Adhyaya 69: Agastya’s Vision of Varuṇa as Nārāyaṇa in Ilāvṛta

Verse 1

भद्राश्व उवाच । भगवन् त्वच्छरीरे तु यद्वृत्तं द्विजसत्तम । चिरजीवी भवांस्तन्मे वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१ ॥

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ଶରୀରରେ ଯାହା ଘଟିଛି, ତାହା ମୋତେ କହିବାକୁ କୃପା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଚିରଜୀବୀ; ତେଣୁ ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ॥ ६९.२ ॥

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ହେ ରାଜନ୍! ମୋର ଏହି ଶରୀର ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର କୌତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ଅନେକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଛି ଏବଂ ବେଦବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ପରିଶୋଧିତ।

Verse 3

अथन् महीमहं सर्वां गतवानस्मि पार्थिव । इलावृतं महावर्षं मेरोः पार्श्वे व्यवस्थितम् ॥ ६९.३ ॥

ତାପରେ, ହେ ପାର୍ଥିବ! ମୁଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରିଛି। ମେରୁ ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘ଇଲାବୃତ’ ନାମକ ମହାବର୍ଷକୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି।

Verse 4

तत्र रम्यं सरो दृष्टं तस्य तीरे महाकुटी । तत्रोपवासशिथिलं दृष्टवानस्मि तापसम् । अस्थिचर्मावशेषं तु चीरवल्कलधारिणम् ॥ ६९.४ ॥

ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ରମ୍ୟ ସରୋବର ଦେଖିଲି ଏବଂ ତାହାର ତୀରେ ଏକ ବଡ଼ କୁଟୀ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଉପବାସରେ ଶିଥିଳ ଏକ ତାପସକୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି— ସେ ଚୀର ଓ ବଲ୍କଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଦେହରେ କେବଳ ଅସ୍ଥି ଓ ଚର୍ମ ଅବଶେଷ ଥିଲା।

Verse 5

तं दृष्ट्वाहं नृपश्रेष्ठ क एष नृपसत्तम । विश्वास्य प्रतिपत्त्यर्थं विधेयं मे नरोत्तम ॥ ६९.५ ॥

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ପଚାରିଲି—“ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିଜଣ କିଏ, ହେ ନୃପସତ୍ତମ? ବିଶ୍ୱାସ ସ୍ଥାପନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଝାମଣା ପାଇଁ, ହେ ନରୋତ୍ତମ, ମୋ ପାଇଁ ଯାହା କରଣୀୟ ତାହା କରନ୍ତୁ।”

Verse 6

एवं चित्तयतो मह्यं स मां प्राह महामुनिः । स्थीयतां स्थीयतां ब्रह्मन्नातिथ्यं करवाणि ते ॥ ६९.६ ॥

ମୁଁ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ମହାମୁନି ମୋତେ କହିଲେ—“ଥାଆ, ଥାଆ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୁଁ ତୁମର ଆତିଥ୍ୟ କରିବି।”

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रविष्टोऽहं कुटीं तु ताम् । तावत्पश्याम्यहं विप्रं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६९.७ ॥

ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ସେହି କୁଟୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲି। ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଜଣେ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ତେଜରେ ଯେନେ ଜ୍ୱଳିତ ଥିଲେ।

Verse 8

भूमौ स्थितं तु मां दृष्ट्वा हुंकारमकरोद् द्विजः । तद्धुंकारात् तु पातालं भित्त्वा पञ्च हि कन्यकाः ॥ ६९.८ ॥

ମୁଁ ଭୂମିରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି ସେ ଦ୍ୱିଜ ‘ହୁଁ’ ବୋଲି ହୁଙ୍କାର କଲେ। ସେହି ହୁଙ୍କାରରୁ ପାତାଳକୁ ଭେଦି ପାଞ୍ଚ କନ୍ୟା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 9

निर्ययुः काञ्चनं पीठमेकां तासां प्रगृह्य वै । सा मां प्रादात् तदा अन्याऽदात् सलिलं करसंस्थितम् ॥ ६९.९ ॥

ସେମାନେ ବାହାରିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୀଠ ଉଠାଇ ମୋତେ ଦେଲେ; ତାପରେ ଅନ୍ୟଜଣେ କରତଳରେ ଧରା ଜଳ ଦେଲେ।

Verse 10

गृहीत्वा अन्यां तु मे पादौ क्षालितुं चोपचक्रमे । अन्ये द्वे व्यजने गृहीत्वा मत्पक्षाभ्यां व्यवस्थिते ॥ ६९.१० ॥

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସେବିକା ମୋ ପାଦ ଧରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧୋଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ଆଉ ଦୁଇଜଣ ଚାମର ଧରି ମୋ ପକ୍ଷଦ୍ୱୟର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 11

ततो हुंकारमकरोत् पुनरेव महातपाः । तच्छब्दादन्तरं हैमद्रोणीं योजनविस्तृताम् । गृह्याजगाम मकरोत्प्लवं सरसि पार्थिव ॥ ६९.११ ॥

ତାପରେ ସେ ମହାତପା ପୁନର୍ବାର ହୁଂକାର କଲେ। ସେଇ ଶବ୍ଦର ଅନ୍ତରାଳରୁ ଏକ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ରୋଣୀ ଧରିନେଇ, ହେ ପାର୍ଥିବ, ସରସିରେ ତାହାକୁ ପ୍ଲବରୂପେ ତିଆରି କଲେ।

Verse 12

तस्यां तु कन्याः शतशो हेमकुम्भकराः शुभाः । आययुस्तमथो दृष्ट्वा स मुनिः प्राह मां नृप ॥ ६९.१२ ॥

ସେଠାରେ ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଶତଶଃ କନ୍ୟାମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ହାତରେ ଧରି ଆସିଲେ। ପରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ମୁନି, ହେ ନୃପ, ମୋତେ କହିଲେ।

Verse 13

स्नानार्थं कल्पितं ब्रह्मन्निदं ते सर्वमेव तु । द्रोणीं प्रविश्य चेमां त्वं स्नातुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१३ ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଏ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଦ୍ରୋଣୀରେ ପ୍ରବେଶ କର; ହେ ସତ୍ତମ, ତୁମେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 14

ततोऽहं तस्य वचनात् तस्यां द्रोण्यां नराधिप । विशामि तावत् सरसि सा द्रोणी प्रत्यमज्जत ॥ ६९.१४ ॥

ତାପରେ, ହେ ନରାଧିପ, ତାଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ମୁଁ ସେଇ ଦ୍ରୋଣୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲି। ସରସିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାମାତ୍ରେ ସେ ଦ୍ରୋଣୀ ତଳକୁ ଡୁବିଗଲା।

Verse 15

द्रोण्यां जले निमग्नोऽहमिति मत्वा नरेश्वर । उन्मग्नोऽहं ततो लोकमपूर्वं दृष्टवांस्ततः ॥ ६९.१५ ॥

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ‘ମୁଁ ଦ୍ରୋଣୀର ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇଗଲି’ ବୋଲି ଭାବି, ପରେ ମୁଁ ଉପରକୁ ଉଠିଲି; ତାପରେ ମୁଁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଲୋକ ଦେଖିଲି।

Verse 16

सुहर्म्यकक्ष्यायतनं विशालं रथ्यापथं शुद्धजनानुकीर्णम् । नीत्युत्तमैः सेवितमात्मविद्भिर् नृभिः पुराणैर्नयमार्गसंस्थैः ॥ ६९.१६ ॥

ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାସାଦ ଓ ବିଶାଳ ନିବାସକକ୍ଷ ଥିଲା; ରଥ୍ୟା ଓ ପଥ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ। ସେ ଲୋକ ଉତ୍ତମ ନୀତିବାନ, ଆତ୍ମବିଦ୍, ପୁରାତନ ସ୍ୱଭାବର, ନୟମାର୍ଗରେ ସ୍ଥିତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲା।

Verse 17

संसारचर्यापरिघाभिरुग्रं गम्भीरपातालतलस्थमाद्यम् । सितैर्नृभिः पाशवराग्रहस्तैः द्विपाश्वसङ्घैर्विविधैरुपेतम् ॥ ६९.१७ ॥

ପାତାଳର ଗଭୀର ତଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ଆଦ୍ୟ (ସ୍ଥାନ/ଅବସ୍ଥା) ସଂସାରଚର୍ୟାର ଲୋହା ପରି ଅବରୋଧଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିବାରୁ ଭୟଙ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷମାନେ ହାତରେ ପାଶସଦୃଶ ରଜ୍ଜୁ ଧରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଭିନ୍ନ ଦଳ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ।

Verse 18

विचित्रपद्मोत्पलसंवृतानि सरांसि नानाविहगाकुलानि । अम्भोजपत्रस्थितभृङ्गनादैरुद्गीतवन्तीव लयैरनेकैः । कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१८ ॥

ବିଚିତ୍ର ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଲରେ ଆବୃତ ସରୋବରଗୁଡ଼ିକ ନାନା ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିଲେ। ଅମ୍ଭୋଜପତ୍ର ଉପରେ ବସିଥିବା ଭୃଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଯେନ ଅନେକ ଲୟରେ ଗାନ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ତୀରେ କୈଲାସଶୃଙ୍ଗ ସଦୃଶ ଗୃହ ଥିଲା, ନାନା ରତ୍ନସମ ଉତ୍ପଲରେ ସଞ୍ଚିତ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଧନ୍ୟଜନଙ୍କ ନିବାସ, ଭୂମି ସମୀପରେ ନୀଚ ଭାବେ ସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଦେବ’ ମନାଯାଉଥିବା ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 19

कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१९ ॥

ତୀରେ କୈଲାସଶୃଙ୍ଗ ସଦୃଶ ଗୃହ ଥିଲା, ନାନା ରତ୍ନସମ ଉତ୍ପଲରେ ସଞ୍ଚିତ। ସେ ଗୃହ ଧନ୍ୟ-ଭାଗ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ, ଭୂମି ସମୀପରେ ନୀଚ ଭାବେ ସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଦେବ’ ମନାଯାଉଥିବା ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 20

पद्मानि भृङ्गावनतानि चेलु-स्तेषां पुनर्गुरुभारादजस्रम् । जलेषु येषां सुस्वरास्यो द्विजाति-र्वेदोदितानाह विचित्रमन्त्रान् ॥ ६९.२० ॥

ଭୃଙ୍ଗମଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ନତ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଡୋଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ଭାରରେ ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ପୁନଃ ଉଠୁଥିଲେ। ସେହି ଜଳରେ ମଧୁରସ୍ୱର ଦ୍ୱିଜ ବେଦୋକ୍ତ ବିଚିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରୁଥିଲେ।

Verse 21

सिताब्जमालार्चितगात्रवन्ति वासोत्तरियाणि खगप्रवारैः । सरांस्यनेकानि तथा द्विजास्तु पठन्ति यज्ञार्थविधिं पुराणम् ॥ ६९.२१ ॥

ତାଙ୍କ ଦେହ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମମାଳାରେ ଅର୍ଚ୍ଚିତ ଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତରୀୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀମାନେ ବହନ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ସରୋବରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞାର୍ଥବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀ ପୁରାଣ ପାଠ କରୁଥିଲେ।

Verse 22

भ्रमन्नहं तेषु सरःस्वपश्यं वृन्दान्यनेकानि सुराङ्गनानाम् । विद्याधराणां च तथैव कन्याः स्नानाय तं देशमुपागताश्च ॥ ६९.२२ ॥

ସେଠାରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ସେହି ସରୋବରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ଅନେକ ଦଳ ଦେଖିଲି। ଏହିପରି ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ସେ ଦେଶକୁ ଆସିଥିଲେ।

Verse 23

ततः कदाचिद् भ्रमता नृपोत्तम प्रदृष्टमन्यत्सुसरः सुतोयम् । प्राग् दृष्टमेकं तु तथैव तीरे कुटीं प्रपश्यामि यथा पुराहम् ॥ ६९.२३ ॥

ତାପରେ କେତେବେଳେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଏହି ପୁତ୍ର ଆଉ ଗୋଟିଏ ସୁନ୍ଦର ସରୋବର ଦେଖିଲା। ଏବଂ ତୀରରେ ପୂର୍ବେ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲି, ସେହି କୁଟୀକୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଦେଖିଲି।

Verse 24

यावत् कुटीं तां प्रविशामि राजन् तपस्विनं तं स्थितमेकदेशे । दृष्ट्वाभिगम्याभिवदामि यावत् स्मयन्नुवाचाप्रतिमप्रभावः ॥ ६९.२४ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେହି କୁଟୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲି, ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲି, ସେ—ଅପ୍ରତିମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ—ହସି କହିଲେ।

Verse 25

तापस उवाच । किं मां विप्र न जानीषे प्राग्दृष्टमपि सत्तम । येन त्वं मूढवल्लोकमिममप्यनुपश्यसि ॥ ६९.२५ ॥

ତାପସ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିବା ମୋତେ କି ତୁମେ ଚିହ୍ନୁନାହ? ହେ ସତ୍ତମ, କେଉଁ ମୋହରେ ତୁମେ ମୂଢ ଭଳି ଏହି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରୁନାହ?

Verse 26

दृष्टं मत्कमिदं देवैर्भुवनं यन्न दृश्यते । त्वत्प्रियार्थं मया लोको दर्शितः स द्विजोत्तम ॥ ६९.२६ ॥

ଏହା ମୋର ଭୁବନ; ସାଧାରଣତଃ ଦୃଶ୍ୟ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତୁମ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଲୋକ ଦେଖାଇଛି।

Verse 27

सम्पदं पश्य लोकस्य मदीयस्य महामुने । दधिक्षीरवहा नद्यस्तथा सर्पिर्मयान् ह्रदान् ॥ ६९.२७ ॥

ହେ ମହାମୁନି, ମୋ ଲୋକର ସମ୍ପଦ ଦେଖ—ଦହି ଓ କ୍ଷୀର ବହୁଥିବା ନଦୀମାନେ, ଏବଂ ଘୃତମୟ ହ୍ରଦମାନେ।

Verse 28

गृहाणां हेमरत्नानां स्तम्भान् हेममयान् गृहे । रत्नोत्पलचितां भूमिं पद्मरागसमप्रभाम् । पारिजातप्रसूनाढ्यां सेवितां यक्षकिन्नरैः ॥ ६९.२८ ॥

ସେଠାର ଗୃହମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନମୟ; ଗୃହଭିତରେ ସ୍ତମ୍ଭମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ। ଭୂମି ରତ୍ନଖଚିତ ଉତ୍ପଳରେ ସୁଶୋଭିତ ଏବଂ ପଦ୍ମରାଗ (ମାଣିକ୍ୟ) ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାହା ପାରିଜାତ ପୁଷ୍ପରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଯକ୍ଷ-କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।

Verse 29

एवमुक्तस्तदा तेन तापसेन नराधिप । विस्मयापन्नहृदयस्तमेवाहं तु पृष्टवान् ॥ ६९.२९ ॥

ହେ ନରାଧିପ, ସେଇ ତାପସ ଏପରି କହିବା ପରେ ମୋ ହୃଦୟ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ମୁଁ ତାହାକୁ ହିଁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନ କଲି।

Verse 30

भगवंस्तव लोकोऽयं सर्वलोकवरोत्तमः । सर्वलोकाः मया दृष्टा ब्रह्मशक्रादिसंस्थिताः ॥ ६९.३० ॥

ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଲୋକ ସମସ୍ତ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୁଁ ଦେଖିଛି।

Verse 31

अयं त्वपूर्वो लोको मे प्रतिबाति तपोधन । सम्पदैश्वर्यतेजोभिर्हर्म्यरत्नचयैस्तथा ॥ ६९.३१ ॥

କିନ୍ତୁ ହେ ତପୋଧନ, ଏହି ଲୋକ ମୋତେ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହେଉଛି—ସମ୍ପଦ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ପ୍ରାସାଦ ଓ ରତ୍ନରାଶିରେ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 32

सरोभिः सूदकैः पुण्यैर्जलजैश्च विशेषतः । अत्यद्भुतमिदं लोकं दृष्टवानस्मि ते मुने ॥ ६९.३२ ॥

ହେ ମୁନେ, ପୁଣ୍ୟ ସରୋବର, ପବିତ୍ର ଜଳ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଜଳଜ ଜୀବ/ଉଦ୍ଭିଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଲୋକକୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଦେଖିଛି।

Verse 33

इत्थंभूतं कथं लोको भवांश्चेत्थं व्यवस्थितः । कथयस्वैतस्य हेतुं मे कश्च त्वं मुनिपुंगव ॥ ६९.३३ ॥

ଏହି ଲୋକ ଏପରି କିପରି ହେଲା, ଏବଂ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏପରି କିପରି ସ୍ଥିତ? ଏହାର କାରଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ, ଆପଣ କିଏ?

Verse 34

कथमिलावृते वर्षे सरस्तीरे महामुने । दृष्टवानस्मि सोऽहं त्वं सरस्तत् सा कुटी मुने । हेमहार्म्याकुले लोके किं वा स्थानं तु ते कुटिः ॥ ६९.३४ ॥

ହେ ମହାମୁନେ, ଇଲାବୃତ-ବର୍ଷରେ ସରୋବର ତୀରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିପରି ଦେଖିଲି—ସେଠି ସେଇ ସରୋବର ଓ ସେଇ କୁଟୀ ମଧ୍ୟ, ହେ ମୁନେ? ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାସାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ କୁଟୀର ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସ୍ଥିତି କ’ଣ?

Verse 35

एवमुक्तः स भगवात् मया । असौ मुनिपुङ्गवः । प्राह मह्यं यथावृत्तं यत् तु राजेन्द्र तच्छृणु ॥ ६९.३५ ॥

ମୋର ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା ମୋତେ କହିଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାହା ଶୁଣ।”

Verse 36

तापस उवाच । अहं नारायणो देवो जलरूपी सनातनः । येन व्याप्तमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ६९.३६ ॥

ତାପସ କହିଲେ—“ମୁଁ ନାରାୟଣ ଦେବ, ଜଳରୂପୀ ସନାତନ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ, ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକ ବ୍ୟାପ୍ତ।”

Verse 37

या सा त्वाप्याकृतिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । सोऽहं वरुण इत्युक्तः स्वयं नारायणः परः ॥ ६९.३७ ॥

ତୁମେ ଯେ ରୂପକୁ ସେହି ପରମେଷ୍ଠୀ ଦେବଙ୍କର ବୋଲି ଅନୁଭବ କରିଥିଲ, ସେଇ ମୁଁ—‘ବରୁଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରକୃତରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ପର ନାରାୟଣ।

Verse 38

त्वया च सप्त जन्मानि अहमारााधितः पुरा । तेन त्रैलोक्यनाशेऽपि त्वमेकस्त्वभिलक्षितः ॥ ६९.३८ ॥

ତୁମେ ପୂର୍ବେ ସାତ ଜନ୍ମ ଧରି ମୋତେ ଆରାଧନା କରିଥିଲ; ତେଣୁ ତ୍ରିଲୋକ ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏକା ଭାବେ ବିଶେଷ ଚିହ୍ନିତ।

Verse 39

एवमुक्तस्तदा तेन निद्रामीलितलोचनः । पतितोऽहं धरापृष्ठे तत्क्षणात् पुनरुत्थितः ॥ ६९.३९ ॥

ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ନିଦ୍ରାରେ ଅର୍ଧନିମୀଳିତ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ମୁଁ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଗଲି; ଏବଂ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ପୁଣି ଉଠିଲି।

Verse 40

यावत्पश्याम्यहं राजन् तं ऋषिं तच्च वै पुरम् । तावन्मेरुगिरेर्मूर्ध्निं पश्याम्यात्मानमात्मना ॥ ६९.४० ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସେଇ ଋଷି ଓ ସେଇ ପୁରକୁ ଦେଖୁଛି, ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ନିଜ ଅନ୍ତରାତ୍ମାଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ମେରୁଗିରିର ଶିଖରରେ ଦେଖୁଛି।

Verse 41

समुद्रान् सप्त पश्यामि तथैव कुलपर्वतान् । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं दृष्टवानस्मि पार्थिव ॥ ६९.४१ ॥

ମୁଁ ସାତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଏବଂ ସେହିପରି କୁଳପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି; ହେ ପାର୍ଥିବ, ସାତ ଦ୍ୱୀପଯୁକ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଛି।

Verse 42

अद्यापि तं लोकवरं ध्यायंस्तिष्ठामि सुव्रत । कदा प्राप्स्येऽथ तं लोकमिति चिन्तापरोऽभवम् ॥ ६९.४२ ॥

ହେ ସୁବ୍ରତ, ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି; ‘କେବେ ମୁଁ ସେ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି?’ ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ହୋଇଗଲି।

Verse 43

एवं ते कौतुकं राजन् कथितं परमेष्ठिनः । यद्वृत्तं मम देहे तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ६९.४३ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ପରମେଷ୍ଠି ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେପରି ତୁମ କୌତୁହଳ ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା; ମୋ ଦେହରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ କହାଗଲା। ଏବେ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?