Adhyaya 46: The Rite of the Āṣāḍha Bright-Fortnight Dvādaśī Fast and the Installation (Nyāsa) of the Fourfold Manifestation

Verse 1

दुर्वासा उवाच । आषाढेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैरनेकशः ॥ ४६.१ ॥

ദുർവാസാ പറഞ്ഞു—ആഷാഢ മാസത്തിലും ഇങ്ങനെ തന്നെ വിധിപ്രകാരം സംकल्पം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് പരമദേവനെ പുനഃപുനഃ ആരാധിക്കണം.

Verse 2

वासुदेवाय पादौ तु कटिं संकर्षणाय च । प्रद्युम्नायेति जठरं अनिरुद्धाय वै उरः ॥ ४६.२ ॥

പാദങ്ങളെ ‘വാസുദേവായ’ എന്നു അർപ്പിക്കണം; കട്ടിയെ ‘സങ്കർഷണായ’ എന്നു; ‘പ്രദ്യുമ്നായ’ എന്നു ജഠരത്തെ, ‘അനിരുദ്ധായ’ എന്നു ഉരസ്സിനെ (സമർപ്പിക്കണം).

Verse 3

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं भूपतये तथा । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु पुरुषायेति वै शिरः ॥ ४६.३ ॥

ഭുജദ്വയത്തെ ‘ചക്രപാണയേ’ എന്നു, കണ്ഠത്തെ ‘ഭൂപതയേ’ എന്നു (സമർപ്പിക്കണം). ശംഖവും ചക്രവും അവയുടെ സ്വന്തം നാമങ്ങളാൽ (ഉച്ചരിക്കണം); ശിരസ്സിനെ ‘പുരുഷായ’ എന്നു സമർപ്പിക്കണം.

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत्तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य वस्त्रसंयुक्तं तस्योपरि ततो न्यसेत् । काञ्चनं वासुदेवं तु चतुर्व्यूहं सनातनम् ॥ ४६.४ ॥

ഇങ്ങനെ ആരാധന നടത്തി കഴിഞ്ഞാൽ, വിവേകമുള്ള साधകൻ മുൻപുപറഞ്ഞതുപോലെ അതിന്റെ മുന്നിൽ വസ്ത്രസഹിതമായ ഘടം സ്ഥാപിക്കണം; തുടർന്ന് അതിന്റെ മുകളിൽ സനാതനമായ ചതുര്വ്യൂഹസ്വരൂപനായ സ്വർണ്ണ വാസുദേവന്റെ പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 5

तमभ्यर्च्य विधानॆन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्यात् वेदवादिनि सुव्रते । एवं नियमयुक्तस्य यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे ॥ ४६.५ ॥

വിധിപ്രകാരം ക്രമമായി ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് അവനെ ആരാധിച്ച്, മുൻപുപറഞ്ഞതുപോലെ വേദം പാരായണം ചെയ്യുന്ന സുവ്രതനായ ബ്രാഹ്മണന് ആ ദാനം നൽകണം. ഇങ്ങനെ നിയമയുക്തനായവന് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 6

वसुदेवोऽभवद् राजा यदुवंशविवर्धनः । देवकी तस्य भार्या तु समानव्रतधारिणी ॥ ४६.६ ॥

വസുദേവൻ യദുവംശത്തെ വർധിപ്പിക്കുന്ന രാജാവായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ ദേവകിയും സമാന വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവളായിരുന്നു.

Verse 7

सा त्वपुत्राऽभवत् साध्वी पतिधर्मपरायणा । तस्य कालेन महता नारदोऽभ्यगमद् गृहम् ॥ ४६.७ ॥

അവൾ സാധ്വി, പതിധർമ്മത്തിൽ പരായണയായിരുന്നുവെങ്കിലും പുത്രരഹിതയായി തുടരന്നു. ഏറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ നാരദൻ അവരുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വന്നു.

Verse 8

वासुदेवेनासौ भक्त्या पूजितो वाक्यमब्रवीत् । वासुदेव शृणुष्व त्वं देवकार्यं ममानघ । श्रुत्वैतां च कथां शीघ्रमागतोऽस्मि तवान्तिकम् ॥ ४६.८ ॥

വാസുദേവൻ ഭക്തിയോടെ അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—“വാസുദേവാ, അനഘനേ, എന്റെ ഈ ദേവകാര്യത്തെ കേൾക്കുക. ഈ കഥ കേട്ട ഉടനെ ഞാൻ വേഗത്തിൽ നിന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 9

पृथिवी देवसमितौ मया दृष्टा यदूत्तम । गत्वा च जल्पती भारं न शक्ताऽऽहितुं सुराः ॥ ४६.९ ॥

യദൂത്തമനേ, ഞാൻ ദേവസഭയിൽ ഭൂമിയെ കണ്ടു. അവിടെ ചെന്നപ്പോൾ അവൾ തന്റെ ഭാരത്തെക്കുറിച്ച് വിലപിച്ചു പറഞ്ഞു; ദേവന്മാർക്ക് ആ ഭാരം വഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.

Verse 10

सौभकंसजरासन्धाः पुनर्नरक एव च । कुरुपाञ्चालभोजाश्च बलिनो दानवाः सुराः । पीडयन्ति समेतां मां तान् हनध्वं सुरोत्तमाः ॥ ४६.१० ॥

സൗഭ, കംസൻ, ജരാസന്ധൻ, പിന്നെയും നരകനും; കൂടാതെ കുരു, പാഞ്ചാല, ഭോജർ—ബലവാന്മാരായ ദാനവരും ദേവസദൃശ ശത്രുക്കളും—ഒരുമിച്ചു ചേർന്ന് എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. ഹേ ദേവോത്തമന്മാരേ, അവരെ വധിക്കുവിൻ.

Verse 11

एवमुक्ताः पृथिव्या ते देवा नारायणं गताः । मनसा स च देवेशः प्रत्यक्षस्तत्क्षणात् बभौ ॥ ४६.११ ॥

പൃഥിവി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ദേവന്മാർ നാരായണനെ സമീപിച്ചു; മനസ്സിൽ സ്മരിച്ച മാത്രത്തിൽ ആ ദേവേശ്വരൻ അതേ ക്ഷണത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 12

उवाच च सुरश्रेष्ठः स्वयं कार्यमिदं सुराः । साधयामि न सन्देहो मर्त्यं गत्वा मनुष्यवत् ॥ ४६.१२ ॥

അപ്പോൾ സുരശ്രേഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവന്മാരേ, ഈ കാര്യം ഞാൻ തന്നേ സാധിപ്പിക്കും; സംശയമില്ല. മർത്ത്യലോകത്തിലേക്ക് ചെന്നു മനുഷ്യനുപോലെ പ്രവർത്തിക്കും.”

Verse 13

किंत्वाषाढे शुक्लपक्षे या नारी सह भर्तृणा । उपोष्यति मनुष्येषु तस्या गर्भे भवाम्यहम् ॥ ४६.१३ ॥

എന്നാൽ മനുഷ്യരിൽ ഏതു സ്ത്രീ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം ആഷാഢ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഉപവസിക്കുന്നുവോ, അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ ഞാൻ അവതരിക്കുന്നു.

Verse 14

एवमुक्त्वा गतो देवः स्वयं चाहमिहागतः । उपदिष्टं तु भवतोऽपुत्रस्य विशेषतः । उपोष्य लभते पुत्रं सहभार्यो न संशयः ॥ ४६.१४ ॥

“ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവൻ പോയി; ഞാൻ തന്നേ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. പുത്രനില്ലാത്ത നിങ്ങള്ക്കായി പ്രത്യേകമായി ഈ ഉപദേശം: ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉപവസിച്ചാൽ പുത്രലാഭം ലഭിക്കും; സംശയമില്ല.”

Verse 15

एतां च द्वादशीं कृत्वा वासुदेवस्तथाप्तवान् । महतिं च श्रियं प्राप्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ ४६.१५ ॥

ഈ ദ്വാദശീ വ്രതം വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ട് വാസുദേവനും അതിന്റെ ഫലം പ്രാപിച്ചു. അവൻ മഹത്തായ ശ്രീ-സമ്പത്ത് നേടി, പുത്രപൗത്രസഹിതനായി।

Verse 16

भुक्त्वा राज्यश्रियं सोऽथ गतः परमिकां गतिम् । एष ते विधिरुद्दिष्ट आषाढे मासि वै मुने ॥ ४६.१६ ॥

രാജ്യശ്രീയുടെ വൈഭവം അനുഭവിച്ച ശേഷം അവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിച്ചു. ഹേ മുനേ, ആഷാഢ മാസത്തിനായി ഈ വിധി നിനക്കു നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു।