Adhyaya 46: The Rite of the Āṣāḍha Bright-Fortnight Dvādaśī Fast and the Installation (Nyāsa) of the Fourfold Manifestation

Verse 1

दुर्वासा उवाच । आषाढेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैरनेकशः ॥ ४६.१ ॥

दुर्वासा म्हणाले—आषाढ महिन्यातही अशाच प्रकारे विधीनुसार संकल्प करून मनुष्याने गंध व पुष्पांनी परम देवाचे वारंवार पूजन करावे.

Verse 2

वासुदेवाय पादौ तु कटिं संकर्षणाय च । प्रद्युम्नायेति जठरं अनिरुद्धाय वै उरः ॥ ४६.२ ॥

पाय ‘वासुदेवाय’ अर्पण करावेत, कटी ‘संकर्षणाय’; ‘प्रद्युम्नाय’ असे म्हणत उदर, आणि ‘अनिरुद्धाय’ असे म्हणत उरःस्थळ (समर्पित करावे).

Verse 3

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं भूपतये तथा । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु पुरुषायेति वै शिरः ॥ ४६.३ ॥

दोन्ही भुजा ‘चक्रपाणये’ (समर्पित कराव्यात), तसेच कंठ ‘भूपतये’। शंख व चक्र त्यांच्या स्वतःच्या नावांनी (उच्चारावेत), आणि शिर ‘पुरुषाय’ (समर्पित करावे).

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत्तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य वस्त्रसंयुक्तं तस्योपरि ततो न्यसेत् । काञ्चनं वासुदेवं तु चतुर्व्यूहं सनातनम् ॥ ४६.४ ॥

अशा प्रकारे अर्चना करून मेधावी साधकाने पूर्वीप्रमाणे त्याच्या पुढे वस्त्रयुक्त कलश ठेवावा; आणि त्यावर सनातन चतुर्व्यूहस्वरूप सुवर्ण वासुदेवाची प्रतिमा स्थापावी.

Verse 5

तमभ्यर्च्य विधानॆन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्यात् वेदवादिनि सुव्रते । एवं नियमयुक्तस्य यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे ॥ ४६.५ ॥

विधीनुसार क्रमाने गंध, पुष्प इत्यादींनी त्याची पूजा करून, पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे वेदपठण करणाऱ्या व उत्तम व्रतधारी ब्राह्मणास ते दान द्यावे. अशा नियमयुक्त पुरुषास जे पुण्य मिळते ते माझ्याकडून ऐक.

Verse 6

वसुदेवोऽभवद् राजा यदुवंशविवर्धनः । देवकी तस्य भार्या तु समानव्रतधारिणी ॥ ४६.६ ॥

वसुदेव यदुवंश वाढविणारा राजा झाला. त्याची पत्नी देवकीही समान व्रत धारण करणारी होती.

Verse 7

सा त्वपुत्राऽभवत् साध्वी पतिधर्मपरायणा । तस्य कालेन महता नारदोऽभ्यगमद् गृहम् ॥ ४६.७ ॥

ती साध्वी पतीधर्मात तत्पर होती, पण अपुत्र राहिली. बराच काळ गेल्यावर नारद त्यांच्या घरी आले.

Verse 8

वासुदेवेनासौ भक्त्या पूजितो वाक्यमब्रवीत् । वासुदेव शृणुष्व त्वं देवकार्यं ममानघ । श्रुत्वैतां च कथां शीघ्रमागतोऽस्मि तवान्तिकम् ॥ ४६.८ ॥

वासुदेवाने भक्तीने त्यांची पूजा केली; तेव्हा ते म्हणाले—“हे वासुदेवा, हे अनघा, माझे हे देवकार्य ऐक. ही कथा ऐकूनच मी शीघ्र तुझ्या जवळ आलो आहे.”

Verse 9

पृथिवी देवसमितौ मया दृष्टा यदूत्तम । गत्वा च जल्पती भारं न शक्ताऽऽहितुं सुराः ॥ ४६.९ ॥

हे यदूत्तमा, मी देवसभेत पृथ्वीला पाहिले. तेथे जाऊन ती आपला भार सांगत विलाप करीत होती; देवांना तो भार धारण करणे शक्य नव्हते.

Verse 10

सौभकंसजरासन्धाः पुनर्नरक एव च । कुरुपाञ्चालभोजाश्च बलिनो दानवाः सुराः । पीडयन्ति समेतां मां तान् हनध्वं सुरोत्तमाः ॥ ४६.१० ॥

सौभ, कंस, जरासंध आणि पुन्हा नरकही; तसेच कुरु, पाञ्चाल व भोज—हे बलवान दानव व देवसदृश शत्रू एकत्र येऊन मला पीडा देत आहेत. हे देवोत्तमांनो, त्यांचा वध करा.

Verse 11

एवमुक्ताः पृथिव्या ते देवा नारायणं गताः । मनसा स च देवेशः प्रत्यक्षस्तत्क्षणात् बभौ ॥ ४६.११ ॥

पृथ्वीने असे सांगितल्यावर ते देव नारायणाकडे गेले; आणि मनाने स्मरण होताच तो देवेश्वर त्या क्षणीच प्रत्यक्ष प्रकट झाला.

Verse 12

उवाच च सुरश्रेष्ठः स्वयं कार्यमिदं सुराः । साधयामि न सन्देहो मर्त्यं गत्वा मनुष्यवत् ॥ ४६.१२ ॥

तेव्हा देवश्रेष्ठ म्हणाला—“हे देवांनो, हे कार्य मी स्वतः सिद्ध करीन; यात संशय नाही. मी मर्त्यलोकात जाऊन मनुष्याप्रमाणे वागेन.”

Verse 13

किंत्वाषाढे शुक्लपक्षे या नारी सह भर्तृणा । उपोष्यति मनुष्येषु तस्या गर्भे भवाम्यहम् ॥ ४६.१३ ॥

परंतु मनुष्यांमध्ये जी स्त्री पतीसह आषाढ शुक्लपक्षात उपवास करते, तिच्याच गर्भात मी अवतार घेतो.

Verse 14

एवमुक्त्वा गतो देवः स्वयं चाहमिहागतः । उपदिष्टं तु भवतोऽपुत्रस्य विशेषतः । उपोष्य लभते पुत्रं सहभार्यो न संशयः ॥ ४६.१४ ॥

“असे बोलून देव निघून गेला; आणि मी स्वतः येथे आलो आहे. हा उपदेश विशेषतः तुमच्यासाठी आहे, जे पुत्रहीन आहात—पत्नीसमवेत उपवास केल्यास पुत्रप्राप्ती होते, यात संशय नाही.”

Verse 15

एतां च द्वादशीं कृत्वा वासुदेवस्तथाप्तवान् । महतिं च श्रियं प्राप्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ ४६.१५ ॥

ही द्वादशी विधिपूर्वक करून वासुदेवानेही तिचे फळ प्राप्त केले। त्याने महान् श्री-समृद्धी मिळविली आणि पुत्र-पौत्रांनी युक्त झाला।

Verse 16

भुक्त्वा राज्यश्रियं सोऽथ गतः परमिकां गतिम् । एष ते विधिरुद्दिष्ट आषाढे मासि वै मुने ॥ ४६.१६ ॥

राज्यश्रीचा उपभोग करून तो नंतर परम गतीस गेला। हे मुने, आषाढ मासासाठी ही विधी तुला सांगितली आहे।