Adhyaya 96: The Threefold Power: The Raudrī Observance and the Manifestation of Chāmuṇḍā

Verse 1

अथ त्रिशक्तिरहरये रौद्रीव्रतम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ या सा नीलगिरि याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु धरे व्रतम् ॥

ഇപ്പോൾ ത്രിശക്തികളുടെ പ്രസംഗത്തിൽ ശത്രുനാശക ഹരിക്കായുള്ള റൗദ്രീവ്രതം പറയുന്നു. ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—തപസ്സിനായി നീലഗിരിയിലേക്കു ദൃഢമനസ്സോടെ പോയ അവൾ, തമസ്സിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച റൗദ്രീ ശക്തി; ഹേ ധരേ, അവളുടെ വ്രതം ശ്രവിക്കൂ.

Verse 2

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ॥

ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്ത് അവൾ സംकल्पിച്ചു—“ഞാൻ സമസ്ത ലോകത്തെയും പാലിക്കും.” ഈ ഉദ്ദേശത്തോടെ ആ തേജസ്വിനി പഞ്ചാഗ്നി-സാധന ആരംഭിച്ചു.

Verse 3

तत्पर्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुनाम महातेजाः ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ॥

കാലാന്തരത്തിൽ ദേവി ഉത്തമ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മദത്ത വരം ലഭിച്ച റുരു എന്ന മഹാതേജസ്സുള്ള അസുരൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 4

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयङ्करः ॥

സമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ രത്നസമൃദ്ധമായ ഒരു നഗരം ഉണ്ട്; അതിനെ ചുറ്റി മഹാവനം. അവിടെ ആ ദൈത്യേന്ദ്രൻ രാജാവായി, സർവദേവർക്കും ഭയങ്കരനായി വാഴുന്നു.

Verse 5

अनेकशतसाहस्रकेटित्युत्तरॊत्तरैः ॥ असुरैरन्वितः श्रीमान्द्रतीयो नमुचिर्यथा

നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും കോടികളും ആയി വർധിച്ച അസുരന്മാർ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ അവൻ ശ്രീമാനായി തിളങ്ങി; യുദ്ധത്തിൽ നമുചിയെപ്പോലെ ദീപ്തനായി തോന്നി.

Verse 6

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ ॥ जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्युद्धमरॊचयत्

ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം അവൻ ജയാഭിലാഷത്തോടെ സൈന്യപരിവൃതനായി ലോകപാലരുടെ പുരങ്ങളിലേക്കു നീങ്ങി ദേവന്മാരോടു യുദ്ധം ഉണർത്തി।

Verse 7

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृद्धेऽतिमात्रम् ॥ अनेकनकप्रदमीनजुष्टमालावयपर्वतसानुदेशान्

ആ മഹാസുരൻ എഴുന്നേറുമ്പോൾ സമുദ്രജലം അത്യധികമായി ഉയർന്നു; അനേകം വിലയേറിയ ധാതുക്കൾ നിറഞ്ഞതും മത്സ്യങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നതുമായ പർവ്വതചരിവുകളും പ്രദേശങ്ങളും പ്രളയപ്പെടുത്തി।

Verse 8

अन्तःस्थितानेकसुरारि सङ्कवद्विचित्रवमायुधचित्रशोभम् ॥ भीमं बलं वर्मितचारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलादशालात्

സിന്ധുജലത്തിന്റെ ആ ആവരണത്തിൽ നിന്ന് ഭീകരമായൊരു സൈന്യം പുറപ്പെട്ടു—കവചധാരികളായ മനോഹര യോദ്ധാക്കളോടുകൂടി, വിചിത്രവും അത്ഭുതകരവുമായ ആയുധങ്ങളുടെ ദീപ്തിയാൽ ശോഭിച്ച്, അകത്തു കൂടിയ ദേവശത്രുസമൂഹംപോലെ।

Verse 9

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेताः समानघण्टायुत किंकिणीकाः ॥ विनिर्ययुः स्वाकृतिभीपणाश्च समत्वमुच्चैः खलु दर्शयन्तः

അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ ദൈത്യന്മാരോടുകൂടി ആനകൾ പുറപ്പെട്ടു—ഒന്നുപോലെയുള്ള മണികളും ഝണഝണിക്കുന്ന കിങ്കിണികളും ധരിച്ച്; രൂപം കൊണ്ടുതന്നെ ഭീതിജനകമായി, സമമായ നടയും ഉയർന്ന ഭാവവും പ്രകടിപ്പിച്ചു।

Verse 10

अश्वास्तथा काञ्चनपीठनद्धा रोडैस्तु युक्ताः सितचामरैश्च ॥ व्यवस्थितास्ते सममेव तु विनिर्ययुर्लक्षशः कोटेशश्च

അതുപോലെ കുതിരകളും—സ്വർണ്ണ അലങ്കാരങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട്, പട്ടകളും വെളുത്ത ചാമരങ്ങളും സഹിതം—ക്രമത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; പിന്നെ അവ ഒരുമിച്ച് ലക്ഷങ്ങളായും കോടികളായും പുറപ്പെട്ടു।

Verse 11

रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः ॥ सुषखयन्त्राः परपीडताङ्गाश्चलत्यानन्तास्त्वरितं विशक्ताः

സൂര്യന്റെ രഥത്തിനെ തുല്യമായ വേഗമുള്ള രഥങ്ങൾ, ഉത്തമചക്രം, ദണ്ഡം, അക്ഷം, ത്രിവിധബന്ധനം എന്നിവയോടെ, നന്നായി ചേർത്ത യന്ത്രസജ്ജീകരണങ്ങളോടും ശത്രുവിനെ പീഡിപ്പിക്കാൻ ദൃഢദേഹങ്ങളോടും കൂടി—അസംഖ്യമായി വേഗത്തിൽ സന്നിഹിത നിരയായി നീങ്ങി।

Verse 12

तथैव योधाः स्थगितेतरेतास्ततर्षिको ये वरतूनपणियः ॥ पदे पदे लब्धजयाः प्रहारीणो विरेजुरुचैरसुरानुगा भृशम्

അതുപോലെ യോദ്ധാക്കൾ—മറ്റുള്ളവരെ മങ്ങിപ്പോകുമാറ് തിളങ്ങുന്നവരും അത്യന്തം ഉഗ്രവേഗമുള്ളവരും—അസുരാനുഗരായി കഠിനപ്രഹാരികളായി മുന്നേറി; പടിപടിയായി വിജയം നേടിക്കൊണ്ട് അവർ മഹാദീപ്തിയോടെ ശോഭിച്ചു।

Verse 13

देवेषु चैव भरेषु विनिर्गत्य जात्ततः ॥ चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति

അനന്തരം ദേവന്മാരോടു യുദ്ധം ചെയ്യുവാൻ അവിടെ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു, ചതുരംഗസേനയോടുകൂടി ഇന്ദ്രപുരിയിലേക്കു പ്രയാണം ചെയ്തു।

Verse 14

अन्याश्छिद्रेषु वा अज्ञानां गृहीत्वा तत्र वै बालम् ॥ लब्ध्वा भवन्तु सुप्रीता अपि वर्षशता पि

അവിടെ മറ്റു ദുർബലസ്ഥാനങ്ങളിലോ അശ്രദ്ധരായവരിലോ നിന്ന് ഒരു ബാലനെ പിടിച്ചെടുത്തു, ലക്ഷ്യം നേടിയ ശേഷം അവർ സുപ്രീതരായി ഇരിക്കട്ടെ—നൂറു വർഷം വരെയും (അർത്ഥം അനിശ്ചിതം)।

Verse 15

युयोध च सुरैः साढे रुदैत्यपतिस्तथा । सुदूर्मुसलधेरैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा ॥

അപ്പോൾ രുദ്രസദൃശ ദൈത്യാധിപൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു—അത്യന്തം ഭാരമുള്ള ഗദകൾ, ശരവൃഷ്ടി, ദണ്ഡാകാര ആയുധങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും।

Verse 16

जनुदैरयाः सुरान्संख्य सुराश्चैव तथासुरान् ॥ एवं क्षणमथो युद्ध्वा तदा देवाः सवासवाः ॥

അസംഖ്യ സൈന്യങ്ങൾ ദേവന്മാരെ പ്രഹരിച്ചു; ദേവന്മാരും അതുപോലെ അസുരന്മാരെ പ്രഹരിച്ചു. ഇങ്ങനെ ക്ഷണമാത്രം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവഗണം സമരത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 17

असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ॥ देवेषु चैवग्भग्रेषु विद्वतेषु विशेषतः ॥

അസുരന്മാർ ഉടൻ ജയിച്ചതോടെ അവർ മുഖം തിരിച്ച് അത്യന്തം വ്യാകുലതയോടെ വേഗത്തിൽ ഓടി. ദേവന്മാരിൽ പോലും, പ്രത്യേകിച്ച് ജ്ഞാനികളെന്ന് പ്രസിദ്ധരായവരിലും, ഇതേ അവസ്ഥയായിരുന്നു.

Verse 18

असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् । ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयावह्वलाः ॥

ആ വീര്യവാനായ അസുരൻ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും പിന്തുടർന്നു. അപ്പോൾ ദേവഗണം മുഴുവനും ഭയവും ആശങ്കയും കൊണ്ട് വിറച്ച് ഓടിപ്പോയി.

Verse 19

दृष्ट्वा रुरुच सबमसुरेन्द्र निपातितम् ॥ स्तुतिं चकार भगवान् स्वयं देवस्रिलोचनः ॥

അസുരേന്ദ്രൻ വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, സ്വയം ഭഗവാൻ ദേവശ്രീലോചനൻ സ്തുതിരൂപമായ ഒരു സ്തോത്രം രചിച്ചു.

Verse 20

स राज्यमतुलं लेभे भयेश्य च प्रमुच्यते ॥ यस्येदं लिखितं गेहे सदा तिष्ठति धारितम् ॥

അവൻ അതുല്യമായ രാജ്യം നേടി, ഭയങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി. ആരുടെ വീട്ടിൽ ഈ വചനങ്ങൾ എഴുതിവെച്ച് നിത്യം സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു, അവർക്കും ഈ ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 21

नीले गिरिवर जग्मुर्यत्र देवी व्यवास्थता ॥ रोदी तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा ॥

അവർ ശ്രേഷ്ഠമായ നീലപർവതത്തിലേക്കു പോയി; അവിടെ ദേവി സ്ഥാപിതയായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു. തപസ്സിൽ നിരതയായ റോദീ ദേവി, താമസീ ശക്തിയുടെ പരമോത്തമ രൂപം.

Verse 22

रुद्र उवाच ॥ जयस्व देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि ॥ जय सर्वगते देवि कालरात्रे नमोऽस्तु ते ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ജയമാകട്ടെ, ദേവി ചാമുണ്ഡേ; ജയമാകട്ടെ, ഭീതികരമായ ഭൂതങ്ങളെ അകറ്റുന്നവളേ. ജയമാകട്ടെ, സർവ്വവ്യാപിനിയായ ദേവി; ഹേ കാലരാത്രി, നമസ്കാരം.

Verse 23

संहारकारिणी देवी कालरात्रीत तां विदुः ॥ सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान्विचेतसः ॥

ആ ദേവിയെ സംഹാരകാരിണിയായ ‘കാലരാത്രി’ എന്നു അവർ അറിയുന്നു. അവൾ അപ്പോൾ ഭയത്താൽ തളർന്നും മനസ്സുകുഴഞ്ഞും നിന്ന ദേവന്മാരെ കണ്ടു (പ്രതികരിച്ചു).

Verse 24

विश्वमुत्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्ष त्रिलोचने ॥ भीमरूपे शिवे वेद्ये महामाये महोदयॆ ॥

ഹേ വിശ്വമൂർത്തേ, ശുഭേ, ശുദ്ധേ; ഹേ വിരൂപാക്ഷീ, ത്രിലോചനേ. ഹേ ഭീമരൂപേ, ശിവേ, വേദ്യേ; ഹേ മഹാമായേ, മഹോദയേ.

Verse 25

मा भेत्य् उच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ॥ देव्युवाच ॥ किमियं व्याकुला देवा गतिर् व उपलक्ष्यते ॥

ദേവി ഉച്ചസ്വരത്തിൽ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“ഭയപ്പെടരുത്.” ദേവി പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവന്മാരേ, ഈ വ്യാകുലത എന്ത്? നിങ്ങളിൽ ഏതു ഗതി അല്ലെങ്കിൽ സംഭവമാണ് കാണപ്പെടുന്നത്?”

Verse 26

कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ॥ देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुभीमपराक्रमः ॥

“ഹേ ദേവന്മാരേ, എല്ലാ വിധ ഭയത്തിന്റെയും കാരണമെന്തെന്ന് വേഗം പറയുക.” ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—“ദൈത്യേന്ദ്രൻ റുരുഭീമൻ, ഭീകരപരാക്രമത്തോടെ, ഇവിടെ വരുന്നു.”

Verse 27

एतस्य भातान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वर ॥ एवमुक्ता तदा देवी भीमपराक्रमा ॥

“ഹേ പരമേശ്വരാ, അവനിൽ നിന്ന് ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കണമേ.” ഇങ്ങനെ അഭ്യർത്ഥിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഭീകരപരാക്രമയുക്തയായ ദേവി (കർമ്മത്തിന്) സന്നദ്ധയായി।

Verse 28

जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ॥

ശുഭസ്വരൂപിണിയായ ദേവി ദേവന്മാരുടെ മുമ്പിൽ പരമാനന്ദത്തോടെ ചിരിച്ചു।

Verse 29

तस्या हसुन्त्या वक्रात्तु बद्ध्यो देव्यः वार्णर्ययुः ॥

അവൾ ചിരിക്കുന്ന മുഖത്തിൽ നിന്ന് സന്നദ്ധ/ബന്ധിതമായ ദിവ്യ ദേവീ രൂപങ്ങൾ നാനാവർണ്ണാകൃതികളോടെ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 30

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयङ्कर । कराले विकराले च महाकाले करालिनि ॥

ഹേ ഭീമാക്ഷീ ദേവീ, ഹേ ഭീഷണസ്വരൂപിണീ, സർവ്വഭൂതഭയങ്കരിണീ; ഹേ കരാലാ, ഹേ വികരാലാ, ഹേ മഹാകാലാ, ഹേ കരാലിനീ!

Verse 31

याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभैरनेकशः ॥ पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः ॥

ആ അനേകം വികൃതവും ഭയങ്കരവുമായ രൂപങ്ങളാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വവും വ്യാപ്തമായി. എല്ലാവരും പാശവും അങ്കുശവും ധരിച്ചു; എല്ലാവരും പീനപയോധരർ (ശക്തി-ലക്ഷണം) ആയിരുന്നു.

Verse 32

काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥ इति स्तुता तदा देवी रुद्रेण परमेष्ठिना ॥

“ഓ കാളീ, ഓ കരാളീ, ഓ വിക്രാന്താ, ഓ കാലരാത്രീ—നിനക്കു നമസ്കാരം.” ഇങ്ങനെ അന്ന് പരമേഷ്ഠിയായ രുദ്രൻ ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 33

सर्वाः शूलधरा भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ॥ ताः स कटीशो देव्यस्तदेवेष्टय संस्थिताः ॥

എല്ലാവരും ഭീകരരായി ശൂലധാരികളായിരുന്നു; എല്ലാവരും ശുഭകരരായി വില്ലധാരികളായിരുന്നു. ആ ദേവിമാർ ദേവിയുടെ കടി-പ്രദേശത്തെ ചുറ്റി നിലകൊണ്ടു.

Verse 34

युयुधुर्दानवैः सार्धं बद्धतूणा महाबलाः ॥ क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ॥

ബന്ധിത തൂണീരം ധരിച്ച മഹാബലന്മാർ ദാനവരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു. ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവരുടെ കൈകളാൽ ദാനവസൈന്യം മുഴുവനും നിഹതമായി.

Verse 35

तत्सर्वं दानवबलमनयद्यामसादनम् ॥ एक एवं महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे ॥

ദാനവസൈന്യം മുഴുവനും യമസദനത്തിലേക്ക് (മരണത്തിലേക്ക്) എത്തിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ഒരേയൊരു മഹാദൈത്യൻ റുരു ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു.

Verse 36

यथेमं शृणुया इत्यात्रिशक्यास्तु समुद्भवम् ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो पदं गच्छत्यनामयम् ॥

ത്രിശക്യയുടെ ഉദ്ഭവകഥ ആരെങ്കിലും ശ്രവിച്ചാൽ, അവൻ സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി നിരാമയമായ പദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 37

स च मायां महारौद्रीं रौवीं विससर्ज है ॥ सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोदिनी ॥

അവൻ റൗവീ എന്ന പേരുള്ള അതിഭയങ്കരമായ മഹാരൗദ്രീ മായയെ വിട്ടയച്ചു; ആ മായ ഭീമമായി വളർന്നു സർവദേവന്മാരെയും പ്രമോദിപ്പിച്ചു.

Verse 38

तया विमोहिता देवाः सर्वे निद्रां तु लेभिरे ॥ देवाश्च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताडयत् ॥

ആ മായയാൽ വിമോഹിതരായ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും നിദ്രയിൽ പതിച്ചു; എങ്കിലും യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർ ത്രിശിഖനോടൊപ്പം ആ ദൈത്യനെ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 39

तया तु ताडितस्यास्य दैत्यस्य शुभलोचने ॥ चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ॥

ഹേ ശുഭലോചനേ! അവൾ പ്രഹരിച്ചതാൽ ആ ദൈത്യന്റെ ചർമ്മവും മുണ്ഡവും—ഇരണ്ടും—ശുദ്ധമായി വേർപെട്ടു.

Verse 40

रुरुस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद्यतः ॥ अपहृत्यैर्देवी चामुण्डा तेन सा अभवत् ॥

പിന്നീട് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ റുരുവിന്റെ ചർമ്മവും മുണ്ഡവും അപഹരിച്ചതിനാൽ, ദേവി ആ കാരണത്താൽ ‘ചാമുണ്ഡാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി.

Verse 41

वास्च सर्वसंपन्न युयुधुनिच ॥ स च मायां महा इतं समताडयत् ॥ सर्वभूतमहाराुद्री या देवी परमेश्वरी ॥ संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ॥

(ഇവിടെ പാഠം കുറെ ഭ്രഷ്ടം/അസ്പഷ്ടം.) … പിന്നെ അവൻ ആ മഹാമായയെ പ്രഹരിച്ചു. സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും മഹാഭയങ്കരിയായ പരമേശ്വരിയും സംഹാരിണിയുമായ ആ ദേവിയെയാണ് ‘കാലരാത്രി’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്।

Verse 42

तस्या अनुचरा देव्यॊ बाध्योऽसंख्यातकोटयः ॥ तास्तां देवीं महाभागोॊं परिवर्य व्यवस्थिताः ॥

ആ ദേവിയുടെ അസംഖ്യ കോടി അനുചരിദേവിമാർ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ എല്ലാവരും ആ മഹാഭാഗ്യ ദേവിയെ ചുറ്റി നിരയായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 43

एवमुक्ता तदा देवी दध्याः तासां तु भोजनम् ॥ न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവി അവർക്കായി ഭക്ഷണം ഒരുക്കി; എന്നാൽ സമയം വന്നപ്പോൾ അവരുടെ ആഹാരം സമീപത്ത് കണ്ടെത്താനായില്ല (പാഠം സംശയാസ്പദം).

Verse 44

ततो दध्यो महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सॊऽपि ध्यानात्समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ॥

അപ്പോൾ ദധ്യ (ദധീചി) മഹാദേവനായ രുദ്രനെ, പശുപതിയെ, സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിച്ചു; ത്രിനേത്രനായ പരമാത്മാവും ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു।

Verse 45

याचयामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः ॥ वयं देवि सुधार्ताः स्मो देहि नो भोजनं शुभे ॥

വിശപ്പോടെ വ്യഗ്രരായി അവർ ആ ദേവിയെ അപേക്ഷിച്ചു—“ഹേ ദേവി, ഞങ്ങൾ വിശപ്പാൽ പീഡിതരാണ്; ഹേ ശുഭേ, ഞങ്ങൾക്ക് ആഹാരം തരണമേ।”

Verse 46

उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्य विवक्षितम् ॥ इहि देवि वरारोहे यत्ते मनसि वर्तते ॥

അവൻ വേഗത്തിൽ ദേവിയോടു പറഞ്ഞു—“നിനക്കു പറയുവാനുള്ള കാര്യമെന്ത്? വരിക ദേവി, വരാരോഹിണീ, നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളതു പറയുക।”

Verse 47

देव्युवाच ॥ भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद्दातुमिहार्हसि ॥ बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः ॥

ദേവി പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവേശാ, ഇവരുടെ ആഹാരാർത്ഥം ഇവിടെ എന്തെങ്കിലും ദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ഇവർ മഹാബലവാന്മാർ; ആഹാരം തേടി എന്നെ ബലമായി നിർബന്ധിക്കുന്നു।”

Verse 48

एवं स्तुत्वा भवो देवी चामुण्डां च सुरेश्वरीम् ॥ क्षणादन्तर्हितो देवस्ते च देवा दिवं ययुः ॥

ഇങ്ങനെ സുരേശ്വരിയായ ചാമുണ്ഡാ ദേവിയെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ഭവൻ (ശിവൻ) ക്ഷണത്തിൽ അന്തർഹിതനായി; ആ ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 49

अन्यथा मामपि बलाद्भक्षयिष्यन्ति ताः प्रभो ॥ रुद्र उवाच ॥ एतासां शृणु देवेश भक्ष्यमेकं मयोदितम् ॥

“അല്ലെങ്കിൽ, പ്രഭോ, അവർ എന്നെയും ബലമായി ഭക്ഷിക്കും.” രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവേശാ, ഇവർക്കായി ഞാൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഒരു ഭക്ഷ്യം കേൾക്കുക।”

Verse 50

कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रे महाप्रभे ॥ या स्त्री सगर्भा देवेशि वन्यस्त्रीपरिधानकम् ॥

“കേൾക്കുക, ഹേ വരാരോഹിണീ—ഹേ കാലരാത്രീ, ഹേ മഹാപ്രഭേ. ഹേ ദേവേശീ, ഗർഭിണിയായ ഒരു സ്ത്രീ വന്യസ്ത്രീയുടെ വേഷധാരണം അണിയുകയാണെങ്കിൽ…”

Verse 51

परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ॥ स भागोऽस्तु महाभागो कासाञ्चित्पृथिवीतले ॥

…അവൾ അത് ധരിക്കുകയും, പ്രത്യേകമായി ഏതെങ്കിലും പുരുഷനെ സ്പർശിക്കുകയും ചെയ്താൽ—ഭൂതലത്തിൽ ചിലർക്കായി അതേ ഭാഗം (നിയത അംശം) മഹാഭാഗ്യമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 52

अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुस्तत्र पूजिताः ॥ निवसिष्यन्ति देवेश तथान्या जातहारिकाः ॥

മറ്റുള്ളവർ അവിടെ പൂജിക്കപ്പെട്ടിട്ട്, പ്രസവഗൃഹത്തിനുള്ളിലെ ഒരു വിള്ളൽ/തുളയെ ആശ്രയിച്ച് വസിക്കട്ടെ. ദേവേശാ! അതുപോലെ മറ്റു ‘ജാതഹാരികർ’—നവജാതനെ എടുത്തുകൊണ്ടുപോകുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവർ—അവരും വസിക്കട്ടെ.

Verse 53

गृहे क्षेत्रे तडागेषु वाप्युद्यानेषु चैव हि ॥ अन्यचितारुदन्त्य याः स्त्रियास्तिष्ठन्ति नित्यशः ॥

വീടുകളിൽ, വയലുകളിൽ, കുളങ്ങളിൽ, കിണർ/ജലാശയങ്ങളിൽ, ഉദ്യാനങ്ങളിൽ പോലും—മറ്റൊരാളുടെ ചിതയ്ക്കരികെ നിത്യം കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നില്ക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ.

Verse 54

तासां शरीराण्याविश्य कचित्तृप्तिमवाप्स्यथ ॥ एवमुक्त्वा तदा देवी स्वयं रुद्रः प्रतापवान् ॥

അവരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് ഏതാനും അളവിൽ തൃപ്തി ലഭിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അപ്പോൾ ദേവി (…); തുടർന്ന് പ്രതാപവാനായ രുദ്രൻ സ്വയം (… തുടർച്ച).

Verse 55

मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्ष क्षुभितक्षये ॥ महामारि विचित्राङ्गे जय नृत्यप्रिये शुभे ॥

മനസ്സുപോലെ വേഗമുള്ളവളേ! ജയം. ഹേ ജൃംഭേ! ജയം. ഹേ ഭീമാക്ഷീ, ക്ഷോഭവും ക്ഷയവും നശിപ്പിക്കുന്നവളേ! ജയം. ഹേ മഹാമാരീ, വിചിത്രാംഗീ! ഹേ നൃത്തപ്രിയേ ശുഭേ! നിനക്ക് ജയം.

Verse 56

विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ॥

ഹേ വികരാള മഹാകാളി, ഹേ കാലികേ, പാപഹാരിണി; പാശഹസ്തേ, ദണ്ഡഹസ്തേ, ഭീമരൂപേ, ഭയാനകേ।

Verse 57

चामुण्डे ज्वमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले ॥ शतयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ॥

ഹേ ചാമുണ്ഡേ, ജ്വലിക്കുന്ന മുഖമുള്ളവളേ, തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രയുള്ളവളേ, മഹാബലേ; ഹേ ദേവി, ശതയാനസ്ഥിതേ, പ്രേതാസനഗതേ ശിവേ।

Verse 58

तुतोष परमा देवी वाक्यं चेदमुवाच ह । वरं वृणीष्व देवेश यत्ते मनसि वर्तते ॥

പരമ ദേവി പ്രസന്നയായി ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു: ‘ഹേ ദേവേശാ, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളതെന്തോ അതിനെ വരമായി വരിക്ക।’

Verse 59

रुद्र उवाच ॥ स्तोत्रेणानेन ये देवि त्वां स्तुवन्ति वरानने ॥ तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती ॥

രുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു: ഹേ ദേവി, വരാനനേ, ഈ സ്തോത്രംകൊണ്ട് നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നവർക്ക് നീ വരദായിനിയാകുക; ഹേ സർവഗത സതീ।

Verse 60

यथेमं त्रिःप्रकारे तु देवि भक्त्या समान्यतः ॥ स पुत्रपौत्रपशुमान् समृद्धिमुपगच्छति ॥

ഹേ ദേവി, നിശ്ചിതമായ ത്രിവിധ രീതിയിൽ ഭക്തിയോടെ ഈ (സ്തോത്രം) നിത്യമായി പാരായണം/അർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ പുത്രപൗത്രപശുസമ്പത്തോടുകൂടി സമൃദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 61

य एतां वेद वै देव्याः उत्पत्तिं त्रिविधां वरम् ॥ स कर्मपाशनिर्मुक्तः परं निर्वाणभृच्छात् ॥

ദേവിയുടെ ഉദ്ഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ത്രിവിധ ശ്രേഷ്ഠവൃത്താന്തം യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നവൻ കർമ്മപാശത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി പരമ നിർവാണപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 62

भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः ॥ अष्टभ्यां च चतुर्दश्यामुपवासीनरोत्तमः ॥

രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാവ് നവമിയിൽ നിയന്ത്രിതനായി ശുചിയായി (വ്രതം) അനുഷ്ഠിച്ച്, ചതുര്ദശിയിൽ എട്ടുപേരോടൊപ്പം ഉപവാസം ചെയ്താൽ—ആ നരോത്തമൻ…

Verse 63

संवत्सरेण लभते राज्यं निष्कण्टकं नृपः ॥ एषां त्रिशक्तिरुद्दिष्टा नयसिद्धान्तगामिनी ॥

ഒരു വർഷത്തിനകം രാജാവ് നിഷ്കണ്ടകമായ (തടസ്സവും വൈരിയും ഇല്ലാത്ത) രാജ്യം നേടുന്നു। ഇവയ്ക്കായി ത്രിശക്തി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് നയ-സിദ്ധാന്തത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു।

Verse 64

एषा श्वेता परा सृष्टिः सात्त्विकी ब्रह्मसंस्थिता ॥ एषैव रक्ता रजसि वैष्णवी परिकीर्तिता ॥

ഇത് ശ്വേതമായ പരാസൃഷ്ടി; സാത്ത്വികമായി ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്। ഇതേ ശക്തി രജസ്സിൽ രക്തവർണ്ണയായി ‘വൈഷ്ണവീ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 65

एषैत्र कृष्णा तमसि रौद्री देवी प्रकीर्तिता ॥ परमात्मा यथा देव एक एव त्रिधा स्थितः ॥

ഇത് തമസ്സിൽ കൃഷ്ണവർണ്ണയായി ‘രൗദ്രീ’ ദേവിയായി പ്രഖ്യാതമാണ്। പരമാത്മാവ്—ഒരേയൊരു ദൈവതത്ത്വം—ത്രിവിധമായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ।

Verse 66

प्रयोजनाक्षाच्छक्तिरैकैव त्रिविधाभवत् ॥ य एतं शृणुयात्सगै त्रिशत्तयाः परमं शिवम् ॥

പ്രയോജനദൃഷ്ട്യാ ശക്തി ഒന്നുതന്നെ; എന്നാൽ അത് ത്രിവിധമായി ഭവിക്കുന്നു. ഇത് ത്രയം-ഷട്കം സഹിതം ശ്രവിക്കുന്നവൻ പരമ ശിവപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 67

सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् ॥ यश्चमं शृणुयान्नित्यं नवम्या नियतः स्थितः ॥

സകലപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി പരമ നിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു. നവമിതിഥിയിൽ നിയമത്തോടെ സ്ഥിരനായി നിത്യം ഇത് ശ്രവിക്കുന്നവനും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 68

न तस्याग्निभयं घोरं सर्पचौरादिनं भवेत् ॥ यश्चमं पूजयेद्भक्त्या पुस्तकेऽपि स्थितं बुधः ॥

അവനു ഭീകരമായ അഗ്നിഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല; സർപ്പം, കള്ളൻ മുതലായവരിൽ നിന്നുള്ള ഭയവും ഉണ്ടാകില്ല. ജ്ഞാനി ഇതിനെ—പുസ്തകത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിലും—ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ, അത്തരം സംരക്ഷണം ലഭിക്കും.

Verse 69

तेन चेष्टुं भवेत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ जायन्ते पशवः पुत्रा धनधान्यं वराः स्त्रियः ॥

അതിലൂടെ ചരാചരസഹിതമായ ത്രൈലോക്യം മുഴുവൻ ശ്രമങ്ങളിൽ അനുകൂലമാകുന്നു. പശുക്കളും പുത്രന്മാരും ജനിക്കുന്നു; ധനധാന്യവും ഉത്തമ ഭാര്യമാരും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 70

रत्नान्यश्वास्तथा गावो दासा दास्यो भवन्ति हि ॥ यस्येदं तिष्ठते गेहे तस्य संपद्भवेद्ध्रुवम् ॥

രത്നങ്ങളും കുതിരകളും പശുക്കളും; ദാസന്മാരും ദാസിമാരും നിശ്ചയമായി ലഭിക്കുന്നു. ആരുടെ വീട്ടിൽ ഇത് നിലനിൽക്കുന്നു, അവന് സമ്പത്ത് സ്ഥിരമാകുന്നു.

Verse 71

श्रीवराह उवाच ॥ एतदेव रहस्यं ते कीर्तितं भूतधारिणे ॥ रुद्रस्य खलु माहात्म्यं सकलं कीर्तितं मया ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഭൂതധാരിണീ! ഇതേ രഹസ്യം നിനക്കു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. നിശ്ചയമായി രുദ്രന്റെ സമ്പൂർണ്ണ മഹാത്മ്യം ഞാൻ വിവരിച്ചു.

Verse 72

नवकोट्यस्तु चामुण्डा भभिन्ना व्यवस्थिताः ॥ या रौद्री तामसी शक्तिः सा चामुण्डा प्रकीर्तिता ॥

ഒൻപത് കോടി ചാമുണ്ഡകൾ വ്യത്യസ്ത വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളായി സ്ഥാപിതമാണ്. റൗദ്രീയായ താമസശക്തിയേ ‘ചാമുണ്ഡാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു.

Verse 73

अष्टादश तथा कोट्यो वैष्णव्याः भेदू उच्यते ॥ या विष्णो राजसी शक्तिः पालनī चैव वैष्णवी ॥

പതിനെട്ട് കോടി വൈഷ്ണവിയുടെ ഭേദങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ രാജസീ ശക്തി—പാലനവും ഭരണവും സ്വരൂപിണി—അതേ വൈഷ്ണവീ.

Verse 74

कृतवांस्ताश्च भजते पतिरूपेण सर्वदा । यश्चाराधयते तस्य रुद्रस्तुष्टो भविष्यति ॥ सिद्ध्यन्ति तस्य कामाश्चे मनसा चिन्तिता अपि ॥

അവയെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, അവൻ സദാ പതി-രൂപത്തിൽ ആ ശക്തികളെ ഭജിച്ചു/ആദരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആരാധിക്കുന്നവനോട് രുദ്രൻ പ്രസന്നനാകും; മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ച ആഗ്രഹങ്ങളും സിദ്ധിക്കും.

Verse 75

या ब्रह्मशाक्तः सत्त्वस्था सा ह्यनन्ता प्रकीर्तिता ॥ एतासां सर्वभेदेषु पृथगेकैकशी धरे ॥

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി സത്ത്വത്തിൽ സ്ഥാപിതമായത് ‘അനന്താ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. ഹേ ധരാ! ഇവയുടെ എല്ലാ ഭേദങ്ങളിലും ഓരോന്നും താന്താനായ വിധത്തിൽ വേർതിരിച്ച് ധരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 76

सर्वसः भगवान् रुखः सर्वगश्च पतिर्भवेत् ॥ यावन्त्यस्या महाशक्त्यास्तावद्रूपाणि शङ्करः ॥

എല്ലാ രീതിയിലും ഭഗവാൻ ‘രുഖ’ എന്ന നിലയിൽ സർവ്വവ്യാപിയും അധിപതിയും ആകുന്നു. ഈ തത്ത്വത്തിനുള്ള മഹാശക്തികൾ എത്രയോ, ശങ്കരന്റെ രൂപങ്ങളും അത്രയേ ഉള്ളൂ.