Adhyaya 69: Agastya’s Vision of Varuṇa as Nārāyaṇa in Ilāvṛta

Verse 1

भद्राश्व उवाच । भगवन् त्वच्छरीरे तु यद्वृत्तं द्विजसत्तम । चिरजीवी भवांस्तन्मे वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१ ॥

ഭദ്രാശ്വൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ സംഭവിച്ചതെന്തെന്നു എനിക്കു പറയുവാൻ ദയചെയ്യണം. നിങ്ങൾ ചിരഞ്ജീവി ആകയാൽ, ഹേ ശ്രേഷ്ഠനേ, അത് എനിക്കു വിശദീകരിക്കാൻ നിങ്ങൾ യോഗ്യനാണ്।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ॥ ६९.२ ॥

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— ഹേ രാജാവേ! എന്റെ ഈ ശരീരം അനേകം അത്ഭുതകാര്യങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്. ഇത് അനേകം കല്പങ്ങളോളം നിലനിന്നതും വേദവിദ്യയാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്।

Verse 3

अथन् महीमहं सर्वां गतवानस्मि पार्थिव । इलावृतं महावर्षं मेरोः पार्श्वे व्यवस्थितम् ॥ ६९.३ ॥

അതിനുശേഷം, ഹേ പാർത്ഥിവാ! ഞാൻ സമസ്ത ഭൂമിയും പര്യടനം ചെയ്തു. മേരുപർവതത്തിന്റെ പാർശ്വത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ‘ഇലാവൃത’ എന്ന മഹാവർഷം ഞാൻ കണ്ടു।

Verse 4

तत्र रम्यं सरो दृष्टं तस्य तीरे महाकुटी । तत्रोपवासशिथिलं दृष्टवानस्मि तापसम् । अस्थिचर्मावशेषं तु चीरवल्कलधारिणम् ॥ ६९.४ ॥

അവിടെ ഞാൻ ഒരു മനോഹരമായ തടാകം കണ്ടു; അതിന്റെ തീരത്ത് ഒരു വലിയ കുടിലുമുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ ഉപവാസം മൂലം ക്ഷീണിച്ച ഒരു തപസ്വിയെ ഞാൻ കണ്ടു— അദ്ദേഹം ചീർവസ്ത്രവും വൽക്കലവും ധരിച്ചിരുന്നു; ശരീരത്തിൽ അസ്ഥിയും ചർമ്മവും മാത്രമേ ശേഷിച്ചിരുന്നുള്ളൂ।

Verse 5

तं दृष्ट्वाहं नृपश्रेष्ठ क एष नृपसत्तम । विश्वास्य प्रतिपत्त्यर्थं विधेयं मे नरोत्तम ॥ ६९.५ ॥

അവനെ കണ്ട ഞാൻ ചോദിച്ചു—“ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഇവൻ ആര്, ഹേ നൃപസത്തമാ? വിശ്വാസം ഉറപ്പിക്കുകയും വ്യക്തമായ ബോധം ലഭിക്കയും ചെയ്യുന്നതിനായി, ഹേ നരോത്തമാ, എനിക്കായി ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുക.”

Verse 6

एवं चित्तयतो मह्यं स मां प्राह महामुनिः । स्थीयतां स्थीयतां ब्रह्मन्नातिथ्यं करवाणि ते ॥ ६९.६ ॥

ഞാൻ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ആ മഹാമുനി എന്നോടു പറഞ്ഞു—“തങ്ങുക, തങ്ങുക, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ; ഞാൻ നിനക്കു അതിഥിസത്കാരം ചെയ്യാം.”

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रविष्टोऽहं कुटीं तु ताम् । तावत्पश्याम्यहं विप्रं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६९.७ ॥

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ ആ കുടിലിൽ പ്രവേശിച്ചു. അപ്പോൾ തന്നെ ഞാൻ ഒരു വിപ്രനെ കണ്ടു; അവൻ തേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്നവനെന്നപോലെ തോന്നി.

Verse 8

भूमौ स्थितं तु मां दृष्ट्वा हुंकारमकरोद् द्विजः । तद्धुंकारात् तु पातालं भित्त्वा पञ्च हि कन्यकाः ॥ ६९.८ ॥

ഞാൻ ഭൂമിയിൽ നിൽക്കുന്നതു കണ്ട ദ്വിജൻ ‘ഹും’ എന്നു ഹുങ്കാരം ചെയ്തു. ആ ഹുങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് പാതാളം ഭേദിച്ച് അഞ്ചു കന്യകൾ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 9

निर्ययुः काञ्चनं पीठमेकां तासां प्रगृह्य वै । सा मां प्रादात् तदा अन्याऽदात् सलिलं करसंस्थितम् ॥ ६९.९ ॥

അവർ പുറത്തേക്കു വന്നു. അവരിൽ ഒരുത്തി സ്വർണ്ണപീഠം എടുത്ത് എനിക്കു നൽകി; അപ്പോൾ മറ്റൊരുത്തി കൈക്കുഴിയിൽ പിടിച്ച ജലം സമർപ്പിച്ചു.

Verse 10

गृहीत्वा अन्यां तु मे पादौ क्षालितुं चोपचक्रमे । अन्ये द्वे व्यजने गृहीत्वा मत्पक्षाभ्यां व्यवस्थिते ॥ ६९.१० ॥

അപ്പോൾ മറ്റൊരു സേവിക എന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് അവ കഴുകാൻ തുടങ്ങി. മറ്റെ രണ്ടുപേർ ചാമരം എടുത്ത് എന്റെ പക്ഷങ്ങളുടെ ഇരുവശത്തും നിലകൊണ്ടു.

Verse 11

ततो हुंकारमकरोत् पुनरेव महातपाः । तच्छब्दादन्तरं हैमद्रोणीं योजनविस्तृताम् । गृह्याजगाम मकरोत्प्लवं सरसि पार्थिव ॥ ६९.११ ॥

അപ്പോൾ മഹാതപസ്വി വീണ്ടും ഹുങ്കാരം ചെയ്തു. ആ ശബ്ദത്തിന്റെ ഇടവേളയിൽ നിന്ന് ഒരു യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള സ്വർണ്ണദ്രോണി പിടിച്ചെടുത്തു; ഹേ രാജാവേ, തടാകത്തിൽ അതിനെ തേനിലക്കുന്ന പ്ലവമായി രൂപപ്പെടുത്തി.

Verse 12

तस्यां तु कन्याः शतशो हेमकुम्भकराः शुभाः । आययुस्तमथो दृष्ट्वा स मुनिः प्राह मां नृप ॥ ६९.१२ ॥

അവിടെ ശുഭയായ നൂറുകണക്കിന് കന്യകമാർ സ്വർണ്ണകുംഭങ്ങൾ കൈയിൽ എടുത്ത് വന്നു. പിന്നെ അവനെ കണ്ട ആ മുനി, ഹേ രാജാവേ, എന്നോടു പറഞ്ഞു.

Verse 13

स्नानार्थं कल्पितं ब्रह्मन्निदं ते सर्वमेव तु । द्रोणीं प्रविश्य चेमां त्वं स्नातुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१३ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നിന്റെ സ്നാനാർത്ഥം ഇതെല്ലാം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു. ഈ ദ്രോണിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, ഹേ സത്തമാ, നീ സ്നാനം ചെയ്യുവാൻ യോഗ്യനാകുന്നു.

Verse 14

ततोऽहं तस्य वचनात् तस्यां द्रोण्यां नराधिप । विशामि तावत् सरसि सा द्रोणी प्रत्यमज्जत ॥ ६९.१४ ॥

പിന്നെ, ഹേ നരാധിപാ, അവന്റെ വചനപ്രകാരം ഞാൻ ആ ദ്രോണിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. തടാകത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങിയ ഉടനെ ആ ദ്രോണി താഴേക്ക് മുങ്ങിത്തുടങ്ങി.

Verse 15

द्रोण्यां जले निमग्नोऽहमिति मत्वा नरेश्वर । उन्मग्नोऽहं ततो लोकमपूर्वं दृष्टवांस्ततः ॥ ६९.१५ ॥

ഹേ നരേശ്വരാ! ‘ഞാൻ ദ്രോണിയിലെ ജലത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയി’ എന്നു കരുതി, പിന്നെ ഞാൻ മേലേക്ക് ഉയർന്നു; തുടർന്ന് അപൂർവമായ ഒരു ലോകം ഞാൻ ദർശിച്ചു।

Verse 16

सुहर्म्यकक्ष्यायतनं विशालं रथ्यापथं शुद्धजनानुकीर्णम् । नीत्युत्तमैः सेवितमात्मविद्भिर् नृभिः पुराणैर्नयमार्गसंस्थैः ॥ ६९.१६ ॥

അവിടെ ഉന്നത പ്രാസാദങ്ങളും വിശാലമായ വാസകക്ഷ്യകളും ഉണ്ടായിരുന്നു; തെരുവുകളും പാതകളും ശുദ്ധചിത്തരായ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ആ ലോകം ഉത്തമനീതിയുള്ള, ആത്മവിദ്യയുള്ള, പുരാതനസ്വഭാവമുള്ള, നയമാർഗത്തിൽ സ്ഥാപിതരായ പുരുഷന്മാർ സേവിക്കുന്നതായിരുന്നു।

Verse 17

संसारचर्यापरिघाभिरुग्रं गम्भीरपातालतलस्थमाद्यम् । सितैर्नृभिः पाशवराग्रहस्तैः द्विपाश्वसङ्घैर्विविधैरुपेतम् ॥ ६९.१७ ॥

പാതാളത്തിന്റെ ഗഹനതലത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആ ആദ്യം (സ്ഥിതി/സ്ഥലം) സംസാരചര്യയുടെ ഇരുമ്പുപോലുള്ള പരിഘങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും അത്യന്തം ഭീകരമെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. അവിടെ വെളുത്തവർണ്ണമുള്ള പുരുഷന്മാർ കൈകളിൽ പാശസദൃശ കയറുകൾ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇരുവശങ്ങളിലും വിവിധ സംഘങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 18

विचित्रपद्मोत्पलसंवृतानि सरांसि नानाविहगाकुलानि । अम्भोजपत्रस्थितभृङ्गनादैरुद्गीतवन्तीव लयैरनेकैः । कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१८ ॥

വിവിധ വർണ്ണങ്ങളായ പദ്മ-ഉത്പലങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട സരോവരങ്ങൾ പലവിധ പക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. താമരയിലകളിൽ ഇരുന്ന ഭൃംഗങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തിൽ അവ അനേകം താളങ്ങളിൽ പാടുന്നതുപോലെ തോന്നി. തീരത്ത് കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ഗൃഹങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; പലവിധ രത്നസമാന ഉത്പലങ്ങളാൽ കൂമ്പാരമായവ; അവ ധന്യജനങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്നതും, നിലത്തിനടുത്ത് താഴ്ന്ന നിലയിൽ ഉള്ളതും, ദ്വിജന്മാരിൽ ‘ദേവ’മായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന വിപ്രന്മാർ അലങ്കരിക്കുന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 19

कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१९ ॥

തീരത്ത് കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ഗൃഹങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; പലവിധ രത്നസമാന ഉത്പലങ്ങളാൽ സഞ്ചിതമായവ. അവ ധന്യ-ഭാഗ്യവാന്മാർ അധിവസിക്കുന്നതും, നിലത്തിനടുത്ത് താഴ്ന്ന നിലയിൽ ഉള്ളതും, ദ്വിജന്മാരിൽ ‘ദേവ’മായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന വിപ്രന്മാർ അലങ്കരിക്കുന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 20

पद्मानि भृङ्गावनतानि चेलु-स्तेषां पुनर्गुरुभारादजस्रम् । जलेषु येषां सुस्वरास्यो द्विजाति-र्वेदोदितानाह विचित्रमन्त्रान् ॥ ६९.२० ॥

തേനീച്ചക്കൂട്ടം മൂലം കുനിഞ്ഞ താമരകൾ ഇളകി; ഭാരത്താൽ അവ വീണ്ടും വീണ്ടും നിരന്തരം ഉയർന്നു. ആ ജലങ്ങളിൽ മധുരസ്വരനായ ദ്വിജൻ വേദോക്ത വിചിത്രമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചു.

Verse 21

सिताब्जमालार्चितगात्रवन्ति वासोत्तरियाणि खगप्रवारैः । सरांस्यनेकानि तथा द्विजास्तु पठन्ति यज्ञार्थविधिं पुराणम् ॥ ६९.२१ ॥

അവരുടെ ദേഹങ്ങൾ വെളുത്ത താമരമാലകളാൽ അർച്ചിതമായിരുന്നു; വസ്ത്രങ്ങളും ഉത്തരീയങ്ങളും ശ്രേഷ്ഠ പക്ഷികൾ വഹിച്ചു. അതുപോലെ പല സരോവരങ്ങളിലും ദ്വിജർ യജ്ഞത്തിന്റെ ഉദ്ദേശവും വിധിയും പറയുന്ന പുരാണം പാരായണം ചെയ്തു.

Verse 22

भ्रमन्नहं तेषु सरःस्वपश्यं वृन्दान्यनेकानि सुराङ्गनानाम् । विद्याधराणां च तथैव कन्याः स्नानाय तं देशमुपागताश्च ॥ ६९.२२ ॥

അവിടെ അലഞ്ഞുനടന്ന ഞാൻ ആ സരോവരങ്ങളിൽ ദേവാംഗനകളുടെ അനേകം കൂട്ടങ്ങളെ കണ്ടു. അതുപോലെ വിദ്യാധരരുടെ കന്യകളും സ്നാനത്തിനായി ആ ദേശത്തേക്ക് എത്തിയിരുന്നു.

Verse 23

ततः कदाचिद् भ्रमता नृपोत्तम प्रदृष्टमन्यत्सुसरः सुतोयम् । प्राग् दृष्टमेकं तु तथैव तीरे कुटीं प्रपश्यामि यथा पुराहम् ॥ ६९.२३ ॥

പിന്നീട് ഒരിക്കൽ, ഹേ നൃപോത്തമാ, അലഞ്ഞുനടന്ന ഈ പുത്രൻ മറ്റൊരു മനോഹര സരോവരം കണ്ടു. തീരത്ത് ഞാൻ മുമ്പ് കണ്ടതുപോലെ അതേ കുടിലിനെയും വീണ്ടും കണ്ടു.

Verse 24

यावत् कुटीं तां प्रविशामि राजन् तपस्विनं तं स्थितमेकदेशे । दृष्ट्वाभिगम्याभिवदामि यावत् स्मयन्नुवाचाप्रतिमप्रभावः ॥ ६९.२४ ॥

ഹേ രാജൻ, ഞാൻ ആ കുടിലിൽ പ്രവേശിച്ച ഉടൻ ഒരു ഭാഗത്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്ന ആ തപസ്വിയെ കണ്ടു. അവനെ കണ്ടു സമീപിച്ച് വന്ദനം ചെയ്യാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ, അപരിമിത പ്രഭാവമുള്ള അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിച്ച് സംസാരിച്ചു.

Verse 25

तापस उवाच । किं मां विप्र न जानीषे प्राग्दृष्टमपि सत्तम । येन त्वं मूढवल्लोकमिममप्यनुपश्यसि ॥ ६९.२५ ॥

താപസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, മുമ്പ് കണ്ട എന്നെ നീ തിരിച്ചറിയുന്നില്ലേ, ഹേ സത്തമാ? ഏതു മോഹം കൊണ്ടാണ് നീ മൂഢനുപോലെ ഈ ലോകത്തെയും പോലും കാണാതെ ഇരിക്കുന്നത്?

Verse 26

दृष्टं मत्कमिदं देवैर्भुवनं यन्न दृश्यते । त्वत्प्रियार्थं मया लोको दर्शितः स द्विजोत्तम ॥ ६९.२६ ॥

ഇത് എന്റെ ഭുവനമാണ്; സാധാരണയായി കാണപ്പെടാത്തതെങ്കിലും ദേവന്മാർ ഇതിനെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, നിന്റെ പ്രീതിക്കായി ഞാൻ ഈ ലോകം നിനക്കു കാണിച്ചു.

Verse 27

सम्पदं पश्य लोकस्य मदीयस्य महामुने । दधिक्षीरवहा नद्यस्तथा सर्पिर्मयान् ह्रदान् ॥ ६९.२७ ॥

ഹേ മഹാമുനേ, എന്റെ ലോകത്തിന്റെ സമൃദ്ധി കാണുക—തൈരും പാലും ഒഴുകുന്ന നദികൾ, അതുപോലെ നെയ്യാൽ നിറഞ്ഞ ഹ്രദങ്ങൾ.

Verse 28

गृहाणां हेमरत्नानां स्तम्भान् हेममयान् गृहे । रत्नोत्पलचितां भूमिं पद्मरागसमप्रभाम् । पारिजातप्रसूनाढ्यां सेवितां यक्षकिन्नरैः ॥ ६९.२८ ॥

അവിടെയുള്ള ഗൃഹങ്ങൾ സ്വർണ്ണവും രത്നങ്ങളും കൊണ്ടുള്ളവ; ഗൃഹത്തിനുള്ളിലെ തൂണുകളും പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണമയമാണ്. ഭൂമി രത്നഖചിത ഉത്പലങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് പദ്മരാഗം (മാണിക്യം) പോലെ ദീപ്തമാണ്. അത് പാരിജാത പുഷ്പസമൃദ്ധവും യക്ഷ-കിന്നരന്മാർ സേവിക്കുന്നതുമാണ്.

Verse 29

एवमुक्तस्तदा तेन तापसेन नराधिप । विस्मयापन्नहृदयस्तमेवाहं तु पृष्टवान् ॥ ६९.२९ ॥

ഹേ നരാധിപാ, ആ താപസൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയം വിസ്മയത്തോടെ നിറഞ്ഞു; പിന്നെ ഞാൻ അവനോടുതന്നെ വീണ്ടും ചോദിച്ചു.

Verse 30

भगवंस्तव लोकोऽयं सर्वलोकवरोत्तमः । सर्वलोकाः मया दृष्टा ब्रह्मशक्रादिसंस्थिताः ॥ ६९.३० ॥

ഹേ ഭഗവൻ, അങ്ങയുടെ ഈ ലോകം സർവ്വലോകങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠോത്തമമാണ്. ബ്രഹ്മാവും ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായവരും സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്ന എല്ലാ ലോകങ്ങളും ഞാൻ കണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 31

अयं त्वपूर्वो लोको मे प्रतिबाति तपोधन । सम्पदैश्वर्यतेजोभिर्हर्म्यरत्नचयैस्तथा ॥ ६९.३१ ॥

എന്നാൽ ഹേ തപോധന, ഈ ലോകം എനിക്ക് അപൂർവമായി പ്രതീതിയാകുന്നു—സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, തേജസ് എന്നിവകൊണ്ടും, മന്ദിരങ്ങളും രത്നക്കൂമ്പാരങ്ങളുംകൊണ്ടും സമൃദ്ധമാണ്.

Verse 32

सरोभिः सूदकैः पुण्यैर्जलजैश्च विशेषतः । अत्यद्भुतमिदं लोकं दृष्टवानस्मि ते मुने ॥ ६९.३२ ॥

ഹേ മുനേ, പുണ്യസരോവരങ്ങളും പരിശുദ്ധ ജലങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് ജലജന്യ ജീവികളും സസ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഈ ലോകം ഞാൻ അത്യന്തം അത്ഭുതകരമായി കണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 33

इत्थंभूतं कथं लोको भवांश्चेत्थं व्यवस्थितः । कथयस्वैतस्य हेतुं मे कश्च त्वं मुनिपुंगव ॥ ६९.३३ ॥

ഈ ലോകം ഇങ്ങനെ എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു? അങ്ങും ഇങ്ങനെ എങ്ങനെ സ്ഥാപിതനായി? ഇതിന്റെ കാരണമെനിക്ക് പറയുക; കൂടാതെ ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അങ്ങ് ആരാണ്?

Verse 34

कथमिलावृते वर्षे सरस्तीरे महामुने । दृष्टवानस्मि सोऽहं त्वं सरस्तत् सा कुटी मुने । हेमहार्म्याकुले लोके किं वा स्थानं तु ते कुटिः ॥ ६९.३४ ॥

ഹേ മഹാമുനേ, ഇലാവൃത-വർഷത്തിൽ സരോവരതീരത്ത് ഞാൻ അങ്ങയെ എങ്ങനെ കണ്ടു—അവിടെ ആ സരോവരവും ആ കുടിലും, ഹേ മുനേ? സ്വർണ്ണമന്ദിരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ ലോകത്തിൽ അങ്ങയുടെ കുടിലിന്റെ സ്ഥാനം അല്ലെങ്കിൽ നില എന്താണ്?

