Adhyaya 46: The Rite of the Āṣāḍha Bright-Fortnight Dvādaśī Fast and the Installation (Nyāsa) of the Fourfold Manifestation

Verse 1

दुर्वासा उवाच । आषाढेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैरनेकशः ॥ ४६.१ ॥

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ବିଧିଅନୁସାରେ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ପରମ ଦେବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

वासुदेवाय पादौ तु कटिं संकर्षणाय च । प्रद्युम्नायेति जठरं अनिरुद्धाय वै उरः ॥ ४६.२ ॥

ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ‘ବାସୁଦେବାୟ’ ଭାବେ, କଟିକୁ ‘ସଙ୍କର୍ଷଣାୟ’ ଭାବେ; ‘ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନାୟ’ କହି ଜଠରକୁ, ଏବଂ ‘ଅନିରୁଦ୍ଧାୟ’ କହି ଉରକୁ (ନ୍ୟାସ/ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 3

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं भूपतये तथा । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु पुरुषायेति वै शिरः ॥ ४६.३ ॥

ଭୁଜଦ୍ୱୟକୁ ‘ଚକ୍ରପାଣୟେ’ ବୋଲି, ଏବଂ କଣ୍ଠକୁ ‘ଭୂପତୟେ’ ବୋଲି (ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ)। ଶଙ୍ଖ ଓ ଚକ୍ରକୁ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ନାମରେ (ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା), ଏବଂ ଶିରକୁ ‘ପୁରୁଷାୟ’ ବୋଲି (ସମର୍ପଣ କରିବା)।

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत्तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य वस्त्रसंयुक्तं तस्योपरि ततो न्यसेत् । काञ्चनं वासुदेवं तु चतुर्व्यूहं सनातनम् ॥ ४६.४ ॥

ଏଭଳି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସୁବୁଦ୍ଧି ସାଧକ ପୂର୍ବବତ୍ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ଘଟ (କଳଶ) ସ୍ଥାପନ କରିବ; ତାପରେ ତାହାର ଉପରେ ସନାତନ ଚତୁର୍ବ୍ୟୂହ-ସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିମା ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 5

तमभ्यर्च्य विधानॆन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्यात् वेदवादिनि सुव्रते । एवं नियमयुक्तस्य यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे ॥ ४६.५ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ କ୍ରମେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ବେଦପାଠୀ ଓ ସୁବ୍ରତଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେହି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରି ନିୟମଯୁକ୍ତଙ୍କର ଯେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 6

वसुदेवोऽभवद् राजा यदुवंशविवर्धनः । देवकी तस्य भार्या तु समानव्रतधारिणी ॥ ४६.६ ॥

ବସୁଦେବ ଯଦୁବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇବା ରାଜା ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦେବକୀ ମଧ୍ୟ ସମାନ ବ୍ରତଧାରିଣୀ ଥିଲେ।

Verse 7

सा त्वपुत्राऽभवत् साध्वी पतिधर्मपरायणा । तस्य कालेन महता नारदोऽभ्यगमद् गृहम् ॥ ४६.७ ॥

ସେ ସାଧ୍ବୀ, ପତିଧର୍ମରେ ପରାୟଣା ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅପୁତ୍ରା ରହିଲେ। ବହୁତ ସମୟ ପରେ ନାରଦ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିଲେ।

Verse 8

वासुदेवेनासौ भक्त्या पूजितो वाक्यमब्रवीत् । वासुदेव शृणुष्व त्वं देवकार्यं ममानघ । श्रुत्वैतां च कथां शीघ्रमागतोऽस्मि तवान्तिकम् ॥ ४६.८ ॥

ବାସୁଦେବ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ; ତେବେ ସେ କହିଲେ—“ହେ ବାସୁଦେବ, ହେ ଅନଘ, ମୋର ଏହି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତୋର ସମୀପକୁ ଆସିଛି।”

Verse 9

पृथिवी देवसमितौ मया दृष्टा यदूत्तम । गत्वा च जल्पती भारं न शक्ताऽऽहितुं सुराः ॥ ४६.९ ॥

ହେ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଦେବସମିତିରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲି। ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ନିଜ ଭାର କଥା କହି ବିଳାପ କରୁଥିଲା; ଦେବମାନେ ସେ ଭାର ବହିବାକୁ ସମର୍ଥ ନଥିଲେ।

Verse 10

सौभकंसजरासन्धाः पुनर्नरक एव च । कुरुपाञ्चालभोजाश्च बलिनो दानवाः सुराः । पीडयन्ति समेतां मां तान् हनध्वं सुरोत्तमाः ॥ ४६.१० ॥

ସୌଭ, କଂସ, ଜରାସନ୍ଧ ଏବଂ ପୁନଃ ନରକ ମଧ୍ୟ; ସହ କୁରୁ, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ଭୋଜ—ଏହି ବଳବାନ ଦାନବ ଓ ଦେବସଦୃଶ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛନ୍ତି। ହେ ଦେବୋତ୍ତମମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କର।

Verse 11

एवमुक्ताः पृथिव्या ते देवा नारायणं गताः । मनसा स च देवेशः प्रत्यक्षस्तत्क्षणात् बभौ ॥ ४६.११ ॥

ପୃଥିବୀ ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ଦେବମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ମନେ ସ୍ମରଣ କରିବାମାତ୍ରେ ସେ ଦେବେଶ୍ୱର ସେହି କ୍ଷଣରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।

Verse 12

उवाच च सुरश्रेष्ठः स्वयं कार्यमिदं सुराः । साधयामि न सन्देहो मर्त्यं गत्वा मनुष्यवत् ॥ ४६.१२ ॥

ତେବେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ—“ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ନିଜେ ସାଧିବି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଇ ମନୁଷ୍ୟବତ୍ ଆଚରଣ କରିବି।”

Verse 13

किंत्वाषाढे शुक्लपक्षे या नारी सह भर्तृणा । उपोष्यति मनुष्येषु तस्या गर्भे भवाम्यहम् ॥ ४६.१३ ॥

କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ନାରୀ ନିଜ ଭର୍ତ୍ତା ସହ ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରେ, ତାହାର ଗର୍ଭରେ ମୁଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 14

एवमुक्त्वा गतो देवः स्वयं चाहमिहागतः । उपदिष्टं तु भवतोऽपुत्रस्य विशेषतः । उपोष्य लभते पुत्रं सहभार्यो न संशयः ॥ ४६.१४ ॥

“ଏପରି କହି ଦେବତା ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ନିଜେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଉପଦେଶ ବିଶେଷତଃ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେ ଆପଣ ପୁତ୍ରହୀନ—ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଉପବାସ କଲେ ପୁତ୍ରଲାଭ ହୁଏ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 15

एतां च द्वादशीं कृत्वा वासुदेवस्तथाप्तवान् । महतिं च श्रियं प्राप्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ ४६.१५ ॥

ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ କରି ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ପାଇଲେ। ସେ ମହାନ୍ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରି ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରସହିତ ହେଲେ।

Verse 16

भुक्त्वा राज्यश्रियं सोऽथ गतः परमिकां गतिम् । एष ते विधिरुद्दिष्ट आषाढे मासि वै मुने ॥ ४६.१६ ॥

ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀର ବୈଭବ ଭୋଗ କରି ସେ ପରେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ହେ ମୁନି, ଆଷାଢ଼ ମାସ ପାଇଁ ଏହି ବିଧି ତୁମକୁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଗଲା।