Adhyaya 46: The Rite of the Āṣāḍha Bright-Fortnight Dvādaśī Fast and the Installation (Nyāsa) of the Fourfold Manifestation

Verse 1

दुर्वासा उवाच । आषाढेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैरनेकशः ॥ ४६.१ ॥

દુર્વાસા બોલ્યા—આષાઢ માસમાં પણ આ રીતે વિધિ અનુસાર સંકલ્પ કરીને મનુષ્યે સુગંધ અને પુષ્પોથી પરમ દેવનું વારંવાર પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 2

वासुदेवाय पादौ तु कटिं संकर्षणाय च । प्रद्युम्नायेति जठरं अनिरुद्धाय वै उरः ॥ ४६.२ ॥

પગોને ‘વાસુદેવાય’ અર્પણ કરવું, કમરને ‘સંકર્ષણાય’; ‘પ્રદ્યુમ્નાય’ કહીને જઠરને, અને ‘અનિરુદ્ધાય’ કહીને ઉરને (સમર્પિત કરવું).

Verse 3

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं भूपतये तथा । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु पुरुषायेति वै शिरः ॥ ४६.३ ॥

બંને ભુજાઓને ‘ચક્રપાણયે’ કહીને, અને કણ્ઠને ‘ભૂપતયે’ કહીને (સમર્પિત કરવું). શંખ અને ચક્રને તેમના પોતાના નામોથી (ઉચ્ચારવા), અને શિરને ‘પુરુષાય’ કહીને (સમર્પિત કરવું).

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत्तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य वस्त्रसंयुक्तं तस्योपरि ततो न्यसेत् । काञ्चनं वासुदेवं तु चतुर्व्यूहं सनातनम् ॥ ४६.४ ॥

આ રીતે અર્ચના કરીને વિદ્વાન સાધકે અગાઉ કહ્યા મુજબ તેની આગળ વસ્ત્રસહિત કલશ સ્થાપવો; ત્યારબાદ તેના ઉપર સનાતન ચતુર્વ્યૂહ-સ્વરૂપ સ્વર્ણમય વાસુદેવની પ્રતિમા સ્થાપવી.

Verse 5

तमभ्यर्च्य विधानॆन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्यात् वेदवादिनि सुव्रते । एवं नियमयुक्तस्य यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे ॥ ४६.५ ॥

વિધિ પ્રમાણે ક્રમે ગંધ, પુષ્પ વગેરે વડે તેની પૂજા કરીને, પૂર્વવત્ વેદપાઠી અને સુવ્રતધારી બ્રાહ્મણને તે દાન આપવું જોઈએ. આવા નિયમયુક્ત પુરુષને જે પુણ્ય મળે છે તે મારી પાસેથી સાંભળો.

Verse 6

वसुदेवोऽभवद् राजा यदुवंशविवर्धनः । देवकी तस्य भार्या तु समानव्रतधारिणी ॥ ४६.६ ॥

વસુદેવ યદુવંશને વધારનાર રાજા બન્યો. તેની પત્ની દેવકી પણ સમાન વ્રત ધારણ કરનારી હતી.

Verse 7

सा त्वपुत्राऽभवत् साध्वी पतिधर्मपरायणा । तस्य कालेन महता नारदोऽभ्यगमद् गृहम् ॥ ४६.७ ॥

તે સાધ્વી હતી, પતિધર્મમાં પરાયણા હતી, પરંતુ પુત્રવિહોણી રહી. ઘણો સમય વીતી ગયા પછી નારદ તેમના ગૃહે આવ્યા.

Verse 8

वासुदेवेनासौ भक्त्या पूजितो वाक्यमब्रवीत् । वासुदेव शृणुष्व त्वं देवकार्यं ममानघ । श्रुत्वैतां च कथां शीघ्रमागतोऽस्मि तवान्तिकम् ॥ ४६.८ ॥

વાસુદેવે ભક્તિપૂર્વક તેમની પૂજા કરી ત્યારે તેમણે કહ્યું—“હે વાસુદેવ, હે અનઘ, મારું આ દેવકાર્ય સાંભળ. આ કથા સાંભળીને જ હું ત્વરિત તારા સમીપ આવ્યો છું.”

Verse 9

पृथिवी देवसमितौ मया दृष्टा यदूत्तम । गत्वा च जल्पती भारं न शक्ताऽऽहितुं सुराः ॥ ४६.९ ॥

હે યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ, મેં દેવસભામાં પૃથ્વીને જોઈ. ત્યાં જઈને તે પોતાના ભારની વાત કરીને વિલાપ કરતી હતી; દેવતાઓ તે ભાર ધારણ કરવા સમર્થ ન હતા.

Verse 10

सौभकंसजरासन्धाः पुनर्नरक एव च । कुरुपाञ्चालभोजाश्च बलिनो दानवाः सुराः । पीडयन्ति समेतां मां तान् हनध्वं सुरोत्तमाः ॥ ४६.१० ॥

સૌભ, કંસ, જરાસંધ અને ફરી નરક પણ; તેમજ કુરુ, પાંચાલ અને ભોજ—આ બળવાન દાનવો અને દેવસમાન શત્રુઓ એકત્ર થઈ મને પીડે છે. હે દેવોત્તમો, તેમનો વધ કરો.

Verse 11

एवमुक्ताः पृथिव्या ते देवा नारायणं गताः । मनसा स च देवेशः प्रत्यक्षस्तत्क्षणात् बभौ ॥ ४६.११ ॥

પૃથિવીએ એમ કહ્યા પછી તે દેવો નારાયણ પાસે ગયા; અને મનથી સ્મરણ થતાં જ તે દેવેશ્વર તે જ ક્ષણે પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થયા.

Verse 12

उवाच च सुरश्रेष्ठः स्वयं कार्यमिदं सुराः । साधयामि न सन्देहो मर्त्यं गत्वा मनुष्यवत् ॥ ४६.१२ ॥

ત્યારે સૂરશ્રેષ્ઠે કહ્યું—“હે દેવો, આ કાર્ય હું પોતે જ સિદ્ધ કરીશ; તેમાં શંકા નથી. હું મર્ત્યલોકમાં જઈ મનુષ્યની જેમ વર્તીશ.”

Verse 13

किंत्वाषाढे शुक्लपक्षे या नारी सह भर्तृणा । उपोष्यति मनुष्येषु तस्या गर्भे भवाम्यहम् ॥ ४६.१३ ॥

પરંતુ મનુષ્યોમાં જે સ્ત્રી પોતાના પતિ સાથે આષાઢ માસના શુક્લપક્ષમાં ઉપવાસ કરે છે, તેની ગર્ભમાં જ હું અવતરું છું.

Verse 14

एवमुक्त्वा गतो देवः स्वयं चाहमिहागतः । उपदिष्टं तु भवतोऽपुत्रस्य विशेषतः । उपोष्य लभते पुत्रं सहभार्यो न संशयः ॥ ४६.१४ ॥

“આવું કહી દેવતા ગયા; અને હું પોતે અહીં આવ્યો છું. આ ઉપદેશ ખાસ કરીને તમારા માટે છે, તમે પુત્રહીન છો—પત્ની સાથે ઉપવાસ કરવાથી પુત્ર પ્રાપ્ત થાય છે, તેમાં શંકા નથી.”

Verse 15

एतां च द्वादशीं कृत्वा वासुदेवस्तथाप्तवान् । महतिं च श्रियं प्राप्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ ४६.१५ ॥

આ દ્વાદશીનું વિધિવત્ પાલન કરીને વાસુદેવે પણ તેનું ફળ પ્રાપ્ત કર્યું. તેણે મહાન્ શ્રી-સમૃદ્ધિ મેળવી અને પુત્ર-પૌત્રોથી યુક્ત થયો।

Verse 16

भुक्त्वा राज्यश्रियं सोऽथ गतः परमिकां गतिम् । एष ते विधिरुद्दिष्ट आषाढे मासि वै मुने ॥ ४६.१६ ॥

રાજ્યશ્રીનો ઉપભોગ કરીને તે પછી પરમ ગતિને પ્રાપ્ત થયો. હે મુનિ, આષાઢ માસ માટે આ વિધિ તમને જણાવવામાં આવી છે।