Varaha Purana - Adhyaya 46
Varaha PuranaAdhyaya 4616 Shlokas

Adhyaya 46: The Rite of the Āṣāḍha Bright-Fortnight Dvādaśī Fast and the Installation (Nyāsa) of the Fourfold Manifestation

Āṣāḍha-śukla-dvādaśī-vrata-vidhiḥ caturvyūha-nyāsaś ca

Ritual-Manual with Etiological Narrative (vrata-māhātmya)

Osadzony w pouczającym dialogu Warahy i Prythiwi, rozdział naucza rytuału vrata przypisywanego Durwāsasie na jasną połowę miesiąca Āṣāḍha w dniu Dwādaśī. Praktykujący oddaje cześć za pomocą perfum i kwiatów, przypisując boskie epitety częściom ciała (pāda, kaṭi, jaṭhara, uraḥ, bhuja, kaṇṭha, śiraḥ), a następnie wykonuje nyāsa, instalując złoty wizerunek Wāsudevy wraz z wiecznym caturwyūhą. Rytuał obejmuje umieszczenie ubranego naczynia z wodą (ghaṭa) przed miejscem kultu i ofiarowanie czczonego wizerunku brāhmanie recytującemu Wedy. Aby potwierdzić moc rytuału, narracja opowiada o skardze Ziemi na uciążliwe brzemiona (potężni władcy i wrogie siły), błaganiu bogów do Nārāyaṇy oraz postanowieniu Pana, by wcielić się przez kobietę, która wraz z mężem przestrzega postu Āṣāḍha-śukla upavāsa, czego przykładem są Wasudewa i Dewaki osiągający pomyślność i potomstwo przez przestrzeganie Dwādaśī.

Key Concepts

Āṣāḍha-śukla-dvādaśī-vrata (seasonal fast-observance)Caturvyūha (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha)Aṅga-nyāsa through divine nāmāni (mapping epithets to body parts)Dāna to vedavādin brāhmaṇa (ritual gifting and textual authority)Pṛthivī-bhāra (Earth’s burden as ecological-political imbalance)Incarnation logic as response to terrestrial distress

In this adhyaya

People

  • VarahaSpeaksVarāha (with the vrata attributed to Durvāsas as authoritative source within the discourse)
  • DurvasasSpeaksDurvāsas
  • NaradaSpeaksNārada
  • NarayanaSpeaksNārāyaṇa
  • PrithiviSpeaksListensPṛthivī (as petitioner)

What happens

  1. How it opens

    Varāha instructs Pṛthivī in a niyama-yukta seasonal vrata taught by Durvāsas: the Āṣāḍha bright-fortnight Dvādaśī observance, framed as a remedy for disorder when Earth is overburdened (pṛthivī-bhāra).

  2. Stories within

    Pṛthivī’s complaint of unbearable burden from oppressive powers (pṛthivī-bhāra).; The gods’ assembly and appeal to Nārāyaṇa, conveyed through Nārada’s mediation.; Nārāyaṇa’s resolve to incarnate via a woman observing Āṣāḍha-śukla upavāsa with her husband.; Vasudeva and Devakī as exemplars attaining prosperity and progeny through Dvādaśī observance.

  3. The turning point

    A stepwise ritual manual is given: fasting and pūjā with gandha-puṣpa, aṅga-nyāsa by assigning divine epithets to body-parts (pāda, kaṭi, jaṭhara, uraḥ, bhuja, kaṇṭha, śiraḥ), installation of a golden Vāsudeva together with the eternal caturvyūha, and placement of a clothed water-pot (ghaṭa) before the worship space, culminating in gifting the worshipped image to a Veda-reciting brāhmaṇa.

  4. How it ends

    The vrata’s efficacy is etiologically grounded: Pṛthivī complains of oppressive burdens; the gods appeal to Nārāyaṇa; Nārāyaṇa resolves to incarnate through a woman who observes the Āṣāḍha-śukla upavāsa with her husband, illustrated by Vasudeva and Devakī attaining prosperity and descendants through Dvādaśī observance.

Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 46

Shlokas in Adhyaya 46

Verse 1

दुर्वासा उवाच । आषाढेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैरनेकशः ॥ ४६.१ ॥

Durwasa rzekł: 'W miesiącu Asadha również, uformowawszy tak intencję rytualną zgodnie z przepisaną procedurą, człowiek powinien wielbić najwyższe bóstwo wielokrotnie kadzidłami i kwiatami.'

Verse 2

वासुदेवाय पादौ तु कटिं संकर्षणाय च । प्रद्युम्नायेति जठरं अनिरुद्धाय वै उरः ॥ ४६.२ ॥

(Przypisz/ofiaruj) stopy Wasudewie; a talię Samkarszanie; brzuch, mówiąc 'Pradjumnie'; i zaiste pierś Aniruddzie.'

Verse 3

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं भूपतये तथा । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु पुरुषायेति वै शिरः ॥ ४६.३ ॥

(Należy nazwać) oba ramiona jako 'dla Cakrapaniego'; podobnie gardło jako 'dla Bhupatiego'. Muszla i dysk mają być nazwane własnymi imionami; a zaiste głowę jako 'dla Puruszy'.

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत्तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य वस्त्रसंयुक्तं तस्योपरि ततो न्यसेत् । काञ्चनं वासुदेवं तु चतुर्व्यूहं सनातनम् ॥ ४६.४ ॥

Tak więc, po wykonaniu czci, roztropny praktyk powinien, zgodnie z wcześniejszymi wskazaniami, umieścić dzban z wodą z przodu; ustawiając go tam wraz z szatą, powinien następnie umieścić na nim złotego Vāsudevę - ikonę wiecznej czterorakiej manifestacji (caturvyūha).

Verse 5

तमभ्यर्च्य विधानॆन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्यात् वेदवादिनि सुव्रते । एवं नियमयुक्तस्य यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे ॥ ४६.५ ॥

Po oddaniu mu czci zgodnie z przepisaną procedurą, w odpowiedniej kolejności, przy użyciu wonności, kwiatów i tym podobnych, należy, jak wcześniej powiedziano, przekazać ten dar brāhminie, który recytuje Wedy i przestrzega dobrych praktyk. Teraz wysłuchaj ode mnie zasługi, która przypada temu, kto jest tak zdyscyplinowany przez śluby i reguły.

Verse 6

वसुदेवोऽभवद् राजा यदुवंशविवर्धनः । देवकी तस्य भार्या तु समानव्रतधारिणी ॥ ४६.६ ॥

Vasudeva został królem, tym, który pomnażał ród Yadu. Devakī była jego żoną, kobietą, która utrzymywała równoważny, wspólny ślub i dyscyplinę.

Verse 7

सा त्वपुत्राऽभवत् साध्वी पतिधर्मपरायणा । तस्य कालेन महता नारदोऽभ्यगमद् गृहम् ॥ ४६.७ ॥

Ona jednak pozostawała bez syna - cnotliwa i oddana dharmie należnej swemu mężowi. Po upływie długiego czasu Nārada przybył do ich domu.

Verse 8

वासुदेवेनासौ भक्त्या पूजितो वाक्यमब्रवीत् । वासुदेव शृणुष्व त्वं देवकार्यं ममानघ । श्रुत्वैतां च कथां शीघ्रमागतोऽस्मि तवान्तिकम् ॥ ४६.८ ॥

Uczczony z oddaniem przez Vāsudevę, wypowiedział te słowa: "Vāsudevo, ty, który jesteś bez winy, posłuchaj tego boskiego zadania mojego. Usłyszawszy to opowiadanie, przybyłem szybko do twojej obecności."

Verse 9

पृथिवी देवसमितौ मया दृष्टा यदूत्तम । गत्वा च जल्पती भारं न शक्ताऽऽहितुं सुराः ॥ ४६.९ ॥

O najlepszy z Yadów, ujrzałem Ziemię na zgromadzeniu bogów; udawszy się tam, mówiła o swoim cierpieniu: bogowie nie byli w stanie udźwignąć tego brzemienia.

Verse 10

सौभकंसजरासन्धाः पुनर्नरक एव च । कुरुपाञ्चालभोजाश्च बलिनो दानवाः सुराः । पीडयन्ति समेतां मां तान् हनध्वं सुरोत्तमाः ॥ ४६.१० ॥

Saubha, Kaṃsa, Jarāsandha - oraz Naraka również - wraz z Kurami, Pāñcālami i Bhojami - potężni Dānavowie i istoty podobne do surów, lecz wrogie - zebrali się i dręczą mnie. O najlepsi z bogów, zabijcie ich.

Verse 11

एवमुक्ताः पृथिव्या ते देवा नारायणं गताः । मनसा स च देवेशः प्रत्यक्षस्तत्क्षणात् बभौ ॥ ४६.११ ॥

Tak zwróceni przez Pṛthivī, owi bogowie udali się do Nārāyaṇy; a ten Pan bogów, wezwany w myśli, stał się bezpośrednio widoczny w tym samym momencie.

Verse 12

उवाच च सुरश्रेष्ठः स्वयं कार्यमिदं सुराः । साधयामि न सन्देहो मर्त्यं गत्वा मनुष्यवत् ॥ ४६.१२ ॥

I najwybitniejszy z bogów rzekł: "O bogowie, ja sam dokonam tego zadania. Nie ma wątpliwości - udaę się do śmiertelnej sfery i będę działał w sposób ludzki."

Verse 13

किंत्वाषाढे शुक्लपक्षे या नारी सह भर्तृणा । उपोष्यति मनुष्येषु तस्या गर्भे भवाम्यहम् ॥ ४६.१३ ॥

Jednakże, wśród ludzi, ta kobieta, która wraz ze swym mężem podejmie post (upavāsa) w jasnej połowie miesiąca Āṣāḍha - w jej łonie staję się wcielony.

Verse 14

एवमुक्त्वा गतो देवः स्वयं चाहमिहागतः । उपदिष्टं तु भवतोऽपुत्रस्य विशेषतः । उपोष्य लभते पुत्रं सहभार्यो न संशयः ॥ ४६.१४ ॥

Po wypowiedzeniu tych słów bóstwo odeszło, a ja sam przybyłem tutaj. Ta nauka została przekazana szczególnie dla ciebie, który nie masz syna: poprzez post uzyskuje się syna, wraz z żoną, nie ma w tym wątpliwości.

Verse 15

एतां च द्वादशीं कृत्वा वासुदेवस्तथाप्तवान् । महतिं च श्रियं प्राप्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ ४६.१५ ॥

A po odprawieniu tego obrzędu Dvādaśī, Vāsudeva również osiągnął jego owoc: otrzymał wielką pomyślność i został obdarzony synami oraz wnukami.

Verse 16

भुक्त्वा राज्यश्रियं सोऽथ गतः परमिकां गतिम् । एष ते विधिरुद्दिष्ट आषाढे मासि वै मुने ॥ ४६.१६ ॥

Po cieszeniu się blaskiem królewskiego bogactwa, osiągnął następnie stan najwyższy. Ta procedura została przedstawiona tobie, o mędrcu, dla miesiąca Āṣāḍha.

Inside Adhyaya 46

Geographical context

No explicit toponyms are stated in this adhyāya. The narrative setting is cosmological and political: Pṛthivī (Earth) approaches a deva-samiti (assembly of gods). Dynastic reference: Yaduvaṃśa (Yadu lineage) through Vasudeva and Devakī.

Ritual instructions

  • Primary RitualĀṣāḍha-śukla Dvādaśī vrata with aṅga-nyāsa and installation (nyāsa/pratiṣṭhā) of Vāsudeva with the caturvyūha, followed by dāna to a vedavādin brāhmaṇa.
  • BenefitSecures prosperity and descendants (as in Vasudeva–Devakī), strengthens embodied devotion through nyāsa, and participates in restoring cosmic-terrestrial equilibrium by addressing pṛthivī-bhāra through disciplined observance and dāna.

The narrative frame

  • Dialogue ToneDidactic and prescriptive (vrata-vidhi), reinforced by etiological-cosmological justification (māhātmya).

Closing phalashruti

Implied phala: prosperity, progeny, and restoration of dharmic balance; the rite is presented as both personally fruitful (śrī-santāna) and cosmically corrective (relief of pṛthivī-bhāra) when performed with correct vidhi and dāna.

The emotional journey

  • Dominant RasaŚānta (devotional-ritual composure) with undertones of Karuṇa (Earth’s distress) resolving into Ādbhuta (divine intervention).
  • Emotional ProgressionTerrestrial strain and complaint (burden) → divine consultation and assurance → disciplined ritual clarity (nyāsa/vrata) → hopeful fruition (prosperity, progeny, restored order).

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityNot tirtha-specific; best approached as a home/temple vrata. If desired, it can be observed at any Viṣṇu/Nārāyaṇa temple with provision for Dvādaśī worship and brāhmaṇa-dāna.
  • Best SeasonĀṣāḍha (June–July), especially śukla-pakṣa Dvādaśī.
  • Related FestivalĀṣāḍha-śukla Dvādaśī (often aligned with regional Viṣṇu-Dvādaśī observances; local temple calendars may pair it with Viṣṇu/Ananta-related Dvādaśīs).

Frequently Asked Questions

The text presents disciplined ritual observance (niyama-yukta vrata) as a means of restoring order when Earth is overburdened by oppressive power. It links personal restraint (upavāsa), correct procedure (vidhi), and socially embedded redistribution (dāna to a vedavādin brāhmaṇa) to broader terrestrial stability, using Pṛthivī’s complaint as an ethical prompt to address imbalance.

The observance is specified for Āṣāḍha (Āṣāḍhe), particularly the śukla-pakṣa (bright fortnight). The narrative emphasizes fasting/observance by a woman together with her husband during this period, and the chapter highlights Dvādaśī as the key tithi through the statement that performing “etāṃ ca dvādaśīm” yields results.

It frames imbalance as Pṛthivī-bhāra—Earth’s inability to bear accumulated burdens caused by powerful destructive forces and rulers. The gods’ consultation and Nārāyaṇa’s decision to intervene translate terrestrial distress into a moral-ecological problem: when governance and power become excessive, corrective action (here, ritual discipline and divine intervention) is narrated as restoring equilibrium.

The chapter references the Yadu lineage (Yaduvaṃśa) through King Vasudeva and his wife Devakī, presented as exemplars of the vrata’s efficacy. It also names Nārada as the messenger who conveys the Earth-burden narrative, Durvāsas as the ritual instructor, and Nārāyaṇa as the divine agent responding to the crisis.

Ask anything about Adhyaya 46 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play