्था सा ह्यनन्ता प्रकीर्तिता ॥ एतासां सर्वभेदेषु पृथगेकैकशी धरे ॥

जी ब्रह्माची शक्ती सत्त्वात स्थित आहे, तीच ‘अनंता’ म्हणून कीर्तिली आहे. हे धरे! या सर्व भेदांमध्ये प्रत्येकाला स्वतंत्रपणे धारण केले जाते.

Verse 76

सर्वसः भगवान् रुखः सर्वगश्च पतिर्भवेत् ॥ यावन्त्यस्या महाशक्त्यास्तावद्रूपाणि शङ्करः ॥

सर्व प्रकारे भगवान ‘रुख’—सर्वव्यापी व अधिपती—होतो. या तत्त्वाच्या जितक्या महाशक्ती, तितकीच शंकराची रूपे आहेत.