Varaha Purana - Adhyaya 68
Varaha PuranaAdhyaya 6821 Shlokas

Adhyaya 68: Dharma Across the Four Yugas, the Disruption of Social Conduct, and Ritual Purification from Varṇa-Mixing Transgressions

Cāturyuga-dharma, Varṇācāra-viparyayaḥ, tathā Varṇasaṅkara-śuddhiḥ

Ethical-Discourse (Yuga-Dharma and Social Normativity)

Osadzony w dialogu instruktażowym Varāha Purāny (Varāha jako nauczyciel i Pṛthivī jako etyczny, ziemski horyzont), ten adhyāya przedstawia dworską zapytanie: Bhadrāśva pyta Agasty, jak rozumieć Viṣṇu w czterech jugach oraz jakie formy ācāry (właściwego postępowania) i śuddhi (czystości) mają zastosowanie do varṇ. Agastya nakreśla moralny kurs przez kolejne jugi: Kṛta jest naznaczona wedyjskim działaniem i boskim porządkiem, natomiast Kali przedstawiona jest jako wiek nasilonego tamasu, niestabilności społecznej oraz naruszeń prawdomówności i rytualnej czystości. Rozdział definiuje następnie 'agamyā', zakazane relacje seksualne według kategorii varṇ i pokrewieństwa, i kończy się opisem ekspiacji, szczególnie prāṇāyāmy i studiów wedyjskich, jako środków przywracających osobistą i społeczną równowagę oraz podtrzymujących dharmiczną harmonię na Ziemi.

Speakers

VarāhaPṛthivīBhadrāśvaAgastya

Key Concepts

cāturyuga-dharma (yuga-specific norms)kali-yuga doṣa (degeneration in Kali)varṇācāra (conduct by social class)varṇasaṅkara (intermixture and its anxieties)agamyā (prohibited relations)śuddhi (purificatory restoration)prāṇāyāma (breath-discipline as expiation)veda-adhyayana (Vedic study as moral insulation)satya-śauca (truth and purity as civic virtues)
Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 68

Shlokas in Adhyaya 68

Verse 1

भद्राश्व उवाच । योऽसौ परापरो देवो विष्णुः सर्वगतो मुने । चतुर्युगे त्वसौ कीदृग् विज्ञेयः परमेश्वरः ॥ ६८.१ ॥

Bhadraśva rzekł: O mędrcze, ów Wisznu, zarówno transcendentny, jak i immanentny, wszechprzenikający, jak ów Najwyższy Pan ma być poznany w cyklu czterech jug?

Verse 2

युगे युगे क आचारो वर्णानां भविता मुने । कथं च शुद्धिर्विप्राणामन्यस्त्रीसङ्करैर्मुने ॥ ६८.२ ॥

O mędrcze, w każdej judze, jakie będzie właściwe aćara, to jest prawe postępowanie, warn? I o mędrcze, jak ma być rozumiana szuddhi, to jest czystość braminów, w odniesieniu do zmieszania powstałego ze związków z innymi kobietami?

Verse 3

अगस्त्य उवाच । कृते युगे मही देवैर्भुज्यते वेदकर्मणा । यजद्भिरसुरैस्त्रेतां तद्वद् देवैश्च सत्तम ॥ ६८.३ ॥

Agastja rzekł: W Krita Judze Ziemia jest podtrzymywana i czyniona pomyślną przez bogów poprzez wedyjskie obrzędy. W Treta Judze, przez składających ofiary asurów, a podobnie również przez bogów, o najlepszy z dobrych.

Verse 4

द्वापरे सत्त्वराजसी बहुले नृपसत्तम । यावद् धर्मसुतो राजा भविष्यति महामते ॥ ६८.४ ॥

W dwaparze, o najlepszy z królów, guny sattwy i radżas stają się przeważające, dopóki król, zrodzony z Dharmy, nie powstanie, o mądry.

Verse 5

ततस्तमः प्रभविता कलिरूपो नरेश्वर । तस्मिन्कलौ वर्तमानॆ स्वमार्गाच्छ्यवते द्विजः ॥ ६८.५ ॥

Wtedy, o panie ludzi, ciemność staje się panująca, przybierając postać Kali; a gdy owa judga Kali panuje, dwudziesturodzony odstępuje od własnej właściwej ścieżki, dyscypliny i obowiązku.

Verse 6

rAjAno vaishyashUdrAshcha prAyasho hInajAtayaH | bhaviShyanti nRRipashreShTha satyashauchavivarjitAH || 68.6 ||

O najlepszy z królów, królowie oraz waiśjowie i śudrowie będą w większości niskiego pochodzenia, pozbawieni prawdy, satji, i czystości, śaucy.

Verse 7

अगम्यागमनं तत्र करिष्यन्ति द्विजातयः । अनृतं च वदिष्यन्ति वेदमर्गबहिष्कृताः । विवाहांश्च करिष्यन्ति सगोत्रानसमांस्तथा ॥ ६८.७ ॥

Tam dwudziesturodzzeni będą wchodzić w zakazane związki; wykluczeni ze ścieżki Wedy, będą również mówić fałsz. Będą ponadto zawierać małżeństwa w tym samym rodzie, sagotra, oraz z partnerami uznanymi za niewłaściwych, anasama.

Verse 8

राजानो ब्राह्मणान् हिंस्युर्वित्तलोभान्विताः शठाः । अन्त्यजा अपि वैश्यत्वं करिष्यन्ति पणॆ रताः । अभिमानिनो भविष्यन्ति शूद्रजातिषु गर्विताः ॥ ६८.८ ॥

Królowie, przebiegli i pognani chciwością bogactwa, będą dopuszczać się przemocy wobec braminów. Nawet ci ze społeczności marginalizowanych podejmą rolę waiśjów, oddani handlowi i targom. Wśród społeczności śudrów ludzie staną się dumni i owładnięci ego.

Verse 9

सर्वाशिनो भविष्यन्ति ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । सुरा पेयमिति प्राहुः सत्यशौचविवर्जिताः ॥ ६८.९ ॥

Bramini staną się nieprzejednanymi jedzącymi, pozbawionymi czystości, śaucy. Będą głosić: Napój alkoholowy jest do picia, będąc pozbawionymi prawdomówności i czystości.

Verse 10

ततो विनश्यते लोको वर्णधर्मश्च नश्यते ॥ ६८.१० ॥

Następnie świat popada w ruinę, a system dharmy oparty na warnach (warna-dharma) również ulega zagładzie.

Verse 11

भद्राश्व उवाच । अगम्यागमनं कृत्वा ब्राह्मणः क्षत्रियोऽपि वा । शूद्रोऽपि शुद्ध्यते केन किं वा अगम्यं तु शंस मे ॥ ६८.११ ॥

Bhadraśwa rzekł: Popełniwszy agamyagamanę, czyli stosunek z osobą wzbronioną, w jaki sposób bramin, a nawet kszatrija, czy nawet śudra zostaje oczyszczony? I co właściwie jest wzbronione? Powiedz mi.

Verse 12

अगस्त्य उवाच । चातुर्गामी भवेद्विप्रस् त्रिगामी क्षत्रियो भवेत् । द्विगामी तु भवेद्वैश्यः शूद्र एकगमः स्मृतः ॥ ६८.१२ ॥

Agastja rzekł: Mówi się, że bramin jest czterokrotny w ruchu (czatur-gami); kszatrija jest trzykrotny w ruchu (tri-gami); waiśja jest dwukrotny w ruchu (dwi-gami); a śudra jest tradycyjnie zapamiętany jako o pojedynczym ruchu (eka-gama).

Verse 13

अगम्यां ब्राह्मणीं प्राहुः क्षत्रियस्य नरेश्वर । क्षत्राणीं चैव वैश्यस्य वैश्यां शूद्रस्य पार्थिव । अधमस्योत्तमा नारी अगम्या मनुरब्रवीत् ॥ ६८.१३ ॥

Głoszą, że kobieta bramińska jest nie do podejścia (agamja) dla kszatrii, o władco ludzi; podobnie kobieta kszatrijska dla waiśi, a kobieta waiśja dla śudry, o królu. Manu stwierdził, że kobieta wyższego statusu nie może być podejmowana przez osobę niższego statusu.

Verse 14

माता मातृर्‌ऋष्वसा श्वश्रूर्भातृपत्नी च पार्थिव । स्नुषा च दुहिता चैव मित्रपत्नी स्वगोत्रजा ॥ ६८.१४ ॥

Matka, ciotka matczyna, teściowa oraz żona brata, o królu; podobnie synowa i córka, jak również żona przyjaciela oraz kobieta należąca do własnego rodu (gotra).

Verse 15

राजजाया आत्मजा चैव अगम्या मुख्यतः स्त्रियः । रजकादिषु चान्याश्च स्त्रियोऽगम्याः प्रकीर्तिताः । अगम्यागमनं चैतत् कृतं पापाय जायते ॥ ६८.१५ ॥

Głównie żona króla i własna córka są uznawane za kobiety, z którymi zbliżenie jest wzbronione. Inne kobiety również, takie jak te związane z praczami i podobnymi grupami, są opisywane jako wzbronione. Stosunek z osobą wzbronioną, gdy zostaje popełniony, rodzi demeryt (papa).

Verse 16

वियोनिगमनायाशु ब्राह्मणाय भवत्यलम् । शेषस्य शुद्धिरेषैव प्राणायामशतं भवेत् ॥ ६८.१६ ॥

Dla bramina to wystarcza, by szybko usunąć nieczystość związaną z wytryskiem nasienia; dla pozostałych ta sama jest oczyszczenie, mianowicie sto praktyk kontroli oddechu (pranajama).

Verse 17

बहुनाऽपि हि कालेन यत् पापं समुपार्जितम् । वर्णसङ्करसङ्गत्या ब्राह्मणेन नरर्षभ ॥ ६८.१७ ॥

O najlepszy z ludzi, jaki demeryt został nagromadzony przez długi czas, w braminie powstaje on przez stowarzyszenie związane z mieszaniem warn (warna-sankara).

Verse 18

दशप्रणवगायत्रीं प्राणायामशतैस्त्रिभिः । मुच्यते ब्रह्महत्यायाः किं पुनः शेषपातकैः ॥ ६८.१८ ॥

Poprzez wykonanie trzystu pranajam przy recytowaniu Gajatri poprzedzonej dziesięciosylabowym pranawą, człowiek zostaje uwolniony od grzechu brahma-hatji (zabicia bramina); co dopiero mówić o pozostałych mniejszych występkach?

Verse 19

अथवा पररूपं यो वेद ब्राह्मणपुङ्गवः । वेदाध्यायी पापशतैः कृतैरपि न लिप्यते ॥ ६८.१९ ॥

Albo też, ten najwybitniejszy wśród braminów, który zna wyższą formę (pararupa) i oddany jest studiowaniu Wed, nie zostaje skalany, nawet przez setki grzechów, nawet jeśli zostały popełnione.

Verse 20

स्मरन् विष्णुं पठन् वेदं ददद् दानं यजन् हरिम् । ब्राह्मणः शुद्ध एवास्ते विरुद्धमपि तारयेत् ॥ ६८.२० ॥

Pamiętając Wisznu, recytując Wedy, dając jałmużnę i oddając cześć Hariemu, taki bramin pozostaje czysty; może nawet odkupić to, co jest sprzeczne z dharmą.

Verse 21

एतत् ते सर्वमाख्यातं यत् पृष्टोऽहं त्वया नृप । मन्वादिर्भिर्विस्तरशः कथ्यते येन पार्थिव । समासस्तेन मया कथितं ते नृपोत्तम ॥ ६८.२१ ॥

O królu, wyjaśniłem ci wszystko, o co mnie pytałeś. O władco ziemi, temat ten, który jest szczegółowo wyłożony począwszy od Manu, został ci tutaj przeze mnie przedstawiony w skrócie, o najlepszy z królów.

Inside Adhyaya 68

How it unfolds

  1. Where it opens

    Within the overarching Varāha–Pṛthivī didactic frame, the chapter shifts into a secondary courtly-sage exchange: the royal figure Bhadrāśva approaches Agastya to clarify how Viṣṇu is to be apprehended across the four yugas and what standards of ācāra (conduct) and śuddhi (purity) govern the varṇas as time deteriorates.

  2. Central event

    Agastya delivers a yuga-by-yuga account of dharma’s trajectory—Kṛta as Vedic order and ritual integrity, descending through Tretā and Dvāpara toward Kali as tamas-dominant disorder—then specifies the dharmaśāstric category of agamyā (forbidden sexual relations) by varṇa and kinship boundaries, presenting varṇasaṅkara as a key symptom of Kali’s social disruption.

  3. Climax resolution

    The discourse culminates in prescriptive restoration: expiatory purification for varṇa-mixing/forbidden-relations transgressions, emphasizing prāṇāyāma and veda-adhyayana as stabilizing disciplines that reconstitute satya-śauca and re-anchor personal and collective dharma amid Kali’s decline.

Geographical context

No explicit toponyms or ecological regions are named in this adhyāya. The setting is discursive (royal inquiry and sage instruction) rather than place-specific.

Ritual instructions

  • Primary RitualPrāṇāyāma and Veda-adhyayana as prāyaścitta (expiatory purification) for agamyā/varṇa-mixing transgressions
  • BenefitRestoration of śuddhi and social-ethical equilibrium: the individual is re-aligned with varṇācāra and satya-śauca, and the wider community’s dharmic stability is implicitly protected against Kali-yuga’s disorder.

The narrative frame

  • Agastya (within the larger Varāha–Pṛthivī instructional horizon)Bhadrāśva (royal inquirer) · Normative, diagnostic, and corrective—combining yuga-theory with dharmaśāstric boundary-setting and pragmatic expiation.

The emotional journey

  • Dominant RasaŚānta (didactic calm with moral gravity)
  • Emotional ProgressionFrom inquiry and conceptual clarification (how Viṣṇu/dharma is understood across yugas), to sober diagnosis of Kali’s social-ritual breakdown, to a stabilizing turn toward remedial discipline through expiation and study.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityNot tirtha-based; the chapter is primarily doctrinal and prescriptive. A modern ‘visit’ is best framed as study at a traditional Veda-pāṭhaśālā/āśrama or participation in guided prāṇāyāma and śāstra discourse rather than travel to a named site.

Frequently Asked Questions

The text frames ethical order as yuga-contingent: it describes Kali-yuga as marked by diminished satya (truthfulness) and śauca (purity), social role-confusion, and norm violations, then counters this with prescriptive restoratives—definitions of forbidden conduct and expiations (notably prāṇāyāma and Vedic study)—to re-stabilize individual discipline and collective dharma.

The chapter uses the cāturyuga framework (Kṛta, Tretā, Dvāpara, Kali) as its primary chronological marker. No tithi, nakṣatra, lunar month, or seasonal timing is specified for the expiations described.

Although it does not discuss ecology directly, the chapter treats dharma as a systemic order whose collapse in Kali-yuga leads to social instability and ‘lokavināśa’ (worldly deterioration). In the Varāha–Pṛthivī frame, such prescriptions can be read as maintaining terrestrial balance by preserving norms of satya-śauca and regulating conduct that the text associates with societal disorder.

Agastya (a major Vedic–Purāṇic sage) is the principal authority figure delivering instruction, while Bhadrāśva appears as the royal interlocutor. The chapter also invokes Manu as a normative source for defining ‘agamyā’ categories, indicating reliance on dharmaśāstric lineage rather than a dynastic genealogy.

Ask anything about Adhyaya 68 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play