Verse 35

एवमुक्तः स भगवात् मया । असौ मुनिपुङ्गवः । प्राह मह्यं यथावृत्तं यत् तु राजेन्द्र तच्छृणु ॥ ६९.३५ ॥

ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മുനിപുങ്ഗവൻ സംഭവിച്ചതെല്ലാം എനിക്ക് പറഞ്ഞു; പിന്നെ—“ഹേ രാജേന്ദ്രാ, അത് ശ്രവിക്ക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 36

तापस उवाच । अहं नारायणो देवो जलरूपी सनातनः । येन व्याप्तमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ६९.३६ ॥

താപസൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ നാരായണദേവൻ, ജലരൂപിയായ സനാതനൻ; എന്നാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വവും, ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ത്രിലോകവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 37

या सा त्वाप्याकृतिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । सोऽहं वरुण इत्युक्तः स्वयं नारायणः परः ॥ ६९.३७ ॥

നീ ആ പരമേഷ്ഠി ദേവന്റെ രൂപമെന്നു ഗ്രഹിച്ച അതേ രൂപം ഞാനാണ്; ‘വരുണൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ ഞാനേ; സത്യത്തിൽ ഞാൻ സ്വയം പരനായ നാരായണൻ തന്നേ.

Verse 38

त्वया च सप्त जन्मानि अहमारााधितः पुरा । तेन त्रैलोक्यनाशेऽपि त्वमेकस्त्वभिलक्षितः ॥ ६९.३८ ॥

നീ മുമ്പ് ഏഴ് ജന്മങ്ങളോളം എന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് ത്രിലോകനാശം വന്നാലും നീ ഒരുത്തൻ മാത്രമേ പ്രത്യേകമായി അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ.

Verse 39

एवमुक्तस्तदा तेन निद्रामीलितलोचनः । पतितोऽहं धरापृष्ठे तत्क्षणात् पुनरुत्थितः ॥ ६९.३९ ॥

അപ്പോൾ അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, നിദ്രയാൽ അർദ്ധമടഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ഞാൻ ഭൂമിയുടെ മേൽ വീണു; അതേ ക്ഷണത്തിൽ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു.

Verse 40

यावत्पश्याम्यहं राजन् तं ऋषिं तच्च वै पुरम् । तावन्मेरुगिरेर्मूर्ध्निं पश्याम्यात्मानमात्मना ॥ ६९.४० ॥

ഹേ രാജാവേ, ഞാൻ ആ ഋഷിയെയും ആ നഗരത്തെയും എത്രനേരം ദർശിക്കുമോ, അത്രനേരം തന്നെ എന്റെ അന്തഃസ്വരൂപംകൊണ്ട് എന്നെ മേരുപർവ്വതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 41

समुद्रान् सप्त पश्यामि तथैव कुलपर्वतान् । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं दृष्टवानस्मि पार्थिव ॥ ६९.४१ ॥

ഞാൻ ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളെയും അതുപോലെ കുലപർവ്വതങ്ങളെയും ദർശിക്കുന്നു; ഹേ പാർഥിവ, ഏഴ് ദ്വീപങ്ങളുള്ള ഭൂമിയെയും ഞാൻ കണ്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 42

अद्यापि तं लोकवरं ध्यायंस्तिष्ठामि सुव्रत । कदा प्राप्स्येऽथ तं लोकमिति चिन्तापरोऽभवम् ॥ ६९.४२ ॥

ഹേ സുവ്രത, ഇന്നും ഞാൻ ആ ശ്രേഷ്ഠ ലോകത്തെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് നില്ക്കുന്നു; ‘എപ്പോൾ ഞാൻ ആ ലോകം പ്രാപിക്കും?’ എന്ന ചിന്തയിൽ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി ലീനനായി।

Verse 43

एवं ते कौतुकं राजन् कथितं परमेष्ठिनः । यद्वृत्तं मम देहे तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ६९.४३ ॥

ഹേ രാജാവേ, പരമേഷ്ഠിൻ പറഞ്ഞതുപോലെ നിന്റെ കൗതുകം ഇങ്ങനെ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു; എന്റെ ദേഹത്തിൽ സംഭവിച്ചതും പറഞ്ഞു. ഇനി നീ മറ്റെന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?