Adhyaya 69: Agastya’s Vision of Varuṇa as Nārāyaṇa in Ilāvṛta

Verse 1

भद्राश्व उवाच । भगवन् त्वच्छरीरे तु यद्वृत्तं द्विजसत्तम । चिरजीवी भवांस्तन्मे वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१ ॥

Bhadraśwa rzekł: O Błogosławiony, o najlepszy spośród dwukrotnie urodzonych, łaskaw powiedz mi, co wydarzyło się w twoim własnym ciele. Będąc długowiecznym, jesteś godzien, o doskonały, by mi to wyjaśnić.

Verse 2

अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ॥ ६९.२ ॥

Agastja rzekł: O Królu, to moje ciało jest pełne wielu cudownych spraw; przetrwało przez wiele kalp i zostało oczyszczone przez wiedzę wedyjską.

Verse 3

अथन् महीमहं सर्वां गतवानस्मि पार्थिव । इलावृतं महावर्षं मेरोः पार्श्वे व्यवस्थितम् ॥ ६९.३ ॥

Wtedy, o królu, przeszedłem całą ziemię; i ujrzałem wielki region zwany Ilawrta, położony na zboczu Góry Meru.

Verse 4

तत्र रम्यं सरो दृष्टं तस्य तीरे महाकुटी । तत्रोपवासशिथिलं दृष्टवानस्मि तापसम् । अस्थिचर्मावशेषं तु चीरवल्कलधारिणम् ॥ ६९.४ ॥

Tam ujrzałem piękne jezioro, a na jego brzegu wielką chatę. Tam zobaczyłem ascetę, osłabionego postem, odzianego w poszarpane łachmany i korę drzewną, z którego pozostały tylko kości i skóra.

Verse 5

तं दृष्ट्वाहं नृपश्रेष्ठ क एष नृपसत्तम । विश्वास्य प्रतिपत्त्यर्थं विधेयं मे नरोत्तम ॥ ६९.५ ॥

Ujrzawszy go, zapytałem: O najlepszy z królów, kim jest ten, o najprzedniejszy z władców? Dla ustanowienia zaufania i jasnego zrozumienia, o najlepszy z ludzi, uczyń dla mnie to, co należy uczynić.

Verse 6

एवं चित्तयतो मह्यं स मां प्राह महामुनिः । स्थीयतां स्थीयतां ब्रह्मन्नातिथ्यं करवाणि ते ॥ ६९.६ ॥

Gdy tak rozmyślałem, wielki mędrzec rzekł do mnie: Zostań, zostań, o braminie; pozwól, że okażę ci gościnność należną gościowi.

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रविष्टोऽहं कुटीं तु ताम् । तावत्पश्याम्यहं विप्रं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६९.७ ॥

Usłyszawszy jego słowa, wszedłem do tej chaty; i w tym momencie ujrzałem bramina, jakby płonącego blaskiem.

Verse 8

भूमौ स्थितं तु मां दृष्ट्वा हुंकारमकरोद् द्विजः । तद्धुंकारात् तु पातालं भित्त्वा पञ्च हि कन्यकाः ॥ ६९.८ ॥

Zobaczywszy mnie stojącego na ziemi, dwukrotnie urodzony bramin wydał głośne 'hum'. Z tego dźwięku pięć dziewczyn przebiło się przez Patalę, świat podziemny, i wynurzyło się.

Verse 9

निर्ययुः काञ्चनं पीठमेकां तासां प्रगृह्य वै । सा मां प्रादात् तदा अन्याऽदात् सलिलं करसंस्थितम् ॥ ६९.९ ॥

Wyszły one; jedna spośród nich istotnie podniosła złoty tron. Ona wtedy podarła go mnie, podczas gdy inna dała wodę trzymaną w dłoni.

Verse 10

गृहीत्वा अन्यां तु मे पादौ क्षालितुं चोपचक्रमे । अन्ये द्वे व्यजने गृहीत्वा मत्पक्षाभ्यां व्यवस्थिते ॥ ६९.१० ॥

Lecz inna służąca ujęła moje stopy i zaczęła je obmywać; a dwie inne, biorąc wachlarze do odpędzania much, stanęły na pozycji po obu stronach moich skrzydeł.

Verse 11

ततो हुंकारमकरोत् पुनरेव महातपाः । तच्छब्दादन्तरं हैमद्रोणीं योजनविस्तृताम् । गृह्याजगाम मकरोत्प्लवं सरसि पार्थिव ॥ ६९.११ ॥

Wtedy wielki asceta ponownie wydał rezonujący dźwięk huṅkāry. Z odstępu stworzonego przez ten dźwięk, chwycił złote naczynie w kształcie koryta, rozciągające się na długość jojany, i zbliżył się; o królu, uczynił z niego pływak na jeziorze.

Verse 12

तस्यां तु कन्याः शतशो हेमकुम्भकराः शुभाः । आययुस्तमथो दृष्ट्वा स मुनिः प्राह मां नृप ॥ ६९.१२ ॥

Tam istotnie setki pomyślnych dziewcząt, niosących złote dzbany, podeszły. Wtedy, widząc go, ten mędrzec zwrócił się do mnie, o królu.

Verse 13

स्नानार्थं कल्पितं ब्रह्मन्निदं ते सर्वमेव तु । द्रोणीं प्रविश्य चेमां त्वं स्नातुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१३ ॥

O braminie, wszystko to zostało istotnie przygotowane dla twojej kąpieli. Wejdź do tego koryta i ty, o najlepszy z ludzi, jesteś godny się wykąpać.

Verse 14

ततोऽहं तस्य वचनात् तस्यां द्रोण्यां नराधिप । विशामि तावत् सरसि सा द्रोणी प्रत्यमज्जत ॥ ६९.१४ ॥

Wtedy, na jego rozkaz, o królu, wszedłem do tego naczynia w kształcie koryta; a w chwili gdy wszedłem do jeziora, to koryto zatonęło.

Verse 15

द्रोण्यां जले निमग्नोऽहमिति मत्वा नरेश्वर । उन्मग्नोऽहं ततो लोकमपूर्वं दृष्टवांस्ततः ॥ ६९.१५ ॥

Myśląc: "Zanurzyłem się w wodzie wewnątrz koryta", o władco ludzi, wtedy wynurzyłem się; potem ujrzałem świat, który był bezprecedensowy.

Verse 16

सुहर्म्यकक्ष्यायतनं विशालं रथ्यापथं शुद्धजनानुकीर्णम् । नीत्युत्तमैः सेवितमात्मविद्भिर् नृभिः पुराणैर्नयमार्गसंस्थैः ॥ ६९.१६ ॥

Miał on wzniosłe pałace i przestronne mieszkania; jego ulice i drogi były wypełnione ludźmi o czystych umysłach. Był odwiedzany przez ludzi o doskonałym postępowaniu - znawców Jaźni - starożytnych charakterem, ugruntowanych na ścieżce prawego rządzenia i prawych praktyk.

Verse 17

संसारचर्यापरिघाभिरुग्रं गम्भीरपातालतलस्थमाद्यम् । सितैर्नृभिः पाशवराग्रहस्तैः द्विपाश्वसङ्घैर्विविधैरुपेतम् ॥ ६९.१७ ॥

Głęboko w pātāli, to pierwotne miejsce było opisywane jako groźne, otoczone żelaznymi barierami biegu saṃsāry. Było obsługiwane przez bladych ludzi trzymających w rękach sznury przypominające pętle, oraz przez różne grupy stojące po obu stronach.

Verse 18

विचित्रपद्मोत्पलसंवृतानि सरांसि नानाविहगाकुलानि । अम्भोजपत्रस्थितभृङ्गनादैरुद्गीतवन्तीव लयैरनेकैः । कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१८ ॥

Jeziora, pokryte różnobarwnymi lotosami i liliami wodnymi utpala, były wypełnione wieloma rodzajami ptaków. Z brzęczeniem pszczół osiadłych na liściach lotosu, zdawały się śpiewać w wielu rytmach. Na brzegu były domy jak szczyty Kailāsy, usypane z klejnotami przypominającymi utpale; te mieszkania były skromnie położone, zamieszkane przez szczęśliwych i obdarzone łaską bramińskich mędrców - uważanych za "boskich" pośród dwukrotnie narodzonych.

Verse 19

कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१९ ॥

Na brzegu rzeki stały domy przypominające szczyty Kailasy, ułożone z wieloma rodzajami lotosów z klejnotów. Te domy, usytuowane nisko przy ziemi, były zamieszkane przez błogosławionych i szczęśliwych, i były ozdobione oraz obsługiwane przez braminów, tych uznawanych za 'boskich' wśród dwukrotnie urodzonych.

Verse 20

पद्मानि भृङ्गावनतानि चेलु-स्तेषां पुनर्गुरुभारादजस्रम् । जलेषु येषां सुस्वरास्यो द्विजाति-र्वेदोदितानाह विचित्रमन्त्रान् ॥ ६९.२० ॥

Lotosy, pochylone przez roje pszczół, kołysały się; i znowu, nieustannie, unosiły się pod naciskiem ciężaru. W tych wodach dwukrotnie urodzony o melodyjnym głosie recytował cudowne mantry, jak naucza Weda.

Verse 21

सिताब्जमालार्चितगात्रवन्ति वासोत्तरियाणि खगप्रवारैः । सरांस्यनेकानि तथा द्विजास्तु पठन्ति यज्ञार्थविधिं पुराणम् ॥ ६९.२१ ॥

Ich ciała były uhonorowane girlandami z białych lotosów, a ich szaty i górne odzienia były niesione przez najprzedniejszych z ptaków. Podobnie, przy wielu jeziorach, dwukrotnie urodzeni recytowali Puranę, która wyjaśnia procedury i cele ofiary (jadźni).

Verse 22

भ्रमन्नहं तेषु सरःस्वपश्यं वृन्दान्यनेकानि सुराङ्गनानाम् । विद्याधराणां च तथैव कन्याः स्नानाय तं देशमुपागताश्च ॥ ६९.२२ ॥

Wędrując tam, ujrzałem w tych jeziorach wiele grup niebiańskich dziewic; podobnie również dziewice Widjadharów przybyły do tego regionu, by się kąpać.

Verse 23

ततः कदाचिद् भ्रमता नृपोत्तम प्रदृष्टमन्यत्सुसरः सुतोयम् । प्राग् दृष्टमेकं तु तथैव तीरे कुटीं प्रपश्यामि यथा पुराहम् ॥ ६९.२३ ॥

Wtedy, pewnego czasu podczas wędrówki, o najlepszy z królów, ten syn o przyjemnym głosie ujrzał coś innego: na brzegu dostrzegam pustelnię dokładnie taką, jak widziałem ją wcześniej.

Verse 24

यावत् कुटीं तां प्रविशामि राजन् तपस्विनं तं स्थितमेकदेशे । दृष्ट्वाभिगम्याभिवदामि यावत् स्मयन्नुवाचाप्रतिमप्रभावः ॥ ६९.२४ ॥

O królu, gdy wszedłem do tej chaty, ujrzałem ascetę stojącego w pewnym miejscu. Gdy się zbliżyłem i miałem złożyć moje pozdrowienie, on, o niezrównanej mocy, uśmiechnął się i przemówił.

Verse 25

तापस उवाच । किं मां विप्र न जानीषे प्राग्दृष्टमपि सत्तम । येन त्वं मूढवल्लोकमिममप्यनुपश्यसि ॥ ६९.२५ ॥

Asceta rzekł: 'O braminie, czy nie rozpoznajesz mnie, mnie, którego widziałeś wcześniej, o najlepszy wśród dobrych? Z jakiej niewiedzy ty, jakby oszołomiony, nie postrzegasz nawet tego świata?'

Verse 26

दृष्टं मत्कमिदं देवैर्भुवनं यन्न दृश्यते । त्वत्प्रियार्थं मया लोको दर्शितः स द्विजोत्तम ॥ ६९.२६ ॥

Ten świat, który jest mój, został ujrzany przez bogów, choć zazwyczaj nie jest widziany. Dla twojego zadowolenia, o najlepszy z dwukrotnie urodzonych, pokazałem ci tę sferę.

Verse 27

सम्पदं पश्य लोकस्य मदीयस्य महामुने । दधिक्षीरवहा नद्यस्तथा सर्पिर्मयान् ह्रदान् ॥ ६९.२७ ॥

'Obacz pomyślność mojego świata, o wielki mędrcu: rzeki, które płyną jogurtem i mlekiem, oraz podobnie jeziora zrobione z klarowanego masła (ghee).'

Verse 28

गृहाणां हेमरत्नानां स्तम्भान् हेममयान् गृहे । रत्नोत्पलचितां भूमिं पद्मरागसमप्रभाम् । पारिजातप्रसूनाढ्यां सेवितां यक्षकिन्नरैः ॥ ६९.२८ ॥

Opisuje domy ze złota i klejnotów, z filarami wewnątrz domu wykonanymi w całości ze złota; ziemia jest wyłożona klejnotowymi lotosami i lśni blaskiem równym rubinowi. Jest bogata w kwiaty drzewa paridżata i jest odwiedzana przez Jakszów i Kinnarów.

Verse 29

एवमुक्तस्तदा तेन तापसेन नराधिप । विस्मयापन्नहृदयस्तमेवाहं तु पृष्टवान् ॥ ६९.२९ ॥

O królu, gdy ów asceta zwrócił się do mnie w ten sposób, serce moje napełniło się zdumieniem, i wtedy zapytałem go o więcej.

Verse 30

भगवंस्तव लोकोऽयं सर्वलोकवरोत्तमः । सर्वलोकाः मया दृष्टा ब्रह्मशक्रादिसंस्थिताः ॥ ६९.३० ॥

O Błogosławiony, ten twój świat jest najdoskonalszy spośród wszystkich światów. Widziałem wszystkie światy, te, w których przebywają Brahmā, Śakra (Indra) i inni.

Verse 31

अयं त्वपूर्वो लोको मे प्रतिबाति तपोधन । सम्पदैश्वर्यतेजोभिर्हर्म्यरत्नचयैस्तथा ॥ ६९.३१ ॥

Lecz ten świat jawi mi się jako coś niespotykanego, o skarbie mocy ascetycznej, obdarzony pomyślnością, władzą i blaskiem, a także pałacami i stertami klejnotów.

Verse 32

सरोभिः सूदकैः पुण्यैर्जलजैश्च विशेषतः । अत्यद्भुतमिदं लोकं दृष्टवानस्मि ते मुने ॥ ६९.३२ ॥

Z świętymi jeziorami, z uświęconymi wodami, a szczególnie z istotami wodnymi i roślinami, widziałem ten świat jako niezwykle cudowny, o mędrcu.

Verse 33

इत्थंभूतं कथं लोको भवांश्चेत्थं व्यवस्थितः । कथयस्वैतस्य हेतुं मे कश्च त्वं मुनिपुंगव ॥ ६९.३३ ॥

Jak ten świat stał się taki? I jak ty trwasz w takim stanie? Wyjaw mi przyczynę tego, a także, kim jesteś, o najwybitniejszy z mędrców?

Verse 34

कथमिलावृते वर्षे सरस्तीरे महामुने । दृष्टवानस्मि सोऽहं त्वं सरस्तत् सा कुटी मुने । हेमहार्म्याकुले लोके किं वा स्थानं तु ते कुटिः ॥ ६९.३४ ॥

Jak to się stało, że w Ilāvṛta-varṣa, na brzegu jeziora, o wielki mędrcu, ujrzałem ciebie, i tę pustelnię nad jeziorem również, o muni? W świecie pełnym złotych pałaców, jakie jest miejsce twej chatki?

Verse 35

एवमुक्तः स भगवात् मया । असौ मुनिपुङ्गवः । प्राह मह्यं यथावृत्तं यत् तु राजेन्द्र तच्छृणु ॥ ६९.३५ ॥

Tak zapytany przeze mnie, ów czcigodny, najwybitniejszy z mędrców, opowiedział mi o tym, co się wydarzyło, dokładnie tak, jak było; i rzekł: "O najlepszy z królów, posłuchaj tego."

Verse 36

तापस उवाच । अहं नारायणो देवो जलरूपी सनातनः । येन व्याप्तमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ६९.३६ ॥

Asceta rzekł: "Jam jest Nārāyaṇa, istota boska, wieczny, o postaci wody, przez którego przeniknięte jest to całe wszechświat, trzy światy wraz ze wszystkim, co się porusza i co nieruchome."

Verse 37

या सा त्वाप्याकृतिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । सोऽहं वरुण इत्युक्तः स्वयं नारायणः परः ॥ ६९.३७ ॥

Ta właśnie postać, którą postrzegłeś jako należącą do najwyższego Pana (Parameṣṭhina), jam jest ten, o którym mówi się jako o 'Varuṇie'; zaprawdę, jam jest sam Nārāyaṇa, istota transcendentna.

Verse 38

त्वया च सप्त जन्मानि अहमारााधितः पुरा । तेन त्रैलोक्यनाशेऽपि त्वमेकस्त्वभिलक्षितः ॥ ६९.३८ ॥

I przez ciebie, przez siedem narodzin, byłem dawniej czczony; dlatego nawet gdy trzy światy stają w obliczu zagłady, ty jeden jesteś wybrany, oznaczony do ocalenia.

Verse 39

एवमुक्तस्तदा तेन निद्रामीलितलोचनः । पतितोऽहं धरापृष्ठे तत्क्षणात् पुनरुत्थितः ॥ ६९.३९ ॥

Tak wtedy przezeń napomniany, z oczyma na wpół przymkniętymi w sennym drzemieniu, upadłem na powierzchnię ziemi; i w tejże samej chwili znów powstałem.

Verse 40

यावत्पश्याम्यहं राजन् तं ऋषिं तच्च वै पुरम् । तावन्मेरुगिरेर्मूर्ध्निं पश्याम्यात्मानमात्मना ॥ ६९.४० ॥

Jak długo, o królu, oglądam tego mędrca i to właśnie miasto, przez ten sam czas oglądam samego siebie - moim własnym wewnętrznym ja - na szczycie góry Meru.

Verse 41

समुद्रान् सप्त पश्यामि तथैव कुलपर्वतान् । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं दृष्टवानस्मि पार्थिव ॥ ६९.४१ ॥

Oglądam siedem oceanów i podobnie pasma górskie; i ujrzałem Ziemię posiadającą siedem kontynentów, o królu.

Verse 42

अद्यापि तं लोकवरं ध्यायंस्तिष्ठामि सुव्रत । कदा प्राप्स्येऽथ तं लोकमिति चिन्तापरोऽभवम् ॥ ६९.४२ ॥

Nawet teraz, o ty, który zachowujesz dobre praktyki, trwam stojąc, kontemplując tę wyborną sferę. Myśląc: 'Kiedyż osiągnę tę sferę?', stałem się całkowicie pochłonięty tą troską.

Verse 43

एवं ते कौतुकं राजन् कथितं परमेष्ठिनः । यद्वृत्तं मम देहे तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ६९.४३ ॥

Tak więc, o królu, twoja ciekawość została wyjaśniona - tak jak przekazał Parameṣṭhin; i co wydarzyło się na moim ciele, zostało opowiedziane. Czego innego pragniesz usłyszeć